Hợp đồng bảo hiểm là gì? Nguyên tắc giao kết và thực hiện hợp đồng bảo hiểm được quy định thực hiện như thế nào?
Hợp đồng bảo hiểm là gì? Nguyên tắc giao kết và thực hiện hợp đồng bảo hiểm được quy định thực hiện như thế nào?
Luật sư cho tôi hỏi: Tôi vừa tham gia một gói bảo hiểm cho bản thân nhưng khi đọc hợp đồng thì thấy nhiều điều khoản khá khó hiểu. Tôi cũng nghe nói hợp đồng bảo hiểm phải được giao kết theo những nguyên tắc nhất định như trung thực, rõ ràng giữa các bên. Tuy nhiên tôi không biết cụ thể pháp luật quy định hợp đồng bảo hiểm là gì và nguyên tắc giao kết, thực hiện hợp đồng bảo hiểm được thực hiện như thế nào? Mong luật sư giải thích giúp để tôi hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình, cảm ơn luật sư.
MỤC LỤC
2. Nguyên tắc giao kết và thực hiện hợp đồng bảo hiểm được quy định như thế nào?
Trả lời:
1. Hợp đồng bảo hiểm là gì?
Trong đời sống hiện đại, bảo hiểm đóng vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa và bù đắp những rủi ro có thể xảy ra đối với con người và tài sản. Để xác lập quyền và nghĩa vụ giữa các bên trong hoạt động bảo hiểm, pháp luật quy định việc giao kết thông qua hợp đồng bảo hiểm. Việc hiểu rõ khái niệm hợp đồng bảo hiểm giúp các chủ thể tham gia bảo hiểm nhận thức đúng bản chất pháp lý cũng như trách nhiệm của mình khi tham gia quan hệ này. Cụ thể tại khoản 16 Điều 4 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 như sau:
“Điều 4. Giải thích từ ngữ
Trong Luật này, các từ ngữ dưới đây được hiểu như sau:
...
16. Hợp đồng bảo hiểm là sự thoả thuận giữa bên mua bảo hiểm và doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài, tổ chức tương hỗ cung cấp bảo hiểm vi mô, theo đó bên mua bảo hiểm phải đóng phí bảo hiểm, doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài, tổ chức tương hỗ cung cấp bảo hiểm vi mô phải bồi thường, trả tiền bảo hiểm theo thỏa thuận trong hợp đồng.”
Theo đó, hợp đồng bảo hiểm có thể được hiểu là sự thoả thuận giữa bên mua bảo hiểm và doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài, tổ chức tương hỗ cung cấp bảo hiểm vi mô, theo đó bên mua bảo hiểm phải đóng phí bảo hiểm, doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài, tổ chức tương hỗ cung cấp bảo hiểm vi mô phải bồi thường, trả tiền bảo hiểm theo thỏa thuận trong hợp đồng.
Như vậy, quy định của pháp luật đã làm rõ khái niệm hợp đồng bảo hiểm và xác định đây là căn cứ pháp lý quan trọng trong quan hệ bảo hiểm. Thông qua hợp đồng bảo hiểm, các bên có cơ sở để xác lập, thực hiện và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình khi xảy ra rủi ro. Đồng thời, việc tuân thủ đúng các quy định về hợp đồng bảo hiểm cũng góp phần bảo đảm tính minh bạch, an toàn và hiệu quả trong hoạt động kinh doanh bảo hiểm.
2. Nguyên tắc giao kết và thực hiện hợp đồng bảo hiểm được quy định như thế nào?
Trong hoạt động kinh doanh bảo hiểm, hợp đồng bảo hiểm là cơ sở pháp lý quan trọng làm phát sinh quyền và nghĩa vụ giữa các bên tham gia. Để bảo đảm việc giao kết và thực hiện hợp đồng được minh bạch, công bằng và phù hợp với bản chất của hoạt động bảo hiểm, pháp luật đã quy định những nguyên tắc cơ bản cần phải tuân thủ. Căn cứ tại Điều 16 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022, nguyên tắc giao kết và thực hiện hợp đồng bảo hiểm được quy định cụ thể như sau:
“Điều 16. Nguyên tắc giao kết và thực hiện hợp đồng bảo hiểm
Việc giao kết và thực hiện hợp đồng bảo hiểm phải tuân thủ các nguyên tắc cơ bản của pháp luật dân sự và các nguyên tắc sau đây:
1. Nguyên tắc trung thực tuyệt đối: các bên tham gia hợp đồng bảo hiểm phải cung cấp thông tin, thực hiện các quyền và nghĩa vụ một cách trung thực nhất, trên cơ sở tin tưởng tuyệt đối lẫn nhau trong quá trình giao kết và thực hiện hợp đồng bảo hiểm;
2. Nguyên tắc quyền lợi có thể được bảo hiểm: bên mua bảo hiểm phải có quyền lợi có thể được bảo hiểm phù hợp với từng loại hợp đồng bảo hiểm theo quy định của Luật này;
3. Nguyên tắc bồi thường: số tiền bồi thường mà người được bảo hiểm nhận được không vượt quá thiệt hại thực tế trong sự kiện bảo hiểm, trừ trường hợp có thỏa thuận khác trong hợp đồng bảo hiểm;
4. Nguyên tắc thế quyền: người được bảo hiểm có trách nhiệm chuyển giao cho doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài quyền yêu cầu người thứ ba có hành vi gây thiệt hại chịu trách nhiệm bồi hoàn trong phạm vi số tiền bồi thường bảo hiểm. Nguyên tắc này không áp dụng đối với hợp đồng bảo hiểm nhân thọ và hợp đồng bảo hiểm sức khỏe;
5. Nguyên tắc rủi ro ngẫu nhiên: rủi ro được bảo hiểm phải là những rủi ro bất ngờ, không lường trước được.”
Theo đó, việc giao kết và thực hiện hợp đồng bảo hiểm phải tuân thủ các nguyên tắc cơ bản của pháp luật dân sự và các nguyên tắc sau đây:
Thứ nhất, nguyên tắc trung thực tuyệt đối: các bên tham gia hợp đồng bảo hiểm phải cung cấp thông tin, thực hiện các quyền và nghĩa vụ một cách trung thực nhất, trên cơ sở tin tưởng tuyệt đối lẫn nhau trong quá trình giao kết và thực hiện hợp đồng bảo hiểm. Có thể xem đây là nguyên tắc đặc thù của lĩnh vực bảo hiểm, bởi doanh nghiệp bảo hiểm thường dựa vào thông tin do bên mua cung cấp để đánh giá rủi ro và quyết định việc giao kết hợp đồng.
Thứ hai, nguyên tắc quyền lợi có thể được bảo hiểm: bên mua bảo hiểm phải có quyền lợi có thể được bảo hiểm phù hợp với từng loại hợp đồng bảo hiểm theo Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022. Điều này nhằm tránh trường hợp mua bảo hiểm đối với tài sản hoặc quyền lợi không liên quan, đồng thời bảo đảm mục đích của bảo hiểm là phòng ngừa và khắc phục rủi ro thực tế.
Thứ ba, nguyên tắc bồi thường: số tiền bồi thường mà người được bảo hiểm nhận được không vượt quá thiệt hại thực tế trong sự kiện bảo hiểm, trừ trường hợp có thỏa thuận khác trong hợp đồng bảo hiểm. Quy định này nhằm ngăn chặn việc trục lợi bảo hiểm, đồng thời bảo đảm rằng bảo hiểm chỉ có chức năng bù đắp tổn thất chứ không phải là công cụ để thu lợi.
Thứ tư, nguyên tắc thế quyền: người được bảo hiểm có trách nhiệm chuyển giao cho doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài quyền yêu cầu người thứ ba có hành vi gây thiệt hại chịu trách nhiệm bồi hoàn trong phạm vi số tiền bồi thường bảo hiểm. Nguyên tắc này không áp dụng đối với hợp đồng bảo hiểm nhân thọ và hợp đồng bảo hiểm sức khỏe.
Thứ năm, nguyên tắc rủi ro ngẫu nhiên: rủi ro được bảo hiểm phải là những rủi ro bất ngờ, không lường trước được. Điều này thể hiện đúng bản chất của hoạt động bảo hiểm, vốn được thiết lập nhằm phòng ngừa và khắc phục các rủi ro mang tính khách quan, không chủ ý.
Có thể thấy rằng, các nguyên tắc giao kết và thực hiện hợp đồng bảo hiểm đóng vai trò định hướng quan trọng trong toàn bộ quá trình thiết lập và thực hiện quan hệ bảo hiểm. Việc tuân thủ đầy đủ các nguyên tắc này không chỉ giúp bảo đảm sự công bằng, minh bạch giữa các bên tham gia mà còn góp phần hạn chế tranh chấp và nâng cao hiệu quả của hoạt động bảo hiểm trong thực tiễn.
Trân trọng./.