Thông báo rút kinh nghiệm số 46/TB-VC1-HC ngày 23/5/2024 của Viện kiểm sát nhân dân cấp cao tại Hà Nội về vụ án hành chính “Khiếu kiện quyết định hành chính trong lĩnh vực quản lý đất đai”

THÔNG BÁO RÚT KINH NGHIỆM SỐ 46/TB-VC1-HC NGÀY 23/5/2024 CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN CẤP CAO TẠI HÀ NỘI VỀ VỤ ÁN HÀNH CHÍNH “KHIẾU KIỆN QUYẾT ĐỊNH HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI”

Nội dung vấn đề cần rút kinh nghiệm:

2.1. Tòa án cấp sơ thẩm đánh giá chứng cứ chưa đầy đủ nên xác định đối tượng bị thu hồi đất không đúng

Theo kết quả xem xét thẩm định tại chỗ của Tòa án nhân dân tỉnh L, đã xác định diện tích thửa đất của anh Đỗ Trường Giang bị thu hồi tại Quyết định số 2579/QĐ-UBND ngày 04/11/2019 của UBND huyện B có tổng diện tích là 597,6m? các loại, trong đó có 02 thửa được công nhận là đất ở, gồm: Thửa số 48, tờ bản đồ số 133, diện tích đất ở được công nhận là 64,8m, trên đất có 01 nhà gỗ 5 gian anh Giang được phân chia, sở hữu sau ly hôn và trực tiếp quản lý sử dụng từ năm 2015 đến khi bị thu hồi đất; thửa số 45, tờ bản đồ số 133, diện tích đất ở được công nhận là 400m2, trên đất có ngôi nhà xây cấp 4 cùng toàn bộ các công trình xây dựng trên đất chị Việt được phân chia, sở hữu sau ly hôn và trực tiếp quản lý, sử dụng từ năm 2015 cho đến khi bị thu hồi.

Xét thấy, (1) Tại thời điểm thu hồi đất, 02 thửa đất (thửa số 45 và thửa số 48) được UBND huyện B công nhận là đất ở và đủ điều kiện được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho chị Việt (đối với thửa số 45) và anh Giang (đối với thửa số 48) theo quy định tại Điều 99, Điều 100 Luật đất đai năm 2013; Điều 82 Nghị định số 43/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 và khoản 54, Điều 2, Nghị định 01/2017/NĐ-CP ngày 06/01/2017 của Chính phủ. (2) Nguồn gốc 02 thửa đất nêu trên là do bố đẻ anh Giang tặng cho. Tại thời điểm đo đạc và lập bản đồ địa chính năm 2005, chị Việt và anh Giang đang là vợ chồng nên 02 thửa đất này là tài sản chung vợ chồng. Năm 2015, chị Việt, anh Giang lập văn bản thỏa thuận phân chia tài sản sau khi ly hôn có chứng thực của Chủ tịch UBND xã là hoàn toàn tự nguyện và không trái quy định của pháp luật (Điều 59 Luật hôn nhân gia đình) nên có giá trị pháp lý. Sau đó, anh Giang, chị Việt trực tiếp quản lý, sử dụng ổn định các thửa đất để ở theo ranh giới đã được phân chia đến khi bị thu hồi đất, không có tranh chấp, không bị xử phạt vi phạm hành chính, đã tách hộ khẩu riêng. Thực tế, khi thu hồi đất, anh Giang cũng chỉ kê khai quyền sử dụng đất đối với thửa số 48.

Như vậy, tại thời điểm UBND huyện B thu hồi đất, chị Việt là chủ sử dụng đối với thửa đất số 45. Vì vậy, UBND huyện B ban hành Quyết định số 2579/QĐ- UBND ngày 04/11/2019 thu hồi toàn bộ 02 thửa đất (thửa số 45 và thửa số 48) đối với anh Đỗ Trường Giang là không đúng quy định của pháp luật đất đai (không đúng chủ sử dụng đất). Việc Tòa án cấp sơ thẩm nhận định thỏa thuận phân chia tài sản giữa anh Giang và chị Việt chưa có hiệu lực pháp luật (lý do chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất), từ đó bác yêu cầu khởi kiện của chị Việt về việc hủy Quyết định thu hồi đất 2579 là đánh giá chứng cứ phiến diện, vi phạm Điều 95 Luật Tố tụng hành chính, ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền và lợi ích hợp pháp của chị Việt.

2.2. Về yêu cầu khởi kiện buộc UBND huyện B thực hiện nhiệm vụ, công vụ, thống kê, bồi thường, chi trả chính sách hỗ trợ và cấp tái định cư cho chị Nguyễn Thị Hồng Việt

Trong vụ án này, chị Việt bị thu hồi toàn bộ quyền sử dụng đất ở tại thửa số 45 và phải di chuyển chỗ ở nhưng không có nơi ở nào khác trên địa bàn. Vì vậy, UBND huyện B phải căn cứ quy định tại điểm a khoản 3 Điều 69, Điều 74 Luật Đất đai năm 2013; điểm a, khoản 1 Điều 6 Nghị định số 47/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ để xem xét phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cho chị Việt. Tuy nhiên, do có vi phạm trong việc ban hành quyết định thu hồi đất (như đã phân tích ở trên) nên UBND huyện B chỉ phê duyệt phương án giao 01 suất tái định cư có thu tiền sử dụng đất cho chị Việt là không đúng. Khi chị Việt khởi kiện, Tòa án cấp sơ thẩm có sai lầm trong đánh giá chứng cứ nên quyết định bác yêu cầu khởi kiện này của chị Việt cũng là không chính xác. Tòa án nhân dân cấp cao tại Hà Nội đã quyết định sửa Bản án sơ thẩm: Buộc UBND huyện B phải thực hiện nhiệm vụ, công vụ thống kê, bồi thường, chi trả chính sách hỗ trợ và xem xét cấp tái định cư cho chị Việt theo đúng quy định của pháp luật.

Do Tòa án cấp sơ thẩm có vi phạm trong việc đánh giá chứng cứ và áp dụng pháp luật nên Tòa án nhân dân cấp cao tại Hà Nội đã sửa toàn bộ Bản án sơ thẩm để khắc phục các vi phạm như đã nêu ở trên. Trong vụ án này, VKSND tỉnh L đã thực hiện tốt công tác kiểm sát bản án, kịp thời phát hiện vi phạm nghiêm trọng trong Bản án sơ thẩm để kháng nghị phúc thẩm, được TAND cấp cao tại Hà Nội chấp nhận kháng nghị.

Vậy, VKSND cấp cao tại Hà Nội thông báo để VKSND các tỉnh, thành phố trong khu vực phía Bắc nghiên cứu, tham khảo, rút kinh nghiệm nhằm nâng cao chất lượng công tác kiểm sát việc giải quyết các vụ án hành chính.