Báo cáo tài chính là gì? Báo cáo tài chính của công ty mẹ, công ty con được thực hiện ra sao?
Báo cáo tài chính là gì? Báo cáo tài chính của công ty mẹ, công ty con được thực hiện ra sao?
Luật sư cho tôi hỏi: Tôi hiện là cổ đông của một công ty cổ phần thuộc nhóm công ty mẹ - công ty con. Để đánh giá tình hình tài chính và hiệu quả kinh doanh của công ty, tôi muốn được làm rõ báo cáo tài chính là gì? Báo cáo tài chính của công ty mẹ, công ty con được thực hiện ra sao? Rất mong Luật sư giải đáp. Xin cảm ơn!
MỤC LỤC
2. Báo cáo tài chính của công ty mẹ, công ty con được thực hiện ra sao?
Trả lời:
1. Báo cáo tài chính là gì?
Trong quá trình hoạt động, những người quản lý doanh nghiệp, cổ đông, đối tác cần một hệ thống dữ liệu rõ ràng để đánh giá tình hình kinh doanh, sức khỏe tài chính của doanh nghiệp và từ đó đưa ra quyết định phù hợp. Báo cáo tài chính là hệ thống thông tin tổng hợp đó. Cách giải thích báo cáo tài chính được ghi nhận cụ thể tại khoản 1 Điều 3 Luật Kế toán năm 2015 được sửa đổi bổ sung bởi khoản 1 Điều 2 Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán, Luật Kế toán, Luật Kiểm toán độc lập, Luật Ngân sách Nhà nước, Luật Quản lý, sử dụng tài sản công, Luật Quản lý thuế, Luật Thuế thu nhập cá nhân, Luật Dự trữ quốc gia, Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2024 như sau:
Trong Luật này, các từ ngữ dưới đây được hiểu như sau:
1. Báo cáo tài chính là hệ thống thông tin kinh tế, tài chính của đơn vị kế toán được lập và trình bày theo đúng quy định của chuẩn mực kế toán, chế độ kế toán.
…"
Theo đó, báo cáo tài chính là hệ thống thông tin kinh tế, tài chính của đơn vị kế toán được lập và trình bày theo đúng quy định của chuẩn mực kế toán, chế độ kế toán. Báo cáo tài chính không chỉ là tập hợp các số liệu đơn lẻ mà là một hệ thống thông tin tổng hợp và có sự liên kết chặt chẽ. Hệ thống này phản ánh toàn diện bức tranh tài chính của doanh nghiệp, bao gồm báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, báo cáo lưu chuyển tiền tệ, báo cáo tình hình tài chính và các thuyết minh chi tiết kèm theo. Pháp luật cũng xác định rõ chủ thể chịu trách nhiệm lập báo cáo là đơn vị kế toán, đồng thời, việc lập báo cáo yêu cầu phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy tắc, chuẩn mực kế toán và chế độ kế toán, không được lập theo ý chí chủ quan của đơn vị kế toán hoặc của doanh nghiệp. Nhờ vậy, nội dung được thể hiện trong báo cáo tài chính được chuẩn hóa, bảo đảm sự nhất quán, dễ dàng so sánh giữa các kỳ kế toán và giữa các đơn vị với nhau.
2. Báo cáo tài chính của công ty mẹ, công ty con được thực hiện ra sao?
Công ty mẹ và công ty con có mối quan hệ với nhau thông qua sở hữu cổ phần, phần vốn góp hoặc liên kết khác. Vì vậy, khi kết thúc năm tài chính, ngoài những báo cáo và tài liệu của chính mình, công ty mẹ, công ty con còn phải thực hiện báo cáo liên quan đến tình hình tài chính tổng hợp. Việc báo cáo này được thực hiện theo Điều 197 Luật Doanh nghiệp năm 2020, cụ thể như sau:
"Điều 197. Báo cáo tài chính của công ty mẹ, công ty con
1. Vào thời điểm kết thúc năm tài chính, ngoài báo cáo và tài liệu theo quy định của pháp luật, công ty mẹ còn phải lập các báo cáo sau đây:
a) Báo cáo tài chính hợp nhất của công ty mẹ theo quy định của pháp luật về kế toán;
b) Báo cáo tổng hợp kết quả kinh doanh hằng năm của công ty mẹ và công ty con;
c) Báo cáo tổng hợp công tác quản lý, điều hành của công ty mẹ và công ty con.
2. Khi có yêu cầu của người đại diện theo pháp luật của công ty mẹ, người đại diện theo pháp luật của công ty con phải cung cấp báo cáo, tài liệu và thông tin cần thiết theo quy định để lập báo cáo tài chính hợp nhất và báo cáo tổng hợp của công ty mẹ và công ty con.
3. Người chịu trách nhiệm lập báo cáo của công ty mẹ sử dụng báo cáo quy định tại khoản 2 Điều này để lập báo cáo tài chính hợp nhất và báo cáo tổng hợp của công ty mẹ và công ty con nếu không có nghi ngờ về việc báo cáo do công ty con lập và đệ trình có thông tin sai lệch, không chính xác hoặc giả mạo.
4. Người chịu trách nhiệm lập báo cáo quy định tại khoản 1 Điều này chưa được lập và đệ trình các báo cáo đó nếu chưa nhận được đầy đủ báo cáo tài chính của công ty con. Trong trường hợp người quản lý công ty mẹ đã áp dụng các biện pháp cần thiết trong phạm vi thẩm quyền mà vẫn không nhận được báo cáo, tài liệu và thông tin cần thiết theo quy định từ công ty con thì người quản lý công ty mẹ vẫn lập và trình báo cáo tài chính hợp nhất, báo cáo tổng hợp của công ty mẹ và công ty con. Báo cáo có thể gồm hoặc không gồm thông tin từ công ty con đó, nhưng phải có giải trình cần thiết để tránh hiểu nhầm hoặc hiểu sai lệch.
5. Báo cáo, tài liệu quyết toán tài chính hằng năm, báo cáo tài chính hợp nhất, báo cáo tổng hợp của công ty mẹ, công ty con phải được lưu giữ tại trụ sở chính của công ty mẹ. Bản sao của báo cáo, tài liệu quy định tại khoản này phải được lưu giữ tại chi nhánh của công ty mẹ tại Việt Nam.
6. Ngoài báo cáo, tài liệu theo quy định của pháp luật, công ty con còn phải lập báo cáo tổng hợp về mua, bán và giao dịch khác với công ty mẹ."
Theo đó, khi kết thúc năm tài chính, ngoài các báo cáo và tài liệu riêng theo pháp luật, công ty mẹ còn phải lập những báo cáo sau:
- Báo cáo tài chính hợp nhất của công ty mẹ theo quy định của pháp luật về kế toán;
- Báo cáo tổng hợp kết quả kinh doanh hằng năm của công ty mẹ và công ty con;
- Báo cáo tổng hợp công tác quản lý, điều hành của công ty mẹ và công ty con.
Thông qua những báo cáo trên, tình hình tài chính của nhóm công ty mẹ - công ty con sẽ được phản ánh toàn diện. Công ty mẹ và các công ty con tuy là các pháp nhân độc lập nhưng có mối quan hệ chặt chẽ với nhau về mặt kinh tế. Vì vậy, báo cáo riêng lẻ của công ty mẹ không thể hiện hết năng lực tài chính hay lợi nhuận thực tế nếu không hợp nhất số liệu của công ty con.
Để quá trình thực hiện báo cáo được diễn ra thuận lợi, khi có yêu cầu của người đại diện theo pháp luật của công ty mẹ, người đại diện theo pháp luật của công ty con phải cung cấp báo cáo, tài liệu và thông tin cần thiết theo quy định để lập báo cáo tài chính hợp nhất và báo cáo tổng hợp của công ty mẹ và công ty con. Điều này xác lập trách nhiệm phối hợp cung cấp thông tin giữa công ty mẹ và công ty con, tạo cơ sở để công ty mẹ thu thập dữ liệu phục vụ việc tổng hợp tình hình tài chính và hoạt động kinh doanh.
Sau khi nhận được những báo cáo đã yêu cầu công ty con cung cấp, người lập báo cáo của công ty mẹ sử dụng những báo cáo này để lập báo cáo tài chính hợp nhất và báo cáo tổng hợp của công ty mẹ và công ty con nếu không có nghi ngờ về việc báo cáo do công ty con lập và đệ trình có thông tin sai lệch, không chính xác hoặc giả mạo. Như vậy, người lập báo cáo tại công ty mẹ có thể tin tưởng vào tính trung thực của báo cáo do công ty con đệ trình mà không nhất thiết phải tiến hành kiểm tra lại toàn bộ chi tiết. Tuy nhiên, nếu nghi ngờ hoặc phát hiện dấu hiệu bất thường về tính chính xác của số liệu do công ty con gửi lên, người lập báo cáo tại công ty mẹ không được bỏ qua mà phải tiến hành kiểm tra, xác minh trước khi hợp nhất báo cáo.
Đối với trường hợp không nhận được đầy đủ báo cáo từ công ty con, người chịu trách nhiệm lập báo cáo tại công ty mẹ chưa được lập và đệ trình các báo cáo đó. Tuy nhiên, nếu người quản lý công ty mẹ đã áp dụng các biện pháp cần thiết trong phạm vi thẩm quyền mà công ty con vẫn không gửi báo cáo, tài liệu và thông tin cần thiết theo quy định thì công ty mẹ vẫn lập và trình báo cáo tài chính hợp nhất, báo cáo tổng hợp của công ty mẹ và công ty con. Các báo cáo này có thể bao gồm hoặc không bao gồm thông tin mà công ty con chưa cung cấp dữ liệu, nhưng phải có giải trình cần thiết để tránh gây hiểu nhầm hoặc hiểu sai lệch. Có thể thấy, pháp luật vừa đặt ra yêu cầu về tính đầy đủ của thông tin, vừa tránh việc công ty mẹ không thực hiện trách nhiệm báo cáo chỉ vì công ty con không phối hợp. Đồng thời, yêu cầu giải trình giúp cổ đông nhận diện những hạn chế của báo cáo, qua đó bảo vệ quyền được tiếp cận thông tin và giảm nguy cơ đánh giá sai tình hình tài chính của nhóm công ty.
Chế độ lưu giữ báo cáo và tài liệu được thực hiện như sau: Báo cáo, tài liệu quyết toán tài chính hằng năm, báo cáo tài chính hợp nhất, báo cáo tổng hợp của công ty mẹ, công ty con phải được lưu giữ tại trụ sở chính của công ty mẹ và các bản sao của báo cáo, tài liệu này phải được lưu giữ tại chi nhánh của công ty mẹ tại Việt Nam. Chế độ lưu giữ này sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc kiểm tra, tra cứu của cổ đông và các bên có liên quan. Đồng thời, việc bắt buộc lưu giữ bản sao tại các chi nhánh giúp tăng cường khả năng tiếp cận thông tin cho các cổ đông hoặc đối tác nơi chi nhánh hoạt động.
Ngoài ra, pháp luật cũng quy định công ty con phải lập báo cáo tổng hợp về mua, bán và giao dịch khác với công ty mẹ ngoài báo cáo, tài liệu theo luật định. Nhờ vậy, các giao dịch nội bộ giữa công ty mẹ và công ty con được kiểm soát, góp phần hạn chế việc công ty mẹ ép công ty con giao dịch bất lợi cho công ty con, qua đó, bảo đảm thị trường doanh nghiệp phát triển an toàn, lành mạnh.
Nhìn chung, pháp luật thiết lập một hệ thống kiểm soát tài chính tương đối toàn diện đối với nhóm công ty mẹ - công ty con. Bằng việc bắt buộc lập báo cáo tài chính hợp nhất, trách nhiệm phối hợp cung cấp dữ liệu và siết chặt báo cáo giao dịch nội bộ, pháp luật đã bảo đảm tính thực chất của kết quả kinh doanh, từ đó, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của cổ đông và các chủ thể liên quan.
Trân trọng./.