Phí bảo hiểm là gì? Mức phí bảo hiểm, phương thức đóng phí bảo hiểm của hợp đồng bảo hiểm nhân thọ, hợp đồng bảo hiểm sức khỏe được thực hiện như thế nào?
Phí bảo hiểm là gì? Mức phí bảo hiểm, phương thức đóng phí bảo hiểm của hợp đồng bảo hiểm nhân thọ, hợp đồng bảo hiểm sức khỏe được thực hiện như thế nào?
Luật sư cho tôi hỏi: Tôi đang quan tâm đến việc tham gia hợp đồng bảo hiểm nhân thọ và bảo hiểm sức khỏe nhưng còn nhiều điểm chưa rõ, đặc biệt là về phí bảo hiểm. “Phí bảo hiểm” được hiểu như thế nào theo quy định pháp luật và mức phí này được xác định dựa trên những căn cứ, yếu tố cụ thể nào? Trong quá trình thực hiện hợp đồng, phí bảo hiểm có thể được điều chỉnh hay không? Đồng thời, bên mua bảo hiểm có thể lựa chọn các phương thức đóng phí nào và việc đóng phí được thực hiện theo quy định ra sao? Rất mong nhận được sự tư vấn từ luật sư, xin chân thành cảm ơn.
MỤC LỤC
Trả lời:
1. Phí bảo hiểm là gì?
Trong quan hệ hợp đồng bảo hiểm, phí bảo hiểm là yếu tố cơ bản, thể hiện nghĩa vụ tài chính của bên mua bảo hiểm và là cơ sở để doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài cung cấp sự bảo vệ trước các rủi ro. Việc hiểu rõ khái niệm này giúp xác định đúng quyền và nghĩa vụ của các bên trong hợp đồng bảo hiểm. Do đó, khoản 28 Điều 4 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 giải thích như sau:
“Điều 4. Giải thích từ ngữ
Trong Luật này, các từ ngữ dưới đây được hiểu như sau:
...
28. Phí bảo hiểm là khoản tiền mà bên mua bảo hiểm phải đóng cho doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài, tổ chức tương hỗ cung cấp bảo hiểm vi mô theo quy định của pháp luật hoặc do các bên thỏa thuận trong hợp đồng bảo hiểm.”
Theo đó, phí bảo hiểm có thể được hiểu là khoản tiền mà bên mua bảo hiểm phải đóng cho doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài, tổ chức tương hỗ cung cấp bảo hiểm vi mô theo quy định của pháp luật hoặc do các bên thỏa thuận trong hợp đồng bảo hiểm.
Đây không chỉ là nghĩa vụ tài chính mà còn là điều kiện cần thiết để doanh nghiệp bảo hiểm thực hiện cam kết chi trả khi xảy ra sự kiện bảo hiểm. Việc xác định và thực hiện đúng nghĩa vụ đóng phí giúp bảo đảm quyền lợi của bên mua bảo hiểm và duy trì sự ổn định của hợp đồng. Đồng thời, phí bảo hiểm cũng góp phần hình thành nguồn tài chính chung để chi trả rủi ro. Qua đó, thể hiện vai trò quan trọng của phí bảo hiểm trong hoạt động kinh doanh bảo hiểm.
2. Mức phí bảo hiểm, phương thức đóng phí bảo hiểm của hợp đồng bảo hiểm nhân thọ, hợp đồng bảo hiểm sức khỏe được thực hiện như thế nào?
Về mức phí bảo hiểm, phương thức đóng phí bảo hiểm của hợp đồng bảo hiểm nhân thọ, hợp đồng bảo hiểm sức khỏe, nội dung này được ghi nhận tại Điều 17 Thông tư số 67/2023/TT-BTC ngày 02/11/2023 của Bộ Tài chính hướng dẫn một số điều của Luật Kinh doanh bảo hiểm, Nghị định số 46/2023/NĐ-CP ngày 01 tháng 7 năm 2023 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Kinh doanh bảo hiểm (sau đây gọi tắt là “Thông tư số 67/2023/TT-BTC”) như sau:
“Điều 17. Mức phí bảo hiểm, phương thức đóng phí bảo hiểm
1. Hợp đồng bảo hiểm phải thể hiện rõ mức phí bảo hiểm, thời hạn đóng phí, định kỳ đóng phí, phương thức đóng phí, ngày đến hạn đóng phí, thời gian gia hạn đóng phí và việc dừng đóng phí (nếu có), thời gian đóng phí bảo hiểm bắt buộc (nếu có).
2. Ngoài việc đáp ứng các quy định tại khoản 1 Điều này, hợp đồng bảo hiểm liên kết đầu tư và hợp đồng bảo hiểm hưu trí còn phải nêu rõ cách thức phân bổ phí bảo hiểm và các khoản phí tính cho bên mua bảo hiểm. Các khoản phí tính cho bên mua bảo hiểm phải phù hợp với quy định tại Điều 99 Nghị định số 46/2023/NĐ-CP. Trong trường hợp điều chỉnh các khoản phí tính cho bên mua bảo hiểm, doanh nghiệp bảo hiểm có trách nhiệm thông báo cho khách hàng trong thời hạn 03 tháng trước khi áp dụng mức phí mới.”
Dẫn chiếu đến Điều 99 Nghị định số 46/2023/NĐ-CP ngày 01/7/2023 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Kinh doanh bảo hiểm (sau đây gọi tắt là “Nghị định số 46/2023/NĐ-CP”) cụ thể như sau:
“Điều 99. Các khoản phí tính cho bên mua bảo hiểm
1. Các khoản phí tính cho bên mua bảo hiểm bao gồm:
a) Phí ban đầu: được dùng để bù đắp chi phí liên quan tới việc khai thác hợp đồng bảo hiểm, chi phí vốn của doanh nghiệp bảo hiểm. Phí ban đầu được khấu trừ theo tỷ lệ phần trăm (%) phí bảo hiểm khi bên mua bảo hiểm đóng phí bảo hiểm. Phần phí bảo hiểm sau khi khấu trừ phần phí ban đầu là phần phí đem đi đầu tư và được phân bổ vào quỹ liên kết đầu tư (đối với hợp đồng bảo hiểm liên kết đầu tư), quỹ hưu trí tự nguyện (đối với hợp đồng bảo hiểm hưu trí) trong thời hạn không quá 30 ngày kể từ ngày doanh nghiệp bảo hiểm nhận được phí bảo hiểm;
b) Phí quản lý hợp đồng: được dùng bù đắp chi phí liên quan đến việc duy trì hợp đồng bảo hiểm và cung cấp thông tin liên quan đến hợp đồng bảo hiểm cho bên mua bảo hiểm. Phí quản lý hợp đồng được khấu trừ từ giá trị tài khoản của bên mua bảo hiểm;
c) Phí rủi ro: được dùng để chi trả quyền lợi bảo hiểm rủi ro theo cam kết tại hợp đồng bảo hiểm. Phí rủi ro được khấu trừ từ giá trị tài khoản của bên mua bảo hiểm;
d) Phí quản lý quỹ: được dùng để chi trả cho các hoạt động đầu tư, hoạt động định giá tài sản, hoạt động giám sát và quản lý quỹ. Phí quản lý quỹ được xác định bằng tỷ lệ phần trăm (%) giá trị tài sản ròng của quỹ liên kết đầu tư (đối với hợp đồng bảo hiểm liên kết đầu tư), quỹ hưu trí tự nguyện (đối với hợp đồng bảo hiểm hưu trí). Phí quản lý quỹ được khấu trừ trước khi xác định kết quả đầu tư của quỹ liên kết đầu tư (đối với hợp đồng bảo hiểm liên kết đầu tư), quỹ hưu trí tự nguyện (đối với hợp đồng bảo hiểm hưu trí);
đ) Phí chấm dứt hợp đồng trước hạn (áp dụng đối với sản phẩm bảo hiểm liên kết đầu tư): được dùng để bù đắp các khoản chi phí hợp lý có liên quan đến việc bên mua bảo hiểm chấm dứt hợp đồng bảo hiểm trước hạn. Phí chấm dứt hợp đồng trước hạn được trừ từ giá trị tài khoản của bên mua bảo hiểm;
e) Phí chuyển đổi quỹ liên kết đơn vị (áp dụng đối với sản phẩm bảo hiểm liên kết đơn vị): là khoản phí tính cho bên mua bảo hiểm khi thực hiện chuyển đổi tài sản đầu tư giữa các quỹ liên kết đơn vị;
g) Phí chuyển tài khoản bảo hiểm hưu trí (áp dụng đối với sản phẩm bảo hiểm hưu trí): là khoản phí bên mua bảo hiểm phải trả cho doanh nghiệp bảo hiểm hiện đang quản lý tài khoản bảo hiểm hưu trí khi thực hiện chuyển giao tài khoản bảo hiểm hưu trí sang doanh nghiệp bảo hiểm mới.
2. Doanh nghiệp bảo hiểm có trách nhiệm tính toán các khoản phí tính cho bên mua bảo hiểm chính xác, công bằng, hợp lý, phù hợp với phương pháp và cơ sở tính phí sản phẩm đã đăng ký với Bộ Tài chính.
3. Các khoản phí tính cho bên mua bảo hiểm phải được thể hiện rõ tại hợp đồng bảo hiểm. Trong quá trình thực hiện hợp đồng, trường hợp doanh nghiệp bảo hiểm thay đổi các mức phí hoặc tỷ lệ các khoản phí áp dụng cho bên mua bảo hiểm, doanh nghiệp bảo hiểm có trách nhiệm thông báo cho bên mua bảo hiểm bằng văn bản ít nhất 03 tháng trước thời điểm chính thức thay đổi. Mức phí hoặc tỷ lệ phí thay đổi không được vượt quá hạn mức tối đa đã được thỏa thuận tại hợp đồng bảo hiểm.”
Theo đó, hợp đồng bảo hiểm phải thể hiện rõ mức phí bảo hiểm, thời hạn đóng phí, định kỳ đóng phí, phương thức đóng phí, ngày đến hạn đóng phí, thời gian gia hạn đóng phí và việc dừng đóng phí (nếu có), thời gian đóng phí bảo hiểm bắt buộc (nếu có). Sự ghi nhận này nhằm bảo đảm bên mua bảo hiểm nắm rõ nghĩa vụ tài chính của mình, đồng thời giúp doanh nghiệp bảo hiểm quản lý hợp đồng một cách hiệu quả và hạn chế tranh chấp phát sinh.
Ngoài việc đáp ứng các quy định nêu trên, hợp đồng bảo hiểm liên kết đầu tư và hợp đồng bảo hiểm hưu trí còn phải nêu rõ cách thức phân bổ phí bảo hiểm và các khoản phí tính cho bên mua bảo hiểm. Các khoản phí tính cho bên mua bảo hiểm phải phù hợp với Điều 99 Nghị định số 46/2023/NĐ-CP. Điều này là cần thiết do các sản phẩm này có yếu tố đầu tư, nên việc minh bạch các khoản phí giúp bên mua bảo hiểm hiểu rõ chi phí và hiệu quả đầu tư. Đồng thời, trong trường hợp điều chỉnh các khoản phí tính cho bên mua bảo hiểm, doanh nghiệp bảo hiểm có trách nhiệm thông báo cho khách hàng trong thời hạn 03 tháng trước khi áp dụng mức phí mới, nhằm bảo đảm quyền lợi và giúp bên mua có thời gian cân nhắc, đưa ra quyết định phù hợp.
Như vậy, mức phí bảo hiểm và phương thức đóng phí trong hợp đồng bảo hiểm nhân thọ, bảo hiểm sức khỏe đã được nêu rõ ràng và chi tiết nhằm bảo đảm tính minh bạch và khả thi trong quá trình thực hiện hợp đồng. Những nội dung này không chỉ giúp bên mua bảo hiểm chủ động trong việc thực hiện nghĩa vụ tài chính mà còn tạo cơ sở để doanh nghiệp bảo hiểm quản lý hợp đồng hiệu quả. Đồng thời, các quy định bổ sung đối với từng loại hợp đồng đặc thù góp phần bảo đảm quyền lợi của bên mua bảo hiểm. Việc minh bạch thông tin về phí cũng giúp hạn chế tranh chấp phát sinh. Qua đó, nâng cao hiệu quả và độ tin cậy của hoạt động bảo hiểm trong thực tiễn.
Trân trọng./.