THÔNG BÁO RÚT KINH NGHIỆM SỐ 78/TB-VC1-HC NGÀY 25/10/2023 CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN CẤP CAO TẠI HÀ NỘI VỀ VI PHẠM TRONG GIẢI QUYẾT VỤ ÁN “KHIẾU KIỆN QUYẾT ĐỊNH HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI”

Nội dung vấn đề cần rút kinh nghiệm:

Một là, vi phạm trong việc thu thập chứng cứ:

Vợ chồng ông D, bà L với bà H tranh chấp diện tích đất 300m² tại thôn P, xã C, huyện V, tỉnh Y nhưng ông D, bà L và bà H đều không xuất trình được GCNQSD đất cũng như các giấy tờ pháp lý khác để chứng minh cho yêu cầu, đề nghị của mình.

Trong quá trình Tòa án xác minh giải quyết vụ án do ông D và bà L khởi kiện, UBND xã C và UBND huyện V cung cấp: Diện tích đất tranh chấp có 02 Hồ sơ cấp GCNQSD đất lập năm 2000 và năm 2007 đều thể hiện chủ sử dụng đất là bà Lê Thị H. Trong đó, Hồ sơ lập năm 2007 do thủ tục hành chính cấp GCNQSD đất chưa đảm bảo các quy định của pháp luật về đất đai (xác nhận nguồn gốc đất và thời điểm sử dụng đất không đúng thực tế, xác định ranh giới, mốc giới thửa đất của bà H không đúng như hiện trạng tại thời điểm cấp GCNQSD đất) nên ngày 22/3/2017 UBND huyện V ban hành Quyết định số 450/QĐ-UBND thu hồi GCNQSD đất cấp năm 2007 cho bà Lê Thị H để cấp lại theo quy định của pháp luật. Đồng thời, xác định bà H có nhà ở trên đất tranh chấp từ năm 1995 đến năm 2000, sử dụng ổn định, liên tục, không có tranh chấp; hình thể, diện tích thửa đất của bà H đã được xác định cụ thể từ năm 2000. Theo đó, ngày 08/4/2021, Chủ tịch UBND huyện V đã ban hành Quyết định số 743/QĐ-UBND quyết định công nhận quyền sử dụng đất của bà Lê Thị H đối với diện tích 300 m²; chưa công nhận quyền sử dụng của ông Dương Văn D đối với 1.704 m² đất tiếp giáp với thửa đất của bà Lê Thị H.

Tuy nhiên, trong Hồ sơ vụ án ngoài Sơ đồ đo trích thửa đất ngày 28/3/2000 (bản photo có dấu treo của UBND xã C) và tài liệu photo mà UBND xã C cho rằng là Sổ địa chính thôn P tại trang 119 thể hiện bà H được cấp GCNQSD đất số 00972 ngày 01/4/2000 đối với thửa số 01 và số 02 tại thôn P, xã C thì không có 02 Hồ sơ cấp GCNQSD đất cho bà Lê Thị H năm 2000 và năm 2007 cùng các tài liệu địa chính (hồ sơ địa chính, bản đồ địa chính, sổ mục kê) về nguồn gốc của diện tích đất đang tranh chấp và diện tích đất gia đình ông D đang thực tế sử dụng là thiếu sót trong việc thu thập chứng cứ nên chưa đủ căn cứ để xác định ai là người có quyền sử dụng đối với 300m² đất đang tranh chấp và diện tích 1.704m² đất do gia đình ông D đang sử dụng có hợp pháp hay không.

Hai là, tài liệu, chứng cứ có mâu thuẫn chưa được xác minh, làm rõ:

Theo Biên bản kiểm tra của Đoàn Thanh tra UBND huyện V lập ngày 05/3/2021 và Sơ đồ trích đo thửa đất có tranh chấp kèm theo Biên bản kiểm tra nêu trên thể hiện: Thửa đất của bà H có hình thể chữ nhật, cạnh thửa phía Bắc tiếp giáp hành lang đường YB - KS, dài 20 mét; cạnh thửa phía Nam giáp đất đồi ông D, dài 20 mét; cạnh thửa phía Đông và phía Tây đều tiếp giáp đất đồi ông D, dài 15 mét; diện tích đã quy chủ cho bà Lê Thị H là 300 m².

Tuy nhiên, tại Báo cáo kết quả giải quyết đơn thư khiếu nại của UBND xã C số 23/BC-UBND ngày 15/6/2006 (bản photo) về việc giải quyết khiếu nại của bà Lê Thị H do ông D nộp kèm Đơn khởi kiện lại có nội dung: UBND xã C đã tiến hành đo đạc thực tế diện tích đất và vị trí lô đất xác định "I. Về diện tích: Chiều dài mặt đường là 14,0 m; Chiều sâu tính từ mép rãnh trong vào là 10,5m; Tổng diện tích của lô đất là 147,0 m²...4. Về việc cấp sổ đỏ cho nền nhà mà bà H mua của ông T: Năm 1999, xã C có đoàn của Sở địa chính về đo đạc cấp sổ đỏ cho nhân dân trong xã, hộ nhà bà H là một trong những hộ cùng được đo đạc đợt đó, nguyên nhân đến nay (năm 2006) bà H chưa có sổ đỏ là do toàn bộ nền nhà bà H mua của ông T nằm trên hành lang đường bộ YB - KS, nếu cấp sâu về phía đằng sau thì đó khhải đất của bà H mà là đất của gia đình cụ P (bố ông Dương Văn D)..."

Như vậy, tài liệu chứng cứ về hình thể, kích thước của diện tích đất tranh chấp đang có mâu thuẫn nhưng Tòa án cấp sơ thẩm chưa xác minh để xác định tỉnh chính xác, hợp pháp của các chứng cứ, tài liệu do các bên đương sự cung cấp là vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng dẫn đến sai lầm nghiêm trọng trong việc sử dụng và đánh giá chứng cứ. Từ đó, Tòa án nhân dân tỉnh Y nhận định việc ban hành Quyết định số 743/QĐ-UBND về việc giải quyết tranh chấp đất đai giữa ông Dương Văn D và bà Lê Thị H phù hợp với quy định của pháp luật và bác yêu cầu khởi kiện của ông D, bà L là chưa đủ căn cứ.

Ba là, xác định thiếu người tham gia tố tụng:

Sau khi xét xử sơ thẩm, ông Nguyễn Huy N có đơn trình bày diện tích 300m² đất đang có tranh chấp nằm trong diện tích 1.624m² đất thuộc thửa số 01 mà vợ chồng ông đã được công nhận quyền sử dụng tại GCNQSD đất số BY 805021 ngày 11/8/2015 đứng tên vợ chồng ông Nguyễn Huy N, bà Hoàng Thị T. Tòa án nhân dân cấp cao tại Hà Nội đã đưa ông N, bà T tham gia tố tụng và ủy thác thu thập chứng cứ.

Sau khi có Quyết định ủy thác thu thập chứng cứ của Tòa án nhân dân cấp cao tại Hà Nội, UBND huyện V đã ban hành Quyết định số 673/QĐ-UBND ngày 05/4/2023 về việc thu hồi GCNQSD đất số BY 805021 đứng tên ông Nguyễn Huy N, bà Hoàng Thị T. Điều này cho thấy có sự liên quan của GCNQSD đất cấp cho vợ chồng ông Nguyễn Huy N và bà Hoàng Thị T đối với diện tích đất đang có tranh chấp nêu trên. Quá trình giải quyết vụ án, Tòa án cấp sơ thẩm không xác minh nên không đưa ông N, bà T tham gia tố tụng là bỏ sót người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan đến tài sản tranh chấp, vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng, ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của ông N, bà T.

Xác định những vi phạm, thiếu sót nêu trên của Tòa án cấp sơ thẩm là nghiêm trọng mà Tòa án cấp phúc thẩm không thể khắc phục được nên ngày 08/5/2023, tại phiên tòa xét xử phúc thẩm, đại diện Viện kiểm sát nhân dân cấp cao tại Hà Nội đã đề nghị và được Hội đồng xét xử phúc thẩm Tòa án nhân dân cấp cao tại Hà Nội chấp nhận, quyết định hủy toàn bộ Bản án sơ thẩm để giải quyết lại theo đúng quy định của pháp luật.

Viện kiểm sát nhân dân cấp cao tại Hà Nội thông báo để các đơn vị trong Ngành cùng tham khảo và rút kinh nghiệm./.