Phương thức kiểm tra, giám sát gián tiếp đối với doanh nghiệp trực tiếp phục vụ quốc phòng, an ninh và doanh nghiệp kết hợp kinh tế với quốc phòng, an ninh được quy định thực hiện như thế nào?
Phương thức kiểm tra, giám sát gián tiếp đối với doanh nghiệp trực tiếp phục vụ quốc phòng, an ninh và doanh nghiệp kết hợp kinh tế với quốc phòng, an ninh được quy định thực hiện như thế nào?
Luật sư cho tôi hỏi: Tôi đang trong quá trình tìm hiểu, nghiên cứu về doanh nghiệp quốc phòng, an ninh và được biết công tác kiểm tra, giám sát đối với những doanh nghiệp này có thể thực hiện theo hình thức trực tiếp, gián tiếp hoặc kết hợp cả hai. Liên quan đến vấn đề này, tôi muốn được làm rõ Phương thức kiểm tra, giám sát gián tiếp đối với doanh nghiệp trực tiếp phục vụ quốc phòng, an ninh và doanh nghiệp kết hợp kinh tế với quốc phòng, an ninh được quy định thực hiện như thế nào? Rất mong Luật sư tư vấn. Xin cảm ơn!
MỤC LỤC
Trả lời:
1. Hình thức kiểm tra, giám sát đối với doanh nghiệp trực tiếp phục vụ quốc phòng, an ninh và doanh nghiệp kết hợp kinh tế với quốc phòng, an ninh được quy định thực hiện như thế nào?
Chế độ kiểm tra, giám sát đối với doanh nghiệp trực tiếp phục vụ quốc phòng, an ninh và doanh nghiệp kết hợp kinh tế với quốc phòng, an ninh cần phải tuân thủ các yêu cầu về hình thức. Hình thức kiểm tra, giám sát đối với doanh nghiệp trực tiếp phục vụ quốc phòng, an ninh và doanh nghiệp kết hợp kinh tế với quốc phòng, an ninh được ghi nhận tại Điều 16 Thông tư số 06/2024/TT-BQP ngày 24/01/2024 của Bộ Quốc phòng về hướng dẫn thực hiện chế độ báo cáo, công bố thông tin, kiểm tra, giám sát đối với doanh nghiệp trực tiếp phục vụ quốc phòng, an ninh và doanh nghiệp kết hợp kinh tế với quốc phòng, an ninh thuộc Bộ Quốc phòng (sau đây gọi tắt là "Thông tư số 06/2024/TT-BQP"), cụ thể như sau:
"Điều 16. Hình thức kiểm tra, giám sát
1. Kiểm tra, giám sát gián tiếp thông qua việc tổng hợp, phân tích, đánh giá, thẩm tra, thẩm định các loại báo cáo, hồ sơ tài liệu khác có liên quan của doanh nghiệp quốc phòng, an ninh, Kiểm soát viên, Người đại diện phần vốn nhà nước đầu tư tại doanh nghiệp và tổng hợp kết quả thực hiện kết luận, kiến nghị của cơ quan có thẩm quyền đã kiểm tra, kiểm toán, thanh tra trong kỳ có liên quan.
2. Kiểm tra, giám sát trực tiếp tại doanh nghiệp thông qua thành lập Đoàn kiểm tra, giám sát theo kế hoạch kiểm tra, giám sát định kỳ hằng năm hoặc đột xuất được cấp có thẩm quyền phê duyệt.
3. Kết hợp hình thức kiểm tra, giám sát quy định tại khoản 1, khoản 2 Điều này."
Theo đó, việc kiểm tra, giám sát đối với doanh nghiệp quốc phòng, an ninh được thực hiện dưới các hình thức sau:
Thứ nhất, kiểm tra, giám sát gián tiếp thông qua việc tổng hợp, phân tích, đánh giá, thẩm tra, thẩm định các loại báo cáo, hồ sơ tài liệu khác có liên quan của doanh nghiệp quốc phòng, an ninh, Kiểm soát viên, Người đại diện phần vốn nhà nước đầu tư tại doanh nghiệp và tổng hợp kết quả thực hiện kết luận, kiến nghị của cơ quan có thẩm quyền đã kiểm tra, kiểm toán, thanh tra trong kỳ có liên quan. Hình thức này cho phép Bộ Quốc phòng và các cơ quan chuyên môn thuộc Bộ Quốc phòng có thể theo dõi tình hình tài chính và tiến độ thực hiện nhiệm vụ mà không làm gián đoạn hoạt động sản xuất kinh doanh, thực hiện nhiệm vụ của doanh nghiệp. Đồng thời, hình thức kiểm tra, giám sát gián tiếp còn giúp tiết kiệm ngân sách, thời gian và nhân lực để thành lập, tổ chức các Đoàn kiểm tra, giám sát. Mặt khác, hình thức này lại phụ thuộc nhiều vào độ tin cậy của các báo cáo, nếu các chủ thể lập báo cáo không trung thực hoặc cố tình che giấu thông tin thì cơ quan quản lý khó có thể phát hiện và xử lý vi phạm.
Thứ hai, kiểm tra, giám sát trực tiếp tại doanh nghiệp thông qua thành lập Đoàn kiểm tra, giám sát theo kế hoạch kiểm tra, giám sát định kỳ hằng năm hoặc đột xuất được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Đoàn kiểm tra, giám sát có thể trực tiếp tiếp cận hồ sơ, tài liệu gốc của doanh nghiệp, kiểm tra trực tiếp cơ sở vật chất và phần đất được giao cho doanh nghiệp. Nhờ vậy, Đoàn kiểm tra, giám sát có thể phát hiện được các hành vi vi phạm, làm rõ nguyên nhân của những vấn đề bất cập trong doanh nghiệp để báo cáo, kiến nghị lên cơ quan quản lý cấp trên. Ngoài ra, việc kiểm tra, giám sát trực tiếp định kỳ hằng năm hoặc đột xuất có thể nâng cao ý thức chấp hành kỷ luật, tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp quốc phòng, an ninh, từ đó hạn chế được những tiêu cực, sai phạm. Tuy nhiên, hình thức kiểm tra, giám sát trực tiếp tại doanh nghiệp có thể làm gián đoạn tạm thời một số hoạt động của doanh nghiệp và Bộ Quốc phòng phải chi thêm ngân sách, thời gian và nhân lực để tổ chức, thành lập Đoàn công tác.
Thứ ba, kết hợp hình thức kiểm tra, giám sát trực tiếp và gián tiếp nêu trên. Việc kết hợp hình thức kiểm tra, giám sát trực tiếp và gián tiếp có thể phát huy ưu điểm và hạn chế được khuyết điểm của mỗi hình thức. Trong đó, Bộ Quốc phòng có thể thực hiện kiểm tra, giám sát giai đoạn đầu bằng hình thức gián tiếp, qua đó, sàng lọc các vấn đề cần kiểm tra, giám sát chuyên sâu và xây dựng kế hoạch kiểm tra, giám sát đúng trọng tâm, trọng điểm. Sau bước sàng lọc ban đầu, khi phát hiện những vấn đề cần được kiểm tra một cách chi tiết và kỹ càng hơn, Đoàn kiểm tra, giám sát có thể được thành lập để trực tiếp kiểm tra, xác minh những vấn đề bất cập mà không cần kiểm tra, giám sát tất cả những nội dung luật định. Hình thức này có thể khắc phục được nhược điểm về sự phụ thuộc vào độ tin cậy thông tin của hình thức gián tiếp và sự tốn kém của hình thức trực tiếp. Tuy vậy, hình thức kết hợp đòi hỏi các cơ quan đảm nhiệm việc tiếp nhận và thẩm định báo cáo phải có trình độ chuyên môn cao để có thể phát hiện đúng những điểm sai sót, bất cập trong báo cáo nhằm định hướng cho công tác kiểm tra trực tiếp.
Như vậy, mỗi hình thức kiểm tra, giám sát đều có những ưu điểm và hạn chế riêng, phù hợp với từng mục đích và yêu cầu quản lý khác nhau. Do đó, tùy thuộc vào tình hình thực tế của vấn đề cần kiểm tra, giám sát cũng như điều kiện về ngân sách, thời gian và nhân lực, Bộ Quốc phòng có thể chủ động lựa chọn hình thức gián tiếp, trực tiếp hoặc kết hợp cả hai hình thức để triển khai thực hiện. Việc lựa chọn phương thức phù hợp sẽ góp phần nâng cao hiệu quả kiểm tra, giám sát, đồng thời bảo đảm cân đối giữa yêu cầu quản lý chặt chẽ và việc duy trì hoạt động ổn định của doanh nghiệp quốc phòng, an ninh.
2. Phương thức kiểm tra, giám sát gián tiếp đối với doanh nghiệp trực tiếp phục vụ quốc phòng, an ninh và doanh nghiệp kết hợp kinh tế với quốc phòng, an ninh được quy định thực hiện như thế nào?
Kiểm tra, giám sát gián tiếp đối với doanh nghiệp trực tiếp phục vụ quốc phòng, an ninh và doanh nghiệp kết hợp kinh tế với quốc phòng, an ninh là một trong những hình thức kiểm tra, giám sát theo luật định. Đây là hoạt động theo dõi, xem xét tình hình doanh nghiệp thông qua việc tổng hợp, phân tích, đánh giá, thẩm tra, thẩm định các loại báo cáo, hồ sơ tài liệu khác có liên quan. Phương thức kiểm tra, giám sát gián tiếp tại doanh nghiệp trực tiếp phục vụ quốc phòng, an ninh và doanh nghiệp kết hợp kinh tế với quốc phòng, an ninh được ghi nhận tại Điều 17 Thông tư số 06/2024/TT-BQP, cụ thể như sau:
"Điều 17. Phương thức kiểm tra, giám sát gián tiếp
Chủ thể kiểm tra, giám sát đối với doanh nghiệp quốc phòng, an ninh quy định tại Điều 14 Thông tư này thực hiện theo quy định sau:
1. Phương thức “kiểm tra, giám sát trước”, áp dụng để xem xét, đánh giá tính pháp lý, tính hiệu quả, tính khả thi khi thực hiện quyền, trách nhiệm tham gia ý kiến, thẩm tra, thẩm định, trình cấp có thẩm quyền phê duyệt, quyết định chiến lược, kế hoạch thực hiện nhiệm vụ quân sự, quốc phòng, sản xuất, kinh doanh, đầu tư phát triển hằng năm, trung hạn và dài hạn; dự án đầu tư, phương án huy động vốn; đề án, kế hoạch, dự án và phương án khác liên quan đến tổ chức quản lý, hoạt động của doanh nghiệp quốc phòng, an ninh.
2. Phương thức “kiểm tra, giám sát trong”, áp dụng để theo dõi, tổng hợp, xem xét, đánh giá các báo cáo trong kỳ (quý, giữa kỳ hoặc đột xuất) của doanh nghiệp quốc phòng, an ninh trong quá trình triển khai, tổ chức thực hiện kế hoạch, dự án, phương án, đề án đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt và nhiệm vụ, hoạt động khác đang triển khai, tổ chức thực hiện.
3. Phương thức “kiểm tra, giám sát sau”, áp dụng để phân tích, tổng hợp, đánh giá các báo cáo cuối kỳ, chuyên đề về tình hình, kết quả thực hiện chiến lược, kế hoạch kỳ trước, đề án, phương án hoặc nhiệm vụ được giao đã kết thúc thời hạn thực hiện.
Thẩm tra, thẩm định, trình cấp có thẩm quyền phê duyệt quyết toán vốn đầu tư dự án hoàn thành; báo cáo tài chính, phương án phân phối lợi nhuận, trích lập các quỹ hằng năm của doanh nghiệp; quỹ tiền lương, thù lao, quỹ tiền thưởng hàng năm của người quản lý doanh nghiệp, Kiểm soát viên; mức độ hoàn thành nhiệm vụ trong quản lý, điều hành của người quản lý doanh nghiệp, Kiểm soát viên và nội dung khác liên quan đến tổ chức quản lý, hoạt động của doanh nghiệp quốc phòng, an ninh theo quy định của pháp luật."
Dẫn chiếu đến Điều 14 Thông tư số 06/2024/TT-BQP quy định như sau:
"Điều 14. Chủ thể kiểm tra, giám sát
1. Bộ Quốc phòng thực hiện quyền, trách nhiệm của cơ quan đại diện chủ sở hữu nhà nước trong việc kiểm tra, giám sát đối với doanh nghiệp thuộc phạm vi quản lý theo quy định của Luật Doanh nghiệp, Luật Quản lý, sử dụng vốn nhà nước đầu tư vào sản xuất, kinh doanh tại doanh nghiệp và quy định khác của pháp luật có liên quan.
2. Cơ quan chức năng Bộ Quốc phòng, đơn vị đầu mối trực thuộc Bộ Quốc phòng được giao quản lý doanh nghiệp theo chức năng, nhiệm vụ, giúp Bộ trưởng Bộ Quốc phòng thực hiện quyền, trách nhiệm kiểm tra, giám sát đối với doanh nghiệp quốc phòng, an ninh thuộc Bộ Quốc phòng như sau:
a) Cục Kinh tế chủ trì, kiểm tra, giám sát nội dung quy định tại các điểm a, b, c, d, đ, e, g, h và m khoản 1, các điểm a, b, c, d, đ, e, g và l khoản 2 Điều 13 Thông tư này;
b) Cục Tài chính chủ trì, kiểm tra, giám sát nội dung quy định tại điểm i, điểm m khoản 1 và điểm h, điểm l khoản 2 Điều 13 Thông tư này;
c) Cục Kế hoạch và Đầu tư chủ trì, kiểm tra, giám sát nội dung quy định tại điểm k, điểm m khoản 1 và điểm i, điểm l khoản 2 Điều 13 Thông tư này;
d) Cục Quân lực chủ trì, kiểm tra, giám sát nội dung quy định tại điểm l, điểm m khoản 1 và điểm k, điểm l khoản 2 Điều 13 Thông tư này;
đ) Đơn vị đầu mối trực thuộc Bộ Quốc phòng được giao quản lý doanh nghiệp thực hiện quyền, trách nhiệm kiểm tra, giám sát toàn diện các nội dung tương ứng theo từng loại hình doanh nghiệp quốc phòng, an ninh được giao quản lý quy định tại Điều 13 Thông tư này.
3. Người đại diện chủ sở hữu trực tiếp tại doanh nghiệp nhà nước trực tiếp phục vụ quốc phòng, an ninh và doanh nghiệp kết hợp kinh tế với quốc phòng, an ninh do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ, Người đại diện phần vốn nhà nước thực hiện quyền, trách nhiệm kiểm tra, giám sát các nội dung tương ứng theo từng loại hình doanh nghiệp quốc phòng, an ninh quy định tại Điều 13 Thông tư này; nội dung khác theo quy định của Bộ Quốc phòng, Điều lệ công ty, Quy chế tài chính của doanh nghiệp, Quy chế hoạt động của Người đại diện được cấp có thẩm quyền phê duyệt và quy định khác của pháp luật có liên quan.
4. Ban kiểm soát, Kiểm soát viên tại doanh nghiệp nhà nước trực tiếp phục vụ quốc phòng, an ninh và doanh nghiệp kết hợp kinh tế với quốc phòng, an ninh do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ thực hiện nghĩa vụ, quyền, trách nhiệm kiểm tra, giám sát đối với doanh nghiệp theo quy định tại Điều 15 Thông tư này và quy định khác của pháp luật có liên quan."
Theo đó, chủ thể kiểm tra, giám sát đối với doanh nghiệp quốc phòng, an ninh theo Thông tư số 06/2024/TT-BQP thực hiện kiểm tra, giám sát như sau:
Thứ nhất, phương thức “kiểm tra, giám sát trước”, áp dụng để xem xét, đánh giá tính pháp lý, tính hiệu quả, tính khả thi khi thực hiện quyền, trách nhiệm tham gia ý kiến, thẩm tra, thẩm định, trình cấp có thẩm quyền phê duyệt, quyết định chiến lược, kế hoạch thực hiện nhiệm vụ quân sự, quốc phòng, sản xuất, kinh doanh, đầu tư phát triển hằng năm, trung hạn và dài hạn; Dự án đầu tư, phương án huy động vốn; Đề án, kế hoạch, dự án và phương án khác liên quan đến tổ chức quản lý, hoạt động của doanh nghiệp quốc phòng, an ninh. Phương thức kiểm tra, giám sát này giúp cơ quan đại diện chủ sở hữu kiểm soát rủi ro từ giai đoạn lập kế hoạch và xây dựng đề án, giúp nhận biết và xem xét kỹ lưỡng các dự án đầu tư có khả năng không mang lại lợi ích cho doanh nghiệp hoặc xâm phạm, gây thất thoát tài sản và nguồn vốn nhà nước.
Thứ hai, phương thức “kiểm tra, giám sát trong”, áp dụng để theo dõi, tổng hợp, xem xét, đánh giá các báo cáo trong kỳ (quý, giữa kỳ hoặc đột xuất) của doanh nghiệp quốc phòng, an ninh trong quá trình triển khai, tổ chức thực hiện kế hoạch, dự án, phương án, đề án đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt và nhiệm vụ, hoạt động khác đang triển khai, tổ chức thực hiện. Phương thức này giúp chủ thể kiểm tra, giám sát có thể nắm bắt liên tục tình hình thực hiện các chỉ tiêu sản xuất và cung ứng dịch vụ quốc phòng, an ninh theo nhiệm vụ được giao, tiến độ giải ngân dự án đầu tư và biến động tài chính định kỳ. Đồng thời, các chủ thể kiểm tra, giám sát có thể phát hiện sớm các dấu hiệu chậm tiến độ hoặc các rủi ro tài chính phát sinh để báo cáo cơ quan đại diện chủ sở hữu hỗ trợ doanh nghiệp kịp thời tháo gỡ, ngăn chặn nguy cơ thất thoát vốn nhà nước.
Thứ ba, phương thức “kiểm tra, giám sát sau”, áp dụng để phân tích, tổng hợp, đánh giá các báo cáo cuối kỳ, chuyên đề về tình hình, kết quả thực hiện chiến lược, kế hoạch kỳ trước, đề án, phương án hoặc nhiệm vụ được giao đã kết thúc thời hạn thực hiện. Việc kiểm tra, giám sát tại giai đoạn sau như phương thức này giúp cơ quan đại diện chủ sở hữu có cơ sở đánh giá toàn diện kết quả thực hiện nhiệm vụ, mức độ hoàn thành các chỉ tiêu sản xuất kinh doanh và hiệu quả sử dụng vốn nhà nước của doanh nghiệp quốc phòng, an ninh sau khi dự án hoặc một kỳ hoạt động kết thúc. Qua đó, cơ quan đại diện chủ sở hữu có thể xác định những vấn đề còn bất cập, tồn tại và những điểm vượt trội cần phát huy trong quá trình hoạt động, đánh giá trách nhiệm của các cá nhân, tổ chức có liên quan, đồng thời rút kinh nghiệm và đưa ra biện pháp chấn chỉnh, xử lý phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng vốn và tài sản nhà nước tại doanh nghiệp quốc phòng, an ninh.
Ngoài ra, chủ thể kiểm tra, giám sát đối với doanh nghiệp quốc phòng, an ninh tiến hành thẩm tra, thẩm định, trình cấp có thẩm quyền phê duyệt quyết toán vốn đầu tư dự án hoàn thành; Báo cáo tài chính, phương án phân phối lợi nhuận, trích lập các quỹ hằng năm của doanh nghiệp; Quỹ tiền lương, thù lao, quỹ tiền thưởng hàng năm của người quản lý doanh nghiệp, Kiểm soát viên; Mức độ hoàn thành nhiệm vụ trong quản lý, điều hành của người quản lý doanh nghiệp, Kiểm soát viên và nội dung khác liên quan đến tổ chức quản lý, hoạt động của doanh nghiệp quốc phòng, an ninh theo luật định. Hoạt động thẩm tra, thẩm định các nội dung nêu trên giúp các chủ thể kiểm tra, giám sát có thể đánh giá tính chính xác và mức độ tuân thủ pháp luật trong hoạt động quản lý, sử dụng vốn, quản lý tài chính, phân phối lợi nhuận của doanh nghiệp. Đồng thời, việc xem xét quỹ tiền lương, thù lao, quỹ tiền thưởng hàng và mức độ hoàn thành nhiệm vụ trong quản lý, điều hành của người quản lý doanh nghiệp, Kiểm soát viên góp phần bảo đảm quyền lợi của các chủ thể này tương xứng với trách nhiệm được giao.
Như vậy, công tác kiểm tra, giám sát gián tiếp đối với doanh nghiệp quốc phòng, an ninh có thể được thực hiện trước, trong và sau quá trình triển khai, tổ chức thực hiện kế hoạch, dự án, phương án, đề án. Đồng thời, công tác này còn bao quát cả hoạt động quản lý tài chính doanh nghiệp, hiệu quả quản lý, sử dụng vốn và hiệu quả trong công tác điều hành doanh nghiệp. Phương thức kiểm tra, giám sát gián tiếp góp phần tăng cường sự kiểm soát của Bộ Quốc phòng, kịp thời phát hiện và xử lý những vấn đề sai phạm, bất cập, bảo đảm nguồn lực nhà nước được quản lý, sử dụng đúng mục đích và có hiệu quả, các nhiệm vụ quốc phòng, an ninh được giao hoàn thành đúng yêu cầu.
Trân trọng./.