Đề xuất Án lệ về tình tiết tăng nặng “Lợi dụng thiên tai, dịch bệnh”
ĐỀ XUẤT ÁN LỆ VỀ TÌNH TIẾT TĂNG NẶNG “LỢI DỤNG THIÊN TAI, DỊCH BỆNH”
Tình huống pháp lý:
Tình tiết “lợi dụng thiên tai, dịch bệnh để phạm tội” là tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự chủ yếu đối với người phạm các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế, các tội phạm về môi trường, các tội xâm phạm sở hữu, cá biệt cũng có trường hợp người phạm tội lợi dụng dịch bệnh để xâm phạm đến tính mạng, sức khoẻ của người khác. Riêng đối với các tội xâm phạm sở hữu, Bộ luật Hình sự năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017 đã quy định “lợi dụng thiên tai, dịch bệnh để phạm tội” là tình tiết định khung tăng nặng, xuất phát từ mức độ nguy hiểm và mức độ phổ biến của việc người phạm tội lợi dụng thiên tai, dịch bệnh trên thực tế. Theo đó, người phạm vào các tội xâm phạm sở hữu mà bị áp dụng tình tiết định khung tăng nặng “lợi dụng thiên tai, dịch bệnh để phạm tội” sẽ phải chịu sự phân hóa cao về trách nhiệm hình sự so với phạm tội trong điều kiện thông thường và có sự chênh lệch rõ rệt với trường hợp áp dụng là tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự.
Tuy nhiên, khi áp dụng tình tiết này, việc xác định các điều kiện thể hiện sự lợi dụng thiên tai, dịch bệnh để phạm tội vẫn còn chưa thống nhất trong nhận thức và áp dụng. Do vậy, việc có Án lệ về vấn đề này để áp dụng trong các tình huống tương tự, đảm bảo đúng pháp luật, tránh làm ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của người bị buộc tội là cấn thiết.
Nội dung đề xuất án lệ:
“[2] Xét thấy: Lê Phong D có hành vi lợi dụng mạng xã hội Facebook, nhắn tin thỏa thuận việc mua, bán khẩu trang y tế, lừa đảo chiếm đoạt của chị Nguyễn Phương Q số tiền 50 triệu đồng. D thực hiện hành vi phạm tội trong thời điểm Thủ tướng Chính phủ công bố dịch bệnh Covid-19 thuộc nhóm A, dịch bệnh trên phạm vi toàn quốc. Tuy nhiên, xem xét cụ thể hành vi của Lê Phong D khi lừa đảo bị hại thấy rằng: D gian dối có khẩu trang để bán nhưng hành vi này của bị cáo không tạo ra sự khan hiếm hoặc khan hiếm giả tạo đối với mặt hàng khẩu trang phòng chống dịch bệnh. Bản thân D cũng không có khẩu trang để bán hay đầu cơ nâng giá… để trục lợi.
[3] Đối với bị hại, chị Nguyễn Phương Q là sinh viên, tham gia mua bán khẩu trang với D để có lợi nhuận, không có nhu cầu trực tiếp mua khẩu trang của D để sử dụng bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình.
[4] Như vậy, thấy rằng: việc Lê Phong D dùng mạng xã hội, đưa tin gian dối, lừa đảo chiếm đoạt của bị hại Nguyễn Phương Q số tiền 50.000.000 đồng là hành vi của những người mua, bán khẩu trang để tìm kiếm lợi nhuận. Hành vi của bị cáo gây thiệt hại cho chị Nguyễn Phương Q số tiền 50.000.000 đồng nhưng không có căn cứ xác định đã gây ra những tác động tiêu cực, ảnh hưởng trực tiếp đến công tác phòng chống dịch bệnh Covid-19 của Đảng, Nhà nước và Ngành Y tế nói chung cũng như đối với bị hại nói riêng, do vậy không thỏa mãn dấu hiệu “Lợi dụng dịch bệnh” để phạm tội theo điểm c khoản 3 Điều 174 Bộ luật Hình sự như quan điểm của Viện kiểm sát quân sự Trung ương.”