Đề xuất Án lệ về xác định người giúp sức về tinh thần trong đồng phạm
ĐỀ XUẤT ÁN LỆ VỀ XÁC ĐỊNH NGƯỜI GIÚP SỨC VỀ TINH THẦN TRONG ĐỒNG PHẠM
Tình huống pháp lý:
Theo quy định tại Điều 17 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017, đồng phạm là trường hợp hai người trở lên cố ý cùng thực hiện một tội phạm. Căn cứ vào tính chất tham gia của mỗi người , người đồng phạm bao gồm người tổ chức, người thực hành, người xúi giục, người giúp sức. Theo đó, người thực hành là người trực tiếp thực hiện tội phạm; người tổ chức là người chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy việc thực hiện tội phạm; người xúi giục là người kích động, dụ dỗ, thúc đẩy người khác thực hiện tội phạm và người giúp sức là người tạo điều kiện tinh thần hoặc vật chất cho việc thực hiện tội phạm.
Qua nghiên cứu các bản án hình sự mà các Tòa án xét xử trong thời gian gần đây cho thấy nhiều trường hợp Tòa án xác định không chính xác vai trò đồng phạm, trong đó có người giúp sức là người tạo điều kiện về tinh thần, dẫn đến việc đánh giá không chính xác tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi. Do đó, việc có Án lệ về vấn đề này để giải thích về người giúp sức về tinh thần, từ đó xác định đúng vai trò đồng phạm và áp dụng thống nhất trong các tình huống tương tự là điều cần thiết.
Nội dung đề xuất án lệ:
“[3.2] Các bị cáo Nguyễn Tiến Đ, Trần Trung H1 cho rằng, các bị cáo tuy có đi cùng bị cáo H và anh Q nhưng các bị cáo đều không biết việc bị cáo H chiếm đoạt số tiền trên của anh Q và các bị cáo cũng không có động cơ, mục đích chiếm đoạt tài sản và cũng không có hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc thủ đoạn khác để chiếm đoạt tài sản của anh Q nên các bị cáo không phạm tội “Cướp tài sản”. Tuy nhiên, các bị cáo đều biết H rủ các bị cáo đi đòi nợ anh Q (không biết số tiền cụ thể bao nhiêu). Nhưng ngay từ đầu, khi được H rủ, bị cáo H1 và Đ đã đi cùng H và Q đến Dầu Giây tìm người tên Q2 đòi nợ để Q lấy tiền trả cho H. Khi biết anh Q nói dối, Đ và H1 đã cùng H đưa anh Q đến sân ga Trảng Bom. Tại đây các bị cáo Đ, H1 đứng canh chừng, không cho anh Q bỏ chạy. Khi nhóm của T1 đến chửi, đánh anh Q mục đích đòi tiền nợ cho H, các bị cáo đã nhận thức được hành vi trái pháp luật nhưng cũng không can ngăn hoặc bỏ về mà ở lại, tạo số đông uy hiếp về mặt tinh thần đối với anh Q. Khi T1, H buộc anh Q lên xe mô tô đi về nhà gặp người thân của anh Q thì bị cáo H1, bị cáo Đ cũng điều khiển xe mô tô đi cùng, cho đến khi dừng lại quán nước để chờ vợ anh Q chuyển tiền thì mặc dù nhóm của T1 đã bỏ về nhưng Đ và H vẫn ở lại với H tiếp tục tạo số đông uy hiếp về mặt tinh thần đối với anh Q, đến khi biết chắc H đã chuyển khoản xong số tiền 70.000.000đ từ tài khoản của anh Q sang tài khoản của H thì các bị cáo mới cùng đưa anh Q về bưu điện Trảng Bom mà không về nhà ngay. Do vậy, mặc dù không trực tiếp đánh bị hại nhưng bị cáo H1 và bị cáo Đ đã cùng H và các đối tượng khác tạo số đông, tương quan lực lượng lớn so với bị hại, uy hiếp về tinh thần làm cho bị hại buộc phải chuyển tiền từ tài khoản của anh Q sang tài khoản của bị cáo H nên các bị cáo H1 và Đ đã tham gia với vai trò giúp sức tích cực về mặt tinh thần trong vụ án (tham gia vụ án ngay từ đầu cho đến khi kết thúc)."