Đề xuất Án lệ về cách xác định giá trị tài sản làm căn cứ xác định khung hình phạt trong trường hợp tài sản bị xâm hại là cây Lan đột biến

ĐỀ XUẤT ÁN LỆ VỀ CÁCH XÁC ĐỊNH GIÁ TRỊ TÀI SẢN LÀM CĂN CỨ XÁC ĐỊNH KHUNG HÌNH PHẠT TRONG TRƯỜNG HỢP TÀI SẢN BỊ XÂM HẠI LÀ CÂY LAN ĐỘT BIẾN

Tình huống pháp lý:

Việc xác định giá trị tài sản bị xâm hại có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong việc định khung hình phạt đối với người phạm tội. Bộ luật Tố tụng hình sự đã quy định cụ thể về định giá tài sản tại các Điều 69, 101, Điều 215 đến Điều 222. Tuy nhiên, trong thực tiễn, nhiều trường hợp tài sản bị xâm hại không phải là loại tài sản thông thường mà là những tài sản có tính năng đặc biệt. Trên thị trường giai đoạn vừa qua xuất hiện hiện tượng mua bán Lan đột biến với giá hàng chục đến hàng trăm tỷ đồng. Thực tế, giá trị của loài Lan đột biến phụ thuộc rất lớn vào thị hiếu, nhu cầu của người mua, xu hướng nuôi trồng hoa của người chơi hoa mà không có cơ chế nào kiểm soát được giá cả mặt hàng này, các giao dịch hoàn toàn phụ thuộc vào sự thỏa thuận giữa người bán và người mua; đồng thời, cũng không có tiêu chuẩn cụ thể nào cho việc định giá nó. Điều này làm cho việc định giá tài sản đối với loài Lan đột biến càng trở nên khó khăn hơn. Đối với loại vụ án này thì cần dựa vào yếu tố nào để định giá tài sản? Có quan điểm cho rằng cần căn cứ vào giá loài Lan đó được đăng bán công khai trên thị trường; quan điểm khác lại cho rằng cần căn cứ vào giá tiền mà chủ nhân đã mua được số Lan đó.

Nội dung đề xuất án lệ:

“[2.2] Đối với giá trị 34 cây hoa lan kiếm, trong quá trình điều tra, ban đầu bị hại Nông Đình H đã có ý kiến không nhất trí kết quả định giá do Hội đồng định giá tài sản trong tố tụng hình sự thành phố Cao Bằng kết luận với lý do đó là loài lan đột biến, quý hiếm, có giá trị cao trên thị trường. Trong đó, 28 cây lan kiếm xanh Huế trị giá từ 600.000.000đ đến 800.000.000đ và 06 cây lan Vị Hoàng trị giá từ 20.000.000đ đến 30.000.000đ/chậu (2.000.000 đến 5.000.000/cây), anh Nông Đình H đã bỏ ra số tiền 240.000.000đ (Hai trăm bốn mươi triệu đồng) để mua được số địa lan trên.

Cơ quan cảnh sát điều tra Công an thành phố Cao Bằng đã có văn bản hỏi ý kiến Chi cục trồng trọt và chăn nuôi tỉnh Cao Bằng về vấn đề bị hại khiếu nại, tuy nhiên văn bản trả lời của Chi cục trồng trọt sở NN&PTNT có nội dung: Cây có lá thon dài, hoa màu vàng có 5 cánh, có một đài nhụy màu trắng; chỉ xác định được đây là loài hoa lan, không xác định được là loại hoa gì, tên khoa học là gì.

Tại phiên tòa, anh Nông Đình H nhất trí với kết luận định giá nhưng để đảm bảo việc xét xử khách quan, đúng pháp luật trên cơ sở xác định chính xác giá trị tài sản phạm tội còn là căn cứ xác định khung hình phạt các bị cáo bị truy tố; đồng thời đảm bảo quyền lợi cho bị hại; Tòa án nhân dân thành phố Cao Bằng đã có công văn số 31/CV-TA ngày 08/01/2022 gửi Viện Di truyền nông nghiệp thuộc Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam xin ý kiến bằng văn bản đối với các nội dung sau:

1. Tên khoa học và tên thường gọi của loại hoa lan Kiếm xanh Huế, Vị Hoàng nói trên. Lan kiếm xanh Huế, lan kiếm Vị Hoàng có phải loài hoa lan đột biến không, giá trị trao đổi mua bán trên thị trường của loại hoa này?

2. Đối với loài hoa lan kiếm như hình ảnh gửi kèm, trong điều kiện trồng và chăm sóc bình thường, quy mô nhỏ, không có tác động của hóa chất, không điều chỉnh được nhiệt độ (để trong chậu trên sân thượng nhà ở gia đình, không có hệ thống tưới nước, mái che bằng lưới nylon) trong điều kiện khí hậu miền núi tỉnh Cao Bằng có căn cứ nào xác định số hoa lan thu giữ trong vụ án là lan đột biến không?

3. Trong những điều kiện nuôi trồng nào thì cây hoa lan nói chung (lan kiếm xanh Huế, lan kiếm Vị Hoàng nói riêng) có thể ra hoa đột biến? Hiện tượng hoa lan đột biến xảy ra có phổ biến không? Người trồng hoa trong điều kiện như gia đình ông Nông Đình H (mô tả ở trên, có ảnh chụp kèm theo) có dự đoán, kiểm soát được hiện tượng đột biến gen ở các loài lan đang trồng hoặc hai loài hoa lan kể trên không?

Tại văn bản số 14/VDT ngày 19/01/2022, Viện di truyền nông nghiệp trả lời cho Tòa án:

Viện Di truyền nông nghiệp không có chức năng giám định kiểu gen, tên giống, tên loài các cây hoa phong lan. Theo chức năng, nhiệm vụ được giao, Viện Di truyền nông nghiệp nhận thấy chưa đủ điều kiện để tham gia việc giám định, xác định giống, loài các cây hoa phong lan và xác định các cây lan đó có phải là lan “đột biến” hay không” .

Theo khoa học di truyền muốn biết cây lan đột biến hay không phải làm phân tích mã vạch gen nhưng hiện nay chưa có cơ quan nào thẩm định, kết luận được về tên giống, loài và xác định hoa lan kiếm các bị cáo lấy trộm có phải lan đột biến không, giá trị trao đổi trên thị trường phụ thuộc hoàn toàn vào nhu cầu, thị hiếu, xu hướng nuôi trồng hoa của người chơi hoa, không có cơ chế nào kiểm soát được giá cả mặt hàng này mà các giao dịch hoàn toàn phụ thuộc vào sự thỏa thuận giữa người bán và người mua.

Do đó, tại thời điểm hành vi phạm tội bị truy tố thì kết luận của Hội đồng định giá tài sản trong tố tụng hình sự thành phố Cao Bằng lần thứ hai với thành phần có đại diện các cơ quan theo quy định của pháp luật còn khảo sát giá của 01 vườn lan tại tổ 3, phường Hợp Giang, thành phố Cao Bằng, chủ vườn là ông Lê Anh Thắng và trang thông tin điện tử https://www.lazada.vn; http://sendo.vn đã kết luận: Tổng số 34 cây hoa lan kiếm có giá trị tài sản là: 18.360.000đ (Mười tám triệu ba trăm sáu mươi nghìn đồng) là có căn cứ chấp nhận và là căn cứ để giải quyết vụ án.

Các bị cáo đều là người có đủ năng lực trách nhiệm hình sự, nhận thức được hành vi chiếm đoạt tài sản của người khác là trái pháp luật nhưng vì lòng tham và để thỏa mãn nhu cầu muốn có được giống hoa lan quý bị cáo Luân Ngọc Hà V đã cùng các bị cáo khác cấu kết với nhau thực hiện tội phạm đến cùng. Hành vi của các bị cáo đã xâm phạm đến quyền sở hữu tài sản của công dân được pháp luật bảo vệ, làm giảm sút thu nhập từ việc kinh doanh hoa lan của anh Nông Đình H, ảnh hưởng xấu đến trật tự trị an ở địa phương, làm cho quần chúng nhân dân bất bình, lên án.

Hành vi của các bị cáo đã đủ yếu tố cấu thành tội “Trộm cắp tài sản”, giữa các bị cáo có sự câu kết chặt chẽ, phân công nhiệm vụ cụ thể của từng người, khi thực hiện hành vi phạm tội đều có mục đích chiếm đoạt được tài sản để hưởng lợi nên phạm tội thuộc trường hợp đồng phạm. Cáo trạng của Viện kiểm sát nhân dân thành phố Cao Bằng truy tố các bị cáo Luân Ngọc Hà V, Trần Văn H, Bế Khánh D và Triệu Minh D về tội “Trộm cắp tài sản” theo điểm a khoản 2 Điều 173 Bộ luật hình sự năm 2015 với tình tiết định khung “Phạm tội có tổ chức” là có căn cứ, đúng pháp luật.”