THÔNG BÁO RÚT KINH NGHIỆM SỐ 236/TB-VKSTC NGÀY 23/11/2023 CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TỐI CAO RÚT KINH NGHIỆM ĐỐI VỚI VỤ ÁN PHAN THỊ NGỌC DIỆP VÀ ĐỒNG PHẠM, PHẠM TỘI “CỐ Ý LÀM TRÁI QUY ĐỊNH CỦA NHÀ NƯỚC VỀ QUẢN LÝ KINH TẾ GÂY HẬU QUẢ NGHIÊM TRỌNG” VÀ TỘI “THIẾU TRÁCH NHIỆM GÂY HẬU QUẢ NGHIÊM TRỌNG” TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Nội dung vấn đề cần rút kinh nghiệm:

Về việc tuyên chưa chính xác tên tội danh

Tòa án cấp sơ thẩm và Tòa án cấp phúc thẩm xử phạt bị cáo Phan Thị Ngọc Diệp về tội “Cố ý làm trái quy định của nhà nước về trật tự quản lý kinh tế, gây hậu quả nghiêm trọng” là thừa hai chữ “trật tự”. Theo quy định tại Điều 165 Bộ luật Hình sự năm 1999, hành vi phạm tội của Diệp cấu thành tội “Cố ý làm trái quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng".

Về trách nhiệm bồi thường dân sự

Theo quy định tại Điều 584 Bộ luật Dân sự năm 2015, căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng đặt ra đối với người có hành vi “xâm phạm tài sản mà gây thiệt hại”. Trong vụ án này, Phương Đình Chiến, Nguyễn Văn Quân, Nguyễn Thị Thu Vân phạm tội do lỗi vô ý, không có ý thức chiếm đoạt tài sản và không được hưởng lợi từ số tiền 68.444.901.146 đồng mà Nguyễn Khắc Sơn chiếm đoạt nên không phải chịu trách nhiệm liên đới bồi thường.

Do đó, Tòa án nhân dân thành phố Hồ Chí Minh chấp nhận quyết định kháng nghị phúc thẩm của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hồ Chí Minh, sửa bản án sơ thẩm về phần trách nhiệm dân sự, buộc Phan Thị Ngọc Diệp bồi thường 35% thiệt hại là 23.955.715.401 đồng, Phương Đình Chiến bồi thường 25% thiệt hại là 17.111.225.287 đồng, Nguyễn Văn Quân bồi thường 20% thiệt hại là 13.688.980.229 đồng, Nguyễn Thị Thu Vân bồi thường 20% thiệt hại là 13.688.980.229 đồng cho Công ty Cổ phần xuất nhập khẩu ngành in Hà Nội là chưa chính xác, không đúng quy định của pháp luật.

Về việc tách phần dân sự trong vụ án hình sự

Quá trình điều tra xác định, Phan Thị Ngọc Diệp với vai trò thủ quỹ đã giúp sức cho Nguyễn Khắc Sơn chiếm đoạt 60.421.181.779 đồng. Nguyễn Khắc Sơn bỏ trốn, tẩu tán tài sản, hiện đang bị truy nã nên chưa thể buộc Sơn chịu trách nhiệm bồi thường. Vì vậy, với vai trò giúp sức, Diệp phải bị liên đới bồi thường số tiền 60.421.181.779 đồng cho Công ty xuất nhập khẩu ngành in Hà Nội. Nhưng khi xét xử, Tòa án nhân dân thành phố Hồ Chí Minh quyết định tách phần dân sự để không giải quyết là không đúng theo quy định tại Điều 30 Bộ luật Tố tụng hình sự: “Việc giải quyết vấn đề dân sự trong vụ án hình sự được tiến hành cùng với với giải quyết vụ án hình sự”. Tòa án nhân dân thành phố Hồ Chí Minh đã giải quyết không triệt để vấn đề dân sự trong vụ án hình sự.

Về phạm vi xét xử phúc thẩm

Theo quy định của Điều 357 Bộ luật Tố tụng hình sự, thẩm quyền của Tòa án cấp phúc thẩm khi sửa bản án sơ thẩm về phần trách nhiệm dân sự là giảm mức bồi thường thiệt hại và sửa quyết định xử lý vật chứng hoặc tăng mức bồi thường thiệt hại. Đối với vụ án này, Tòa án cấp sơ thẩm đã quyết định tách phần dân sự về vấn đề bồi thường thiệt hại để giải quyết theo thủ tục tố tụng dân sự. Như vậy, Tòa án cấp sơ thẩm chưa xem xét về phần trách nhiệm dân sự nhưng Tòa án cấp phúc thẩm chấp nhận kháng nghị của Viện kiểm sát để buộc các bị cáo Phan Thị Ngọc Diệp, Phương Đình Chiến, Nguyễn Văn Quân, Nguyễn Thị Thu Vân phải chịu trách nhiệm liên đới bồi thường số tiền 68.444.901.146 đồng là vi phạm phạm vi xét xử phúc thẩm (vấn đề Tòa án cấp sơ thẩm chưa xem xét nhưng Tòa án cấp phúc thầm lại quyết định) làm mất quyền kháng cáo của các bị cáo.

Trong trường hợp này, Tòa án cấp sơ thẩm vi phạm tách phần dân sự trong vụ án hình sự nhưng Tòa án cấp phúc thẩm không quyết định hủy bản án sơ thẩm để xét xử lại mà quyết định trách nhiệm bồi thường dân sự cho các bị cáo là vi phạm phạm vi xét xử phúc thẩm.

Quá trình thực hành quyền công tố, kiểm sát xét xử, Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hồ Chí Minh có quan điểm chưa chính xác cho rằng cần buộc các bị cáo phải liên đới bồi thường trách nhiệm dân sự. Sau khi xét xử sơ thẩm, Viện kiểm sát nhân dân cấp cao tại thành phố Hồ Chí Minh không phát hiện ra sai sót này mà quyết định kháng nghị phúc thẩm theo hướng sửa bản án sơ thẩm về phần trách nhiệm dân sự buộc các bị cáo phải liên đới bồi thường trách nhiệm dân sự là không đúng pháp luật nên cần phải rút kinh nghiệm.

Trên đây là những vấn đề cần rút kinh nghiệm. Viện kiểm sát nhân dân tối cao thông báo để các đơn vị biết nhằm nâng cao chất lượng công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử hình sự trong toàn ngành./.