Hợp đồng bảo hiểm tài sản trên giá trị và hợp đồng bảo hiểm tài sản dưới giá trị được quy định như thế nào?

Hợp đồng bảo hiểm tài sản trên giá trị và hợp đồng bảo hiểm tài sản dưới giá trị được quy định như thế nào?

Luật sư cho tôi hỏi: Tôi đang tìm hiểu để tham gia bảo hiểm cho một số tài sản có giá trị, tuy nhiên khi đọc tài liệu thì thấy có khái niệm hợp đồng bảo hiểm tài sản trên giá trị và dưới giá trị. Tôi chưa hiểu rõ sự khác nhau giữa hai loại này cũng như cách pháp luật quy định và xử lý quyền lợi trong từng trường hợp. Điều này khiến tôi khá băn khoăn vì sợ ảnh hưởng đến mức bồi thường khi xảy ra thiệt hại. Vậy hợp đồng bảo hiểm tài sản trên giá trị và hợp đồng bảo hiểm tài sản dưới giá trị được quy định như thế nào? Mong luật sư giải đáp giúp tôi, xin cảm ơn.

MỤC LỤC

1. Hợp đồng bảo hiểm tài sản trên giá trị được quy định như thế nào?

2. Hợp đồng bảo biểm tài sản dưới giá trị được quy định ra sao?

Trả lời:

1. Hợp đồng bảo hiểm tài sản trên giá trị được quy định như thế nào?

Trong hợp đồng bảo hiểm tài sản, số tiền bảo hiểm cần được xác định phù hợp với giá trị thực tế của tài sản nhằm bảo đảm quyền lợi và tránh phát sinh tranh chấp. Nếu số tiền bảo hiểm được thỏa thuận cao hơn giá trị tài sản, hợp đồng có thể rơi vào trường hợp bảo hiểm tài sản trên giá trị. Vì vậy, pháp luật đã nêu cụ thể vấn đề này tại Điều 47 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 như sau:

“Điều 47. Hợp đồng bảo hiểm tài sản trên giá trị

1. Hợp đồng bảo hiểm tài sản trên giá trị là hợp đồng trong đó số tiền bảo hiểm cao hơn giá thị trường của tài sản được bảo hiểm tại thời điểm giao kết hợp đồng. Doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài và bên mua bảo hiểm không được cố ý giao kết hợp đồng bảo hiểm tài sản trên giá trị.

2. Trường hợp hợp đồng bảo hiểm tài sản trên giá trị được giao kết do lỗi vô ý của bên mua bảo hiểm thì thực hiện như sau:

a) Nếu chưa xảy ra sự kiện bảo hiểm, doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài phải hoàn lại cho bên mua bảo hiểm số phí bảo hiểm đã đóng tương ứng với số tiền bảo hiểm vượt quá giá thị trường của tài sản được bảo hiểm tại thời điểm giao kết hợp đồng sau khi trừ các chi phí hợp lý (nếu có) theo thỏa thuận trong hợp đồng bảo hiểm;

b) Nếu xảy ra sự kiện bảo hiểm, doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài chỉ chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại tương ứng với giá thị trường của tài sản được bảo hiểm tại thời điểm xảy ra thiệt hại và phải hoàn lại cho bên mua bảo hiểm số phí bảo hiểm đã đóng tương ứng với số tiền bảo hiểm vượt quá giá thị trường của tài sản được bảo hiểm tại thời điểm giao kết hợp đồng sau khi trừ các chi phí hợp lý (nếu có) theo thỏa thuận trong hợp đồng bảo hiểm.”

Theo đó, hợp đồng bảo hiểm tài sản trên giá trị là hợp đồng trong đó số tiền bảo hiểm cao hơn giá thị trường của tài sản được bảo hiểm tại thời điểm giao kết hợp đồng. Điều này có nghĩa là giá trị bảo hiểm đã được xác định vượt quá giá trị thực tế của tài sản trên thị trường khi hai bên ký kết hợp đồng. Pháp luật đồng thời xác định doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài và bên mua bảo hiểm không được cố ý giao kết hợp đồng bảo hiểm tài sản trên giá trị. Điều này nhằm ngăn chặn hành vi trục lợi bảo hiểm, bởi nếu được bồi thường vượt quá giá trị thực tế của tài sản thì người tham gia có thể lợi dụng bảo hiểm để thu lợi bất chính.

Trường hợp hợp đồng bảo hiểm tài sản trên giá trị được giao kết do lỗi vô ý của bên mua bảo hiểm, pháp luật xử lý theo hai trường hợp.

- Thứ nhất, nếu chưa xảy ra sự kiện bảo hiểm, doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài phải hoàn lại cho bên mua bảo hiểm phần phí đã đóng tương ứng với số tiền bảo hiểm vượt quá giá trị thị trường của tài sản được bảo hiểm tại thời điểm giao kết hợp đồng, sau khi trừ các chi phí hợp lý theo thỏa thuận trong hợp đồng.

- Thứ hai, nếu sự kiện bảo hiểm đã xảy ra, doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài chỉ chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại tương ứng với giá thị trường của tài sản tại thời điểm xảy ra tổn thất. Đồng thời, bên mua bảo hiểm vẫn được hoàn lại phần phí bảo hiểm đã đóng tương ứng với số tiền vượt quá giá trị tài sản sau khi trừ chi phí hợp lý (nếu có). Điều này bảo đảm nguyên tắc bồi thường đúng thiệt hại thực tế, không để phát sinh lợi nhuận từ bảo hiểm.

Qua đó, ta có thể thấy, hợp đồng bảo hiểm tài sản trên giá trị là trường hợp số tiền bảo hiểm cao hơn giá trị thực tế của tài sản tại thời điểm giao kết hợp đồng. Pháp luật không cho phép các bên cố ý xác lập loại hợp đồng này và đã quy định rõ cách xử lý khi việc giao kết xảy ra do vô ý. Những nội dung đó góp phần bảo đảm nguyên tắc bồi thường đúng mức thiệt hại, ngăn chặn trục lợi bảo hiểm và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên tham gia. Vì vậy, khi mua bảo hiểm tài sản, người dân và doanh nghiệp cần xác định đúng giá trị tài sản để lựa chọn mức bảo hiểm phù hợp.

2. Hợp đồng bảo biểm tài sản dưới giá trị được quy định ra sao?

Bên cạnh hợp đồng bảo hiểm tài sản trên giá trị, trên thực tế còn tồn tại cả hợp đồng bảo hiểm tài sản dưới giá trị, cụ thể tại Điều 48 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 như sau:

“Điều 48. Hợp đồng bảo hiểm tài sản dưới giá trị

1. Hợp đồng bảo hiểm tài sản dưới giá trị là hợp đồng trong đó số tiền bảo hiểm thấp hơn giá thị trường của tài sản được bảo hiểm tại thời điểm giao kết hợp đồng.

2. Trường hợp hợp đồng bảo hiểm tài sản dưới giá trị được giao kết, doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài chỉ chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại theo tỷ lệ tương ứng với số tiền bảo hiểm và giá thị trường của tài sản được bảo hiểm tại thời điểm giao kết hoặc thỏa thuận trong hợp đồng bảo hiểm.”

Theo đó, hợp đồng bảo hiểm tài sản dưới giá trị là hợp đồng trong đó số tiền bảo hiểm thấp hơn giá thị trường của tài sản được bảo hiểm tại thời điểm giao kết hợp đồng. Điều này có nghĩa là giá trị tài sản thực tế cao hơn mức bảo hiểm mà các bên đã thỏa thuận trong hợp đồng. Việc giao kết hợp đồng bảo hiểm dưới giá trị thường xuất phát từ nhu cầu tiết kiệm chi phí đóng phí bảo hiểm hoặc do bên mua bảo hiểm chưa xác định chính xác giá trị tài sản. Tuy nhiên, khi lựa chọn mức bảo hiểm thấp hơn giá trị thực tế, bên mua bảo hiểm cũng phải chấp nhận việc phạm vi bảo vệ sẽ bị giới hạn tương ứng.

Trường hợp hợp đồng bảo hiểm tài sản dưới giá trị được giao kết, doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài chỉ chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại theo tỷ lệ tương ứng với số tiền bảo hiểm và giá thị trường của tài sản được bảo hiểm tại thời điểm giao kết hoặc thỏa thuận trong hợp đồng bảo hiểm.

Vậy là, hợp đồng bảo hiểm tài sản dưới giá trị là trường hợp số tiền bảo hiểm thấp hơn giá trị thực tế của tài sản tại thời điểm giao kết hợp đồng. Khi xảy ra tổn thất, doanh nghiệp bảo hiểm chỉ bồi thường theo tỷ lệ tương ứng, nên quyền lợi của bên mua bảo hiểm có thể bị giảm đáng kể. Vì vậy, người tham gia bảo hiểm cần cân nhắc kỹ khi xác định số tiền bảo hiểm để vừa phù hợp khả năng tài chính, vừa bảo đảm mức bảo vệ cần thiết cho tài sản của mình.

Trân trọng./.