THÔNG BÁO RÚT KINH NGHIỆM SỐ 46/TB-VKS-DS NGÀY 16/7/2020 CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN CẤP CAO TẠI ĐÀ NẴNG ĐỐI VỚI VỤ ÁN DÂN SỰ “TRANH CHẤP LIÊN QUAN ĐẾN YÊU CẦU TUYÊN BỐ VĂN BẢN CÔNG CHỨNG VÔ HIỆU, THỪA KẾ TÀI SẢN VÀ HỦY QUYẾT ĐỊNH CÁ BIỆT”

Nội dung vấn đề cần rút kinh nghiệm:

Theo cung cấp của UBND xã tại Biên bản xác minh ngày 21/3/2018 và lời trình bày của các đương sự trong quá trình tố tụng thì ông Phạm Miết sinh năm 1940 (chết năm 2008) có 03 người vợ và 07 người con. Trong đó, người vợ thứ nhất là bà Nguyễn Thị Chuyền sinh năm 1940, có 01 con chung với ông Miết là anh Phạm Văn Hỹ (Phạm Hỷ), sinh năm 1964; người vợ thứ hai là bà Đinh Thị Sơn sinh năm 1938 (chết năm 1980), có 04 con chung với ông Miết là chị Phạm Thị Thủy sinh năm 1969, chị Phạm Thị Lệ sinh năm 1971, chị Phạm Thị Luật sinh năm 1974, anh Phạm Văn Tuấn sinh năm 1977; người vợ thứ ba là bà Đinh Thị Liên sinh năm 1942, có 03 con riêng với người chồng trước là anh Nguyễn Văn Trạng, chị Nguyễn Thị Thanh Nga, chị Nguyễn Thị Thanh Thu và 02 người con chung với ông Miết là chị Phạm Thị Hy sinh năm 1980, chị Phạm Thị Hương sinh năm 1984 (ông Phạm Miết về sống chung với bà Liên từ năm 1979 đến khi qua đời năm 2008).

Theo GCNQSD đất số G 688851 ngày 04/01/1996 của UBND huyện và kết quả xem xét, thẩm định tại chỗ, định giá tài sản các ngày 29/01/2018, 30/01/2018 và 05/6/2019 thì hộ ông Phạm Miết được quyền sử dụng 06 thửa đất gồm có:

Thửa số 131/1, tờ bản đồ số 5, diện tích 1.096 m², loại đất thổ cư (nay là thừa 88, tờ bản đồ số 16, có diện tích đo đạc thực tế là 908,9 m²); Thửa đất số 131/3, tờ bản đồ số 5, diện tích 998 m², loại đất màu (nay là thửa 82, tờ bản đồ số 16, có diện tích đo đạc thực tế là 656,8 m², loại đất trồng cây lâu năm khác); Thửa đất số 17, tờ bản đồ số 5, diện tích 150 m², loại đất màu (nay là thửa 1087, tờ bản đồ số 11, có diện tích đo đạc thực tế là 82,5 m², loại đất trồng cây lâu năm khác); Thửa đất số 71, tờ bản đồ số 5, diện tích 588 m², loại đất lúa (nay là thửa 956, tờ bản đồ số 12, có diện tích đo đạc thực tế là 658,9 m², loại đất chuyên trồng lúa nước); Thửa đất số 282, tờ bản đồ số 8, diện tích 619 m², loại đất lúa màu (nay là thủa 371, tờ bản đồ số 16, có diện tích đo đạc thực tế là 600,2 m², loại đất trồng cây lâu năm khác); Thửa đất số 21, tờ bản đồ số 8, diện tích 744 m², loại đất lúa (nay là thửa 1515, tờ bản đồ số 11, có diện tích đo đạc thực tế là 507,5 m², loại đất trồng lúa nước còn lại);

Tại Văn bản số 317/UBND-TNMT ngày 01/4/2019, Ủy ban nhân dân huyện đã xác định:

Đối với thửa đất số 131/1 và thửa đất số 131/3: Theo hồ sơ 299/TTg, vị trí các thửa đất nêu trên thuộc phạm vi thửa 395 tờ bản đồ 04 diện tích 591 m², loại đất hoang do UBND xã quản lý và thửừa 396 tờ bản đồ 04 diện tích 3.102 m²; trong đó, ông Đinh Tồn (anh ruột bà Đinh Thị Liên) đăng ký diện tích 430 m² loại đất màu, diện tích còn lại là đất màu do Hợp tác xã Nông nghiệp Tam Giang quản lý. Các thửa đất này nguyên trước đây (trước năm 1975) là thuộc gò Ông Xem (Ông Xem là tên thường gọi của ông Đinh Sỏ, cha ruột của bà Đinh Thị Liên), ông Xem quản lý sử dụng có nguồn gốc từ cha ông để lại và khi ông Xem qua đời thì giao lại cho bà Liên (tên thường gọi Chín Giêng) và con trai bà Liên là anh Nguyễn Trạng quản lý sử dụng. Sau khi ông Phạm Miết về sinh sống với bà Liên, vì ông Phạm Miết là đàn ông nên đã đứng tên chủ hộ gia đình để kê khai, đăng ký theo Nghị định 64/CP của Chính phủ đối với thửa 131/1 và thửa 131/3. Do đó, việc ông Phạm Miết đứng tên kê khai đăng ký đất đai theo Nghị định 64/CP và được cấp GCNQSD đất ngày 04/01/1996 đối với các thửa đất số 131/1 và 131/3 là không đúng quy định của pháp luật vì các thửa đất nêu trên có nguồn gốc của cha bà Liên để lại cho bà Liên trước khi ông Phạm Miết đến chung sống với bà Liên.

Đối với các thửa đất số 17, 71, 21 và 282: Theo hồ sơ đăng ký kê khai theo Chỉ thị 299/TTg là đất sản xuất nông nghiệp do Hợp tác xã nông nghiệp quản lý. Khi triển khai thực hiện Nghị định 64/CP của Chính phủ, ông Phạm Miệt đứng ra kê khai và được UBND huyện cấp GCNQSD đất ngày 04/01/1996 cho hộ ông Phạm Miết. Theo số Hộ khẩu của gia đình bà Đinh Thị Liên do Công an xã Tam Giang xác lập ngày 10/7/1998 thì hộ bà Đinh Thị Liên có 03 nhân khẩu gồm bà Đinh Thị Liên (chủ hộ) và hai con Phạm Thị Hương, Phạm Thị Hy; không có tên ông Phạm Miết. Tuy nhiên, theo cung cấp của UBND huyện thì do ông Phạm Miết về chung sống với bà Liên từ khoảng năm 1983 và ông Miết đứng tên kê khai, đăng ký nên có đủ cơ sở xác định các thửa đất trên được Nhà nước giao cho 04 thành viên trong hộ gia đình gồm ông Miết, bà Liên, chị Hy và chị Hương.

Trong suốt quá trình tố tụng tại Tòa án cấp sơ thẩm, chị Phạm Thị Hương là bị đơn và anh Nguyễn Trạng (là người đại diện theo ủy quyền của người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan bà Đinh Thị Liên) đều khẳng định các thửa đất trên là của ông bà ngoại để lại, không đồng ý yêu cầu chia thừa kế của nguyên đơn.

Như vậy, để xác định nguồn gốc hai thửa đất 131/1 và 131/3 nêu trên có đúng là tài sản của cụ Đỉnh Sỏ hay không; cụ Đinh Sỏ trước khi chết có tặng cho bà Liên và anh Trạng, hay là cho một mình bà Liên hay không; cũng như việc xác định phần diện tích đất ông Đinh Tồn kê khai đăng ký, phần đất do UBND xã quản lý có liên quan như thế nào đối với phần đất bà Liên sử dụng, được ông Phạm Miết kê khai đăng ký và đã được cấp GCNQSD đất năm 1996 thì cần thiết phải lấy lời khai của ông Đinh Tồn, anh Nguyễn Trạng và UBND xã. Thông qua đó, xác định và đưa họ vào tham gia tố tụng với tư cách là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan hoặc người làm chứng theo quy định tại khoản 4 Điều 68 và Điều 77 của Bộ luật Tố tụng dân sự. Tuy nhiên, Tòa án cấp sơ thẩm chưa lấy lời khai của những người này để làm rõ, mà cho rằng bà Liên tự nguyện đưa vào khối tài sản chung với ông Phạm Miết là chưa có đủ căn cứ.

Đối với ý kiến kiến nghị của ông Đinh Mười và bà Đinh Thị Sơn thì thấy: Ông Đinh Mười và bà Đinh Thị Sơn là con cụ Đinh Sỏ và cũng là em ruột bà Đinh Thị Liên. Thửa đất số 131/1 và thửa đất số 131/3 đã được UBND huyện xác định có nguồn gốc của cha ông để lại cho cụ Đinh Sỏ, sau đó cụ Đình Sỏ giao cho bà Liên và con trai bà Liên là anh Nguyễn Trạng quản lý, sử dụng; khoảng năm 1983, ông Phạm Miết về chung sống với bà Liên đã đứng ra kê khai, đăng ký theo Nghị định 64/CP của Chính phủ và được cấp GCNQSD đất đối với hai thửa đất trên là không đúng pháp luật. Tuy nhiên, trong quá trình tố tụng tại Tòa án cấp sơ thẩm, các đương sự đều không đưa ra được tài liệu, chứng cứ chứng minh cho việc cụ Đinh Sỏ đã tặng cho riêng bà Đinh Thị Liên toàn bộ thửa đất số 131/1 và thửa đất số 131/3 nói trên.

Trong quá trình tố tụng, Tòa án cấp sơ thẩm chưa thực hiện đầy đủ việc thu thập chứng cứ làm rõ nguồn gốc thửa đất số 131/1 và thửa đất số 131/3 để xác định chính xác phần ông Phạm Miết được hưởng đối với các thửa đất này; đồng thời phát sinh tình tiết mới chưa đưa đầy đủ người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan vào tham gia tố tụng là vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng, Tòa án cấp phúc thẩm không thể thực hiện bổ sung, khắc phục được. Do đó, cần hủy toàn bộ Bản án sơ thẩm và chuyển hồ sơ cho Tòa án cấp sơ thẩm để giải quyết, xét xử lại vụ án theo thủ tục sơ thẩm, đúng quy định của pháp luật.

Viện kiểm sát nhân dân cấp cao tại Đà Nẵng thấy cần thông báo cho các Viện kiểm sát địa phương để cùng rút kinh nghiệm chung khi kiểm sát giải quyết các vụ án tương tự./.