Nguồn án lệ về việc tranh chấp hợp đồng đầu tư quyền khai thác mỏ đất và hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất (Quyết định giám đốc thẩm số 25/2024/DS-GĐT)
NGUỒN ÁN LỆ VỀ VIỆC TRANH CHẤP HỢP ĐỒNG ĐẦU TƯ QUYỀN KHAI THÁC MỎ ĐẤT VÀ HỢP ĐỒNG CHUYỂN NHƯỢNG QUYỀN SỬ DỤNG ĐẤT (QUYẾT ĐỊNH GIÁM ĐỐC THẨM SỐ 25/2024/DS-GĐT)
Quyết định giám đốc thẩm số 25/2024/DS-GĐT ngày 10/9/2024 của Tòa án nhân dân cấp cao tại Thành phố Hồ Chí Minh hủy bản án kinh doanh - thương mại phúc thẩm của Tòa án nhân dân tỉnh Long An và hủy bản án Kinh doanhThương mại sơ thẩm của Tòa án nhân dân huyện Đức Hòa, tỉnh Long An về việc tranh chấp hợp đồng đầu tư quyền khai thác mỏ đất và hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất.
Nội dung hủy án:
“[4] Xét thấy, việc xét xử của Tòa án cấp sơ thẩm và Tòa án cấp phúc thẩm nói trên, đều chưa có căn cứ pháp luật vì chưa thu thập chứng cứ đầy đủ và chưa đánh giá đúng về chứng cứ để có thể giải quyết vụ án;
Lý do như sau:
[4.1]Tại quyết định số 1426/QĐ-UBND ngày 22/05/2006, UBND tỉnh Long An giao cho Công ty TH 38 thửa đất tại ấp Lập Điền, xã Tân Mỹ, huyện Đức Hòa, tỉnh Long An, tổng diện tích đất là 82.391m2, để công ty này “…..thực hiện chuyển mục đích để khai thác lấy đất san lấp mặt bằng” (Khoản 2 Điều 1 của quyết định số 1426/QĐ-UBND); thời hạn khai thác là 18 tháng kể từ ngày ra quyết định (Tiểu mục 1.1 Mục 2 Điều 2 của quyết định số 1426/QĐ- UBND).
Như vậy, về mặt pháp lý, việc UBND tỉnh Long An giao đất nói trên, cho Công ty TH, là nhằm để cho công ty này “…..thực hiện chuyển mục đích để khai thác lấy đất san lấp mặt bằng” (cụ thể là khai thác đất để phục vụ việc san nền công ty TNHH TM-DV Đức Lợi và một số công trình khác tại khu công nghiệp Đức Hòa III) trong thời hạn 18 tháng, chiếu theo Luật Khoáng sản năm 1996 (sửa đổi, bổ sung năm 2005), mà không phải là giao quyền sử dụng đất cho Công ty TH theo Luật Đất đai năm 2003 (tại phần viện dẫn những căn cứ pháp lý để ra quyết định số 1426/QĐ-UBND, thì UBND tỉnh Long An cũng đã nêu ra việc này).
[4.2] Trong thời hạn quyết định số 1426/QĐ-UBND nói trên đang có hiệu lực, thì vào ngày 24/10/2006, Công ty TH ký kết “Hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất và quyền khai thác đất” để chuyển nhượng cho công ty Ba Son Pha toàn bộ 14,48ha đất tại ấp Lập Điền, xã Tân Mỹ, huyện Đức Hòa, bao gồm cả 82.391m2 đất được giao theo quyết định số 1426/QĐ-UBND nói trên.
Sau khi công ty Ba Son Pha nhận chuyển nhượng đất, đến ngày 24/11/2006, Công ty TH và công ty Ba Son Pha tiếp tục ký kết “Hợp đồng hợp tác kinh doanh” số 02/2006/HTKD-THANH HAU- BASONPHA, xác định rằng hai bên sẽ cùng góp vốn để thực hiện dự án “Khai thác kinh doanh, lấy đất để san lấp các công trình dân dụng và công nghiệp” đối với 11,6ha đất (là một phần trong tổng diện tích 14,48ha đất tại ấp Lập Điền, xã Tân Mỹ, huyện Đức Hòa nói trên) trong thời hạn là 03 năm (Điều 3 của hợp đồng), đồng thời xác định rằng bên A (công ty Thành Hâu sẽ góp vốn 28% (bằng chi phí làm đường khai thác, chi phí thăm dò và đánh giá môi trường), bên B (công ty Ba Son Pha) góp vốn 72% (bằng chi phí đền bù cho các hộ dân, ký quỹ khai thác, môi trường….) (Điều 5 của hợp đồng).
Trong thời gian tiếp sau đó, vào ngày 24/07/2008, UBND tỉnh Long An ra quyết định số 1909/QĐ-UBND về việc “Thu hồi quyết định cho phép Công ty TNHH TH khai thác đất tại xã Tân Mỹ huyện Đức Hòa”. Theo quyết định này, UBND tỉnh Long An thu hồi quyết định số 1426/QĐ-UBND ngày 22/05/2006 vì lý do: “Thời hạn khai thác đất đã hết…..và Công ty TH không thực hiện việc khai thác theo quy định (vi phạm khoản 1 Điều 39 của Nghị định số 160/2005/ND-CP ngày 27/12/2005)”.
[4.3] Với những tài liệu, chứng cứ và diễn biến của vụ án đã phân tích nói trên, có đủ căn cứ kết luận rằng những giao dịch giữa Công ty TH và công ty Ba Son Pha là những giao dịch trái pháp luật; lý do như sau:
-Theo quyết định số 1426/QĐ-UBND ngày 22/05/2006 thì Công ty TH chỉ được UBND tỉnh Long An giao quyền sử dụng đất để khai thác đất, phục vụ cho việc san lấp mặt bằng “… công ty TNHH TM-DV Đức Lợi và một số công trình khác tại khu công nghiệp Đức Hòa III…”, nhưng sau đó, Công ty TH lại ký kết hợp đồng để chuyển nhượng quyền sử dụng đất cho công ty Ba Son Pha với tính cách như là người chủ sử dụng đất theo Luật Đất đai năm 2003. Tiếp theo sau đó, vào ngày 24/11/2006, Công ty TH và công ty Ba Son Pha lại tiếp tục ký kết hợp đồng hợp tác kinh doanh, đương nhiên xem việc thực hiện “Dự án” như là thực hiện quyền sử dụng được công nhận theo Luật Đất đai năm 2003. Về bản chất, sự thỏa thuận như vậy giữa hai bên, là chuyển nhượng quyền sử dụng đất; điều này là trái với quyết định số 1426/QĐ-UBND ngày 22/05/2006 của UBND tỉnh Long An và trái pháp luật về đất đai;
-Mặc dù trong tổng diện tích 14,48ha đất tại ấp Lập Điền, xã Tân Mỹ, huyện Đức Hòa nói trên, có một phần đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho Công ty TH (do công ty nhận chuyển nhượng từ người khác), nhưng hai bên đương sự đã lợi dụng việc được giao quyền khai thác đất đối với diện tích 82.391m2, để gộp chung thành 14,48ha đất, rồi chuyển nhượng cho nhau; đây là việc làm cố ý tạo sự không rõ ràng nhằm mục đích chuyển nhượng luôn cả phần đất mà UBND tỉnh Long An chỉ giao cho Công ty TH được quyền khai thác đất dùng để san lấp công trình tại địa phương; tương tự là giao dịch giữa hai bên tại hợp đồng hợp tác kinnh doanh ngày 24/11/2006 (dự án thực hiện là 11,6ha đất, nhưng không xác định rõ ràng phần đất nào đươc giao theo quyết định số 1426/QĐ-UBND, phần đất nào mà Công ty TH có quyền sử dụng hợp pháp theo Luật Đất đai năm 2003);
-Về thời hạn giao quyền khai thác đất, quyết định số 1426/QĐ-UBND ngày 22/05/2006 chỉ cho phép trong thời hạn 18 tháng, nhưng hai bên đương sự lại xác định là “Thời hạn lâu dài” (Điều 1 hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất ngày 24/10/2006) hoặc là “03 năm” (Điều 3 của hợp đồng hợp tác kinh doanh ngày 24/11/2006).
[5] Tất cả những yếu tố không đúng pháp luật trong giao dịch giữa Công ty TH và công ty Ba Son Pha (thể hiện qua hợp đồng ngày 24/10/2006 và hợp đồng ngày 24/11/2006), được dẫn chứng và phân tích nói trên, đều chưa được Tòa án cấp sơ thẩm và Tòa án cấp phúc thẩm xem xét và đánh giá theo đúng quy định của pháp luật; việc xem xét và đánh giá đúng giao dịch giữa hai bên, sẽ là cơ sở để Tòa án xem xét, đánh giá về những giao dịch của những cá nhân, pháp nhân có liên quan trong vụ án này và cũng là cơ sở để giải quyết vụ án đúng pháp luật.
Do đó, việc xét xử của Tòa án cấp sơ thẩm và Tòa án cấp phúc thẩm (cùng chấp nhận một phần yêu cầu khởi kiện của Công ty TH) đều chưa đúng pháp luật.
Khi xét xử lại vụ án, Tòa án cũng cần thiết phải xem xét, đánh giá đúng đắn về thời hiệu khởi kiện của Công ty TH đối với hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất ngày 24/10/2006 và hợp đồng hợp tác kinh doanh ngày 24/11/2006 đã ký kết với công ty Ba Son Pha.”