Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng của Luật Kinh doanh bảo hiểm được quy định ra sao? Các hành vi nào bị nghiêm cấm trong hoạt động kinh doanh bảo hiểm?

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng của Luật Kinh doanh bảo hiểm được quy định ra sao? Các hành vi nào bị nghiêm cấm trong hoạt động kinh doanh bảo hiểm?

Luật sư cho tôi hỏi: Gần đây tôi đang có ý định tìm hiểu để tham gia một số sản phẩm bảo hiểm và cũng muốn biết thêm về cách các công ty bảo hiểm hoạt động. Tuy nhiên, tôi vẫn chưa rõ Luật Kinh doanh bảo hiểm hiện nay điều chỉnh những vấn đề gì và áp dụng đối với những tổ chức, cá nhân nào trong lĩnh vực này? Đồng thời, để tránh các rủi ro khi tham gia bảo hiểm, tôi cũng muốn hỏi trong hoạt động kinh doanh bảo hiểm thì những hành vi nào bị nghiêm cấm? Mong luật sư giải đáp giúp tôi để hiểu rõ hơn trước khi tham gia bảo hiểm. Xin cảm ơn luật sư.

MỤC LỤC

1. Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng của Luật Kinh doanh bảo hiểm được quy định ra sao?

2. Các hành vi nào bị nghiêm cấm trong hoạt động kinh doanh bảo hiểm?

Trả lời:

1. Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng của Luật Kinh doanh bảo hiểm được quy định ra sao?

Để bảo đảm hoạt động kinh doanh bảo hiểm được tổ chức và vận hành thống nhất, pháp luật Việt Nam đã quy định cụ thể về phạm vi điều chỉnh cũng như các chủ thể chịu sự điều chỉnh của pháp luật trong lĩnh vực này. Những nội dung này được ghi nhận tại  Điều 1, 2 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 như sau:

"Điều 1. Phạm vi điều chỉnh

1. Luật này quy định về tổ chức và hoạt động kinh doanh bảo hiểm; quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân tham gia bảo hiểm; quản lý nhà nước về hoạt động kinh doanh bảo hiểm.

2. Luật này không áp dụng đối với bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm tiền gửi và các loại bảo hiểm khác do Nhà nước thực hiện không mang tính kinh doanh.

Điều 2. Đối tượng áp dụng

1. Doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm, đại lý bảo hiểm, doanh nghiệp môi giới bảo hiểm, tổ chức, cá nhân cung cấp dịch vụ phụ trợ bảo hiểm, tổ chức tương hỗ cung cấp bảo hiểm vi mô.

2. Chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài, chi nhánh doanh nghiệp tái bảo hiểm nước ngoài (sau đây gọi là chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam).

3. Văn phòng đại diện của doanh nghiệp bảo hiểm nước ngoài, doanh nghiệp tái bảo hiểm nước ngoài, doanh nghiệp môi giới bảo hiểm nước ngoài, tập đoàn tài chính, bảo hiểm nước ngoài tại Việt Nam (sau đây gọi là văn phòng đại diện nước ngoài tại Việt Nam).

4. Bên mua bảo hiểm, người được bảo hiểm, người thụ hưởng.

5. Cơ quan quản lý nhà nước về hoạt động kinh doanh bảo hiểm.

6. Tổ chức, cá nhân có liên quan đến hoạt động kinh doanh bảo hiểm.”

Về phạm vi điều chỉnh:

- Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 quy định về tổ chức và hoạt động kinh doanh bảo hiểm; quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân tham gia bảo hiểm; quản lý nhà nước về hoạt động kinh doanh bảo hiểm.

- Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 không áp dụng đối với bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm tiền gửi và các loại bảo hiểm khác do Nhà nước thực hiện không mang tính kinh doanh.

Sự giới hạn này giúp xác định rõ phạm vi áp dụng của luật, tránh sự chồng chéo giữa pháp luật về kinh doanh bảo hiểm với các quy định về bảo hiểm mang tính an sinh xã hội. Đồng thời, việc xác định phạm vi điều chỉnh còn tạo cơ sở pháp lý để quản lý thống nhất hoạt động kinh doanh bảo hiểm trên thị trường.

Về đối tượng áp dụng, gồm:

- Doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm, đại lý bảo hiểm, doanh nghiệp môi giới bảo hiểm, tổ chức, cá nhân cung cấp dịch vụ phụ trợ bảo hiểm, tổ chức tương hỗ cung cấp bảo hiểm vi mô.

- Chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài, chi nhánh doanh nghiệp tái bảo hiểm nước ngoài (sau đây gọi là chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam).

- Văn phòng đại diện của doanh nghiệp bảo hiểm nước ngoài, doanh nghiệp tái bảo hiểm nước ngoài, doanh nghiệp môi giới bảo hiểm nước ngoài, tập đoàn tài chính, bảo hiểm nước ngoài tại Việt Nam (sau đây gọi là văn phòng đại diện nước ngoài tại Việt Nam).

- Bên mua bảo hiểm, người được bảo hiểm, người thụ hưởng.

- Cơ quan quản lý nhà nước về hoạt động kinh doanh bảo hiểm.

- Tổ chức, cá nhân có liên quan đến hoạt động kinh doanh bảo hiểm.

Việc quy định rõ các đối tượng áp dụng giúp xác định cụ thể những chủ thể phải tuân thủ quy định của pháp luật về kinh doanh bảo hiểm. Điều này góp phần bảo đảm tính minh bạch, trách nhiệm pháp lý của các bên trong quan hệ bảo hiểm và tạo cơ sở cho việc quản lý, giám sát hoạt động kinh doanh bảo hiểm một cách hiệu quả.

Như vậy, việc ghi nhận rõ phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng của Luật Kinh doanh bảo hiểm có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định khuôn khổ pháp lý cho toàn bộ hoạt động kinh doanh bảo hiểm tại Việt Nam. Các nội dung này không chỉ giúp phân định rõ phạm vi điều chỉnh của luật mà còn xác định đầy đủ các chủ thể phải tuân thủ, qua đó góp phần bảo đảm sự minh bạch, ổn định và phát triển lành mạnh của thị trường bảo hiểm.

2. Các hành vi nào bị nghiêm cấm trong hoạt động kinh doanh bảo hiểm?

Trong hoạt động kinh doanh bảo hiểm, việc bảo đảm tính minh bạch, trung thực và tuân thủ pháp luật có ý nghĩa đặc biệt quan trọng nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên tham gia bảo hiểm. Do đó, Điều 9 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 được sửa đổi bởi khoản 6 Điều 2 Luật sửa đổi, bổ sung Luật Kinh doanh bảo hiểm 2025 đã nêu cụ thể các hành vi bị nghiêm cấm sau:

“Điều 9. Các hành vi bị nghiêm cấm

1. Hoạt động kinh doanh bảo hiểm, kinh doanh tái bảo hiểm, nhượng tái bảo hiểm, môi giới bảo hiểm khi không có giấy phép thành lập và hoạt động.

2. Hoạt động kinh doanh bảo hiểm, kinh doanh tái bảo hiểm, nhượng tái bảo hiểm, môi giới bảo hiểm không đúng phạm vi được cấp phép.

3. Hoạt động đại lý bảo hiểm khi không đáp ứng điều kiện hoạt động theo quy định của pháp luật.

4. Thực hiện các hành vi gian lận bao gồm:

a) Thông đồng với người thụ hưởng để giải quyết bồi thường, trả tiền bảo hiểm trái pháp luật;

b) Giả mạo tài liệu, cố ý làm sai lệch thông tin trong hồ sơ yêu cầu bồi thường, trả tiền bảo hiểm;

c) Giả mạo tài liệu, cố ý làm sai lệch thông tin để từ chối bồi thường, trả tiền bảo hiểm khi sự kiện bảo hiểm đã xảy ra;

d) Tự gây thiệt hại về tài sản, sức khỏe của mình để hưởng quyền lợi bảo hiểm.

5. Đe dọa, cưỡng ép giao kết hợp đồng bảo hiểm."

Theo đó, các hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động kinh doanh bảo hiểm gồm:

- Thứ nhất, hoạt động kinh doanh bảo hiểm, kinh doanh tái bảo hiểm, nhượng tái bảo hiểm, môi giới bảo hiểm khi không có giấy phép thành lập và hoạt động. Việc cấm hành vi này nhằm bảo đảm rằng các tổ chức, cá nhân tham gia thị trường bảo hiểm phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện pháp lý và chịu sự quản lý của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

- Thứ hai, hoạt động kinh doanh bảo hiểm, kinh doanh tái bảo hiểm, nhượng tái bảo hiểm, môi giới bảo hiểm không đúng phạm vi được cấp phép. Doanh nghiệp bảo hiểm chỉ được thực hiện các nghiệp vụ bảo hiểm trong phạm vi đã được cơ quan quản lý nhà nước cho phép, nhằm bảo đảm phù hợp với năng lực tài chính, chuyên môn và khả năng quản trị rủi ro của doanh nghiệp.

- Thứ ba, hoạt động đại lý bảo hiểm khi không đáp ứng điều kiện hoạt động theo quy định của pháp luật. Điều này nhằm bảo đảm rằng người thực hiện hoạt động đại lý bảo hiểm phải có đủ năng lực chuyên môn và đáp ứng các tiêu chuẩn cần thiết để tư vấn, giới thiệu sản phẩm bảo hiểm một cách chính xác và minh bạch.

- Thứ tư, thực hiện các hành vi gian lận bao gồm:

+ Thông đồng với người thụ hưởng để giải quyết bồi thường, trả tiền bảo hiểm trái pháp luật;

+ Giả mạo tài liệu, cố ý làm sai lệch thông tin trong hồ sơ yêu cầu bồi thường, trả tiền bảo hiểm;

+ Giả mạo tài liệu, cố ý làm sai lệch thông tin để từ chối bồi thường, trả tiền bảo hiểm khi sự kiện bảo hiểm đã xảy ra;

+ Tự gây thiệt hại về tài sản, sức khỏe của mình để hưởng quyền lợi bảo hiểm.

- Thứ năm, đe dọa, cưỡng ép giao kết hợp đồng bảo hiểm.

Như vậy, các quy định về những hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động kinh doanh bảo hiểm có vai trò quan trọng trong việc duy trì trật tự, kỷ cương của thị trường bảo hiểm, đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên tham gia. Việc tuân thủ nghiêm các quy định này góp phần xây dựng môi trường kinh doanh bảo hiểm minh bạch, lành mạnh và phát triển bền vững.

Trân trọng./.