Nguyên tắc đảm nhiệm chức vụ trong doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ, doanh nghiệp tái bảo hiểm, chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam được quy định như thế nào?
Nguyên tắc đảm nhiệm chức vụ trong doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ, doanh nghiệp tái bảo hiểm, chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam được quy định như thế nào?
Luật sư cho tôi hỏi: Tôi đang tìm hiểu các quy định pháp luật về quản trị, điều hành trong lĩnh vực kinh doanh bảo hiểm. Tuy nhiên, tôi chưa rõ những cá nhân giữ các chức danh quản lý, điều hành tại doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ, doanh nghiệp tái bảo hiểm hoặc chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài tại Việt Nam phải tuân thủ những nguyên tắc nào; có trường hợp nào bị hạn chế hoặc không được đồng thời đảm nhiệm nhiều chức vụ hay không. Mong luật sư giải đáp giúp tôi, xin cảm ơn!
MỤC LỤC
Trả lời:
1. Người kiểm soát của doanh nghiệp là ai? Người quản lý, người kiểm soát của doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm, chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam được quy định như thế nào?
Trong hoạt động của doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm và chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam, bộ máy quản lý và kiểm soát có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc bảo đảm sự ổn định, minh bạch và an toàn tài chính. Việc pháp luật quy định cụ thể về người quản lý và người kiểm soát nhằm nâng cao hiệu quả quản trị, đồng thời hạn chế rủi ro phát sinh trong quá trình hoạt động kinh doanh bảo hiểm. Căn cứ tại Điều 80 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 ghi nhận:
“Điều 80. Người quản lý, người kiểm soát của doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm, chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam
1. Người quản lý của doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm bao gồm các chức danh sau đây:
a) Chủ tịch Hội đồng quản trị, thành viên Hội đồng quản trị hoặc Chủ tịch Hội đồng thành viên, thành viên Hội đồng thành viên;
b) Giám đốc hoặc Tổng giám đốc, Phó giám đốc hoặc Phó Tổng giám đốc, người đại diện theo pháp luật;
c) Kế toán trưởng, Giám đốc chi nhánh, Trưởng văn phòng đại diện, các trưởng bộ phận nghiệp vụ và các chức danh tương đương theo quy định tại Điều lệ công ty.
2. Người quản lý của chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam bao gồm các chức danh sau đây:
a) Giám đốc, Phó giám đốc;
b) Kế toán trưởng, các trưởng bộ phận nghiệp vụ và các chức danh tương đương theo quy định tại quy chế tổ chức và hoạt động của chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam.
3. Người kiểm soát tại doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm, chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam có quyền độc lập về chuyên môn nghiệp vụ, bao gồm các chức danh sau đây:
a) Trưởng Ban kiểm soát, Kiểm soát viên;
b) Trưởng bộ phận quản trị rủi ro, Trưởng bộ phận kiểm soát tuân thủ, Trưởng bộ phận kiểm toán nội bộ;
c) Chuyên gia tính toán.
4. Doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm, chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam phải bảo đảm duy trì Giám đốc và Chuyên gia tính toán hoặc Tổng giám đốc và Chuyên gia tính toán. Trường hợp có thay đổi, trong thời hạn 75 ngày kể từ ngày Giám đốc hoặc Tổng giám đốc, Chuyên gia tính toán thôi giữ chức vụ, doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm, chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam phải nộp hồ sơ hợp lệ đề nghị Bộ Tài chính chấp thuận Giám đốc hoặc Tổng giám đốc, Chuyên gia tính toán mới.”
Theo đó, người quản lý của doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm bao gồm các chức danh sau đây:
- Chủ tịch Hội đồng quản trị, thành viên Hội đồng quản trị hoặc Chủ tịch Hội đồng thành viên, thành viên Hội đồng thành viên;
- Giám đốc hoặc Tổng giám đốc, Phó giám đốc hoặc Phó Tổng giám đốc, người đại diện theo pháp luật;
- Kế toán trưởng, Giám đốc chi nhánh, Trưởng văn phòng đại diện, các trưởng bộ phận nghiệp vụ và các chức danh tương đương theo Điều lệ công ty.
Còn người quản lý của chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam bao gồm các chức danh sau đây:
- Giám đốc, Phó giám đốc;
- Kế toán trưởng, các trưởng bộ phận nghiệp vụ và các chức danh tương đương theo quy chế tổ chức và hoạt động của chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam.
Đây là những cá nhân trực tiếp điều hành, tổ chức thực hiện chiến lược kinh doanh, quản trị tài chính và chịu trách nhiệm đối với hoạt động của doanh nghiệp hoặc chi nhánh bảo hiểm. Bên cạnh đội ngũ quản lý, pháp luật còn ghi nhận về người kiểm soát nhằm bảo đảm cơ chế giám sát độc lập và hạn chế các rủi ro trong hoạt động bảo hiểm. Cụ thể, người kiểm soát tại doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm, chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam có quyền độc lập về chuyên môn nghiệp vụ, bao gồm các chức danh sau đây:
- Trưởng Ban kiểm soát, Kiểm soát viên;
- Trưởng bộ phận quản trị rủi ro, Trưởng bộ phận kiểm soát tuân thủ, Trưởng bộ phận kiểm toán nội bộ;
- Chuyên gia tính toán.
Những chủ thể này có quyền độc lập về chuyên môn nghiệp vụ, thực hiện chức năng kiểm tra, giám sát, đánh giá mức độ an toàn tài chính cũng như khả năng tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp bảo hiểm. Đặc biệt, Chuyên gia tính toán giữ vai trò rất quan trọng trong việc đánh giá khả năng thanh toán, dự phòng nghiệp vụ và mức độ an toàn của doanh nghiệp bảo hiểm trên cơ sở tính toán chuyên môn.
Ngoài ra, doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm, chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam phải bảo đảm duy trì Giám đốc và Chuyên gia tính toán hoặc Tổng giám đốc và Chuyên gia tính toán. Trường hợp có thay đổi, trong thời hạn 75 ngày kể từ ngày Giám đốc hoặc Tổng giám đốc, Chuyên gia tính toán thôi giữ chức vụ, doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm, chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam phải nộp hồ sơ hợp lệ đề nghị Bộ Tài chính chấp thuận Giám đốc hoặc Tổng giám đốc, Chuyên gia tính toán mới. Điều này cho thấy Nhà nước đặc biệt chú trọng đến tính ổn định, an toàn và chuyên nghiệp trong lĩnh vực kinh doanh bảo hiểm, một lĩnh vực có ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người tham gia bảo hiểm và sự an toàn của thị trường tài chính.
Như vậy, người quản lý và người kiểm soát trong doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm và chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam là những chủ thể giữ vai trò cốt lõi trong hoạt động quản trị, điều hành và giám sát doanh nghiệp. Việc pháp luật quy định rõ các chức danh này không chỉ giúp xác định trách nhiệm, quyền hạn của từng cá nhân mà còn góp phần nâng cao tính minh bạch, hiệu quả và an toàn trong hoạt động kinh doanh bảo hiểm. Đồng thời, đây cũng là cơ sở quan trọng để bảo vệ quyền lợi của người tham gia bảo hiểm, duy trì sự ổn định của thị trường bảo hiểm và bảo đảm sự phát triển bền vững của nền kinh tế.
2. Nguyên tắc đảm nhiệm chức vụ trong doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ, doanh nghiệp tái bảo hiểm, chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam được quy định như thế nào?
Để bảo đảm tính độc lập, minh bạch và hạn chế xung đột lợi ích trong hoạt động kinh doanh bảo hiểm, pháp luật ghi nhận khá chặt chẽ về việc đảm nhiệm và kiêm nhiệm các chức vụ trong doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm và chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam. Cụ thể tại Điều 82 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 được sửa đổi bởi điểm a, b khoản 6 Điều 1, Luật Sửa đổi, bổ sung 2025 xác định các nguyên tắc đảm nhiệm chức vụ như sau:
“Điều 82. Nguyên tắc đảm nhiệm chức vụ
1. Chủ tịch Hội đồng quản trị, Chủ tịch Hội đồng thành viên, thành viên Hội đồng quản trị, thành viên Hội đồng thành viên của doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm không được đồng thời làm thành viên Hội đồng quản trị, thành viên Hội đồng thành viên của doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm khác hoạt động trong cùng lĩnh vực bảo hiểm nhân thọ, bảo hiểm phi nhân thọ, bảo hiểm sức khỏe hoặc tái bảo hiểm tại Việt Nam.
2. Giám đốc hoặc Tổng giám đốc của doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm, chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam không được đồng thời làm việc cho doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm, chi nhánh nước ngoài khác hoạt động trong cùng lĩnh vực bảo hiểm nhân thọ, bảo hiểm phi nhân thọ, bảo hiểm sức khỏe hoặc tái bảo hiểm tại Việt Nam.
3. Giám đốc hoặc Tổng giám đốc, Giám đốc chi nhánh, Trưởng Văn phòng đại diện của doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm chỉ được kiêm nhiệm tối đa Giám đốc của 01 chi nhánh hoặc Trưởng 01 văn phòng đại diện hoặc Trưởng 01 bộ phận nghiệp vụ của cùng một doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm. Giám đốc của chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam là người đại diện theo pháp luật và chỉ được kiêm nhiệm tối đa Trưởng 01 bộ phận nghiệp vụ của chi nhánh đó.
4. Các chức danh Chuyên gia tính toán, Trưởng bộ phận quản trị rủi ro, Trưởng bộ phận kiểm soát tuân thủ của doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm, chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam không được kiêm nhiệm bất kỳ chức danh quản lý nào tại cùng tổ chức, trừ trường hợp Chuyên gia tính toán kiêm trưởng bộ phận định phí bảo hiểm; không được đồng thời làm việc tại doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm, chi nhánh nước ngoài khác hoạt động tại Việt Nam.
Chuyên gia tính toán thực hiện nhiệm vụ theo quy định của Bộ trưởng Bộ Tài chính.
5. Trưởng ban kiểm soát, Kiểm soát viên không được kiêm nhiệm bất kỳ chức danh quản lý nào tại cùng tổ chức. Trưởng Ban kiểm soát không được đồng thời là Kiểm soát viên, người quản lý của doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm khác hoạt động tại Việt Nam.
6. Kế toán trưởng, Trưởng bộ phận kiểm toán nội bộ của doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm, chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam không được kiêm nhiệm bất kỳ chức danh nào tại cùng tổ chức, trừ trường hợp Kế toán trưởng kiêm trưởng bộ phận tài chính kế toán; không được đồng thời làm việc tại doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm, chi nhánh nước ngoài khác hoạt động tại Việt Nam.”
Theo đó, Chủ tịch Hội đồng quản trị, Chủ tịch Hội đồng thành viên, thành viên Hội đồng quản trị, thành viên Hội đồng thành viên của doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm không được đồng thời làm thành viên Hội đồng quản trị, thành viên Hội đồng thành viên của doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm khác hoạt động trong cùng lĩnh vực bảo hiểm nhân thọ, bảo hiểm phi nhân thọ, bảo hiểm sức khỏe hoặc tái bảo hiểm tại Việt Nam. Quy định này nhằm ngăn ngừa xung đột lợi ích, bảo đảm tính độc lập trong hoạt động quản trị và hạn chế nguy cơ lộ lọt thông tin kinh doanh giữa các doanh nghiệp cạnh tranh.
Bên cạnh đó, Giám đốc hoặc Tổng giám đốc của doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm, chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam không được đồng thời làm việc cho doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm, chi nhánh nước ngoài khác hoạt động trong cùng lĩnh vực bảo hiểm nhân thọ, bảo hiểm phi nhân thọ, bảo hiểm sức khỏe hoặc tái bảo hiểm tại Việt Nam. Điều này giúp người điều hành tập trung thực hiện tốt chức trách, đồng thời bảo vệ lợi ích của doanh nghiệp và khách hàng.
Không những vậy, Giám đốc hoặc Tổng giám đốc, Giám đốc chi nhánh, Trưởng Văn phòng đại diện của doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm chỉ được kiêm nhiệm tối đa Giám đốc của 01 chi nhánh hoặc Trưởng 01 văn phòng đại diện hoặc Trưởng 01 bộ phận nghiệp vụ của cùng một doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm. Giám đốc của chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam là người đại diện theo pháp luật và chỉ được kiêm nhiệm tối đa Trưởng 01 bộ phận nghiệp vụ của chi nhánh đó. Giới hạn này vừa tạo sự linh hoạt trong tổ chức bộ máy, vừa tránh tình trạng một cá nhân nắm giữ quá nhiều vị trí quản lý.
Đối với các chức danh có tính độc lập cao như Chuyên gia tính toán, Trưởng bộ phận quản trị rủi ro, Trưởng bộ phận kiểm soát tuân thủ của doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm, chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam không được kiêm nhiệm bất kỳ chức danh quản lý nào tại cùng tổ chức, trừ trường hợp Chuyên gia tính toán kiêm trưởng bộ phận định phí bảo hiểm; không được đồng thời làm việc tại doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm, chi nhánh nước ngoài khác hoạt động tại Việt Nam. Riêng Chuyên gia tính toán thực hiện nhiệm vụ theo quy định của Bộ trưởng Bộ Tài chính. Nội dung này nhằm bảo đảm các bộ phận kiểm soát, quản trị rủi ro và tính toán nghiệp vụ hoạt động khách quan, không bị chi phối bởi lợi ích quản lý.
Ngoài ra, Trưởng ban kiểm soát, Kiểm soát viên không được kiêm nhiệm bất kỳ chức danh quản lý nào tại cùng tổ chức. Trưởng Ban kiểm soát không được đồng thời là Kiểm soát viên, người quản lý của doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm khác hoạt động tại Việt Nam. Đây được xem là cơ sở để Ban kiểm soát thực hiện đúng vai trò giám sát độc lập đối với hoạt động của doanh nghiệp.
Còn đối với Kế toán trưởng, Trưởng bộ phận kiểm toán nội bộ của doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm, chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam sẽ không được kiêm nhiệm bất kỳ chức danh nào tại cùng tổ chức, trừ trường hợp Kế toán trưởng kiêm trưởng bộ phận tài chính kế toán; không được đồng thời làm việc tại doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm, chi nhánh nước ngoài khác hoạt động tại Việt Nam. Giới hạn này góp phần bảo đảm tính trung thực của công tác tài chính, kế toán và nâng cao hiệu quả kiểm tra, giám sát nội bộ.
Có thể thấy, các nguyên tắc về đảm nhiệm chức vụ không chỉ quy định ai được hay không được kiêm nhiệm chức danh mà còn hướng đến việc xây dựng cơ chế quản trị doanh nghiệp bảo hiểm minh bạch, độc lập và hiệu quả. Việc tuân thủ đúng các nguyên tắc này giúp hạn chế rủi ro quản trị, phòng ngừa xung đột lợi ích và nâng cao trách nhiệm của người quản lý. Đây cũng là nền tảng quan trọng để bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp, khách hàng và góp phần phát triển thị trường bảo hiểm một cách an toàn, bền vững.
Trân trọng./.