Thông báo rút kinh nghiệm số 04/TB-VKS-HC ngày 27/02/2025 của Viện kiểm sát nhân dân cấp cao tại Thành phố Hồ Chí Minh vụ án hành chính về việc “Khiếu kiện Quyết định hành chính và hành vi hành chính trong lĩnh vực quản lý Nhà nước về đất đai thuộc trường hợp bồi thường, hỗ trợ khi thu hồi đất”

THÔNG BÁO RÚT KINH NGHIỆM SỐ 04/TB-VKS-HC NGÀY 27/02/2025 CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN CẤP CAO TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH VỤ ÁN HÀNH CHÍNH VỀ VIỆC “KHIẾU KIỆN QUYẾT ĐỊNH HÀNH CHÍNH VÀ HÀNH VI HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ ĐẤT ĐAI THUỘC TRƯỜNG HỢP BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ KHI THU HỒI ĐẤT”

Nội dung vấn đề cần rút kinh nghiệm:

1. Về tố tụng:

- Bản án sơ thẩm tuyên xử chấp nhận yêu cầu khởi kiện của ông Huy, buộc UBND thành phố Phú Quốc ban hành Quyết định thu hồi diện tích đất 1.784,4m² đối với ông Huy, nhưng lại không tuyên huỷ một phần Quyết định số 327/QĐ-UBND ngày 08/02/2018 của UBND tỉnh Kiên Giang đối với phần thu hồi diện tích 1.784,4m² trên và đưa UBND tỉnh Kiên Giang vào tham gia tố tụng với tư cách người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án là không đúng quy định pháp luật.

- Tại phần Quyết định của Bản án sơ thẩm tuyên xử buộc UBND thành phố Phú Quốc, tỉnh Kiên Giang “Ban hành quyết định thu hồi đất; Lập, thẩm định phương ản, ban hành quyết định bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cho ông Trần Ngọc Huy đổi với diện tích bị thu hồi 1,784,4m² tại Khu phố 6, phường An Thới, thành phố Phủ Quốc, tỉnh Kiên Giang" là vượt quá thẩm quyền của Hội đồng xét xử theo quy định khoản 3 Điều 191, điểm b khoản 2 Điều 193 Luật tố tụng hành chính năm 2015.

2. Về nội dung:

2.1. Về nguồn gốc tạo lập phần đất có diện tích 1.784,4m² ông Huy khởi kiện: Các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án và giấy chứng nhận quyền sửdụng đất số BL 609257 ngày 06/03/2013 do UBND tỉnh Kiên Giang cấp lại cho Ban quản lý rừng phòng hộ Phú Quốc (nay là Vườn Quốc gia Phú Quốc); Biên bản xét duyệt nguồn gốc đất số 78/BB-UBND ngày 31/10/2019 của Hội đồng tư vấn đất đai thị trấn An Thới; Văn bản số 567/VQG-PQLBV&PTR ngày 19/11/2021 của Vườn Quốc gia Phú Quốc và Văn bản số 1520/BQLKKTPQ-ĐĐ&XD ngày 13/10/2022 của Ban Quản lý khu kinh tế Phú Quốc, thì có căn cứ xác định về nguồn gốc tạo lập phần đất nói trên, như sau:

- Phần đất có diện tích 2.122,6m² (trong đó có diện tích 1.784,4m² mà ông Huy đang khởi kiện trong vụ án này) thuộc thửa đất số 252 tại khu phố 6, phường An Thới, thành phố Phú Quốc; đây là một phần trong tổng diện tích đất mà UBND tỉnh Kiên Giang đã giao và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng cho Ban quản lý rừng phòng hộ và đặc dụng Phú Quốc theo quyết định số 2163/QĐ-UB ngày 18/06/1998.

- Theo Văn bản số 235/HKL-ĐTCL ngày 06/05/2024 (đính kèm sơ đồ, toạ độ, vị trí của Hạt Kiểm lâm thành phố Phú Quốc gửi Thanh tra thành phố Phủ Quốc) thì trong tổng diện tích đất mà ông Huy bị thu hồi, "thì có diện tích 345,45m² nằm trong sơ đồ hiện trường theo biên bản khảm nghiệm hiện trường ngày 07/10/2015 do ông Trần Hữu Phương huỷ hoại rừng". Bị cáo Trần Hữu Phương đã bị kết án 07 năm tù về tội "Huỷ hoại rừng" (theo Bản án hình sự sơ thẩm số 98/2016/HS-ST ngày 31/08/2016 của Tòa án nhân dân huyện Phú Quốc và Bản án hình sự phúc thẩm số 16/2017/HSPT ngày 15/02/2017 của Tòa án nhân dân tỉnh Kiên Giang);

Như vậy, phần đất nói trên, có nguồn gốc đất do Ban quản lý rừng phòng hộ và đặc dụng Phú Quốc quản lý.

2.2. Về quá trình quản lý và sử dụng đất của ông Huy:

- Ông Huy nhận chuyển nhượng đất từ ông Phạm Hồng Hoa theo giấy viết tay (ngày 02 tháng chạp năm 2014), trong khi đó, phần đất chuyển nhượng thuộc quyền quản lý, sử dụng của Ban quản lý rừng phòng hộ và đặc dụng Phú Quốc; giao dịch này là trái pháp luật theo Điều 167, Điều 186 và Điều 188 của Luật Đất đai năm 2013. Vì vậy, có căn cứ xác định việc chiếm hữu và sử dụng đất của ông Huy, là trái quy định của pháp luật về đất đai.

- Theo biên bản xét duyệt nguồn gốc đất số 78/BB-UBND ngày 31/10/2019 của Hội đồng tư vấn đất đai thị trấn An Thới, thành phố Phú Quốc, thì nội dung biên bản xác định về nguồn gốc phần đất có diện tích 1.784,4m² như sau: "trước năm 2012 là đất rừng phòng hộ theo Quyết định số 2163 ngày 18/6/1998 giao cho Ban quản lý rừng phòng hộ, năm 2012 ông Trần Ngọc Huy vào tác động sử dụng trồng tràm bông vàng cho đến khi quy hoạch dự án, năm 2013, UBND tỉnh Kiên Giang cấp đổi giấy chứng nhận QSDĐ số BL 609257 cấp ngày 06/3/2013 cho Ban quản lý rừng phòng hộ theo quy hoạch 633 thì diện tích 1.784,4m² vẫn nằm trong đất rừng phòng hộ quản lý".

Về cây trồng trên đất, theo Biên bản kiểm kê diện tích đất đai, cây trồng do Ban bồi thường hỗ trợ và tái định cư huyện Phú Quốc lập vào ngày 04/12/2015, thì có 20 cây dừa, 22 cây xà cừ và 55 cây mít loại D; 148 cây tràm bông vàng loại B; 25 cây tràm loại A. Đối chiếu với quy định tại khoản 1 Điều 5 Bảng quy định đơn giá bồi thường về cây trồng, hoa màu trên địa bàn tỉnh Kiên Giang ban hành kèm theo Quyết định số 31/2008/QĐ-UBND ngày 20/10/2008 của UBND tỉnh Kiên Giang thì cây loại A là cây xanh tốt, gốc to, tán lớn, đang cho trái nhiều; loại B cây xanh tốt, gốc nhỏ, tán nhỏ, đang cho trái ít; loại C là cây lão, ít cho trái, cây chưa cho trái (trồng trên 01 năm); loại D là cây mới trồng dưới 01 năm. Như vậy, đối với cây loại A, loại B không có quy định tuổi của cây là bao nhiêu năm; đồng thời việc cây to, xanh tốt, cho nhiều trái còn phụ thuộc vào thổ nhưỡng, điều kiện chăm sóc...

Do đó, Bản án sơ thẩm căn cứ Biên bản kiểm kê diện tích đất đai, cây trồng, vật kiến trúc ngày 04/12/2015 thể hiện trên đất ông Huy có 20 cây dừa, 22 cây xà cử, 55 cây mít, 148 cây tràm bông vàng loại B, 25 cây tràm loại A, để cho rằng đất ông Huy có quá trình sử dụng đất lâu dài chứ không phải phát dọn trồng vào năm 2012 là không chặt chẽ, không có căn cứ vững chắc.

Từ các cơ sở trên, việc UBND tỉnh Kiên Giang ban hành quyết định số 327/QĐ-UBND ngày 08/02/2018 để thu hồi đất đối với Ban quản lý rừng phòng hộ và đặc dụng Phú Quốc mà không ban hành quyết định thu hồi đất đối với ông Huy, là đúng quy định của pháp luật. Tòa án cấp sơ thẩm xét xử chấp nhận yêu cầu khởi kiện của ông Huy, hủy quyết định số 312/QĐ-UBND ngày 20/02/2021 và buộc UBND thành phố Phú Quốc ban hành quyết định thu hồi, bồi thường đối với diện tích 1.784,4m² đất cho ông Huy là không có căn cứ pháp luật.

Do đó, Quyết định giám đốc thẩm số 07/2024/HC-GĐT ngày 10/9/2024 của Tòa án nhân dân cấp cao tại Thành phố Hồ Chí Minh đã quyết định: Chấp nhận Quyết định kháng nghị giám đốc thẩm số 146/QĐ-VKS-HC ngày 31/5/2024 của Viện trường Viện kiểm sát nhân dân cấp cao tại Thành phố Hồ Chí Minh. Sửa Bản án sơ thẩm số 165/2022/HC-ST ngày 07/11/2022 của TAND tỉnh Kiên Giang, bác yêu cầu khởi kiện của ông Trần Ngọc Huy về việc hủy Quyết định số 312/QĐ-UBND ngày 20/01/2021 của UBND thành phố Phú Quốc, tỉnh Kiên Giang (về nội dung bổ sung hỗ trợ đất đai và cây trồng cho ông Trần Ngọc Huy).

Quá trình thực hiện nhiệm vụ, chức năng của Viện kiểm sát nhân dân cấp sơ thẩm, Kiểm sát viên đã không phát hiện các vi phạm nghiêm trọng nêu trên nên đã đồng quan điểm với Tòa án cấp sơ thẩm, chấp nhận yêu cầu khởi kiện của ông Trần Ngọc Huy, làm ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của người bị kiện, gây thiệt hại cho ngân sách Nhà nước.

Trên đây là vụ án cần rút kinh nghiệm trong quan điểm, thu thập, đánh giá chứng cứ và áp dụng pháp luật. Để nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác kiểm sát, Viện kiểm sát nhân dân cấp cao tại Thành phố Hồ Chí Minh thông báo đến Viện kiểm sát nhân dân các tỉnh, thành phố trong khu vực để tham khảo và rút kinh nghiệm khi kiểm sát việc giải quyết các vụ án hành chính tương tự.