Chia công ty là gì? Chia công ty được quy định như thế nào?
Chia công ty là gì? Chia công ty được quy định như thế nào?
Luật sư cho tôi hỏi: Tôi hiện là thành viên của một công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên. Do định hướng kinh doanh có sự thay đổi, các thành viên trong công ty đang có kế hoạch tổ chức lại hoạt động bằng cách chia công ty hiện tại thành hai công ty mới để thuận tiện cho việc quản lý và triển khai các lĩnh vực kinh doanh riêng biệt. Tuy nhiên, chúng tôi chưa hiểu rõ bản chất pháp lý của việc chia công ty cũng như các vấn đề cần lưu ý khi thực hiện. Vậy chia công ty là gì? Chia công ty được thực hiện như thế nào?
MỤC LỤC
1. Tổ chức lại doanh nghiệp được giải thích như thế nào?
2. Chia công ty là gì? Chia công ty được quy định như thế nào?
Trả lời:
1. Tổ chức lại doanh nghiệp được giải thích như thế nào?
Trong quá trình hoạt động, doanh nghiệp có thể phát sinh nhu cầu điều chỉnh cơ cấu tổ chức, quy mô và định hướng hoạt động kinh doanh để đáp ứng nhu cầu thị trường hoặc theo yêu cầu của cơ quan nhà nước. Khi đó, doanh nghiệp có thể tiến hành tổ chức lại doanh nghiệp. Pháp luật đã đưa ra các hình thức tổ chức lại doanh nghiệp tại khoản 31 Điều 4 Luật Doanh nghiệp năm 2020, cụ thể như sau:
Trong Luật này, các từ ngữ dưới đây được hiểu như sau:
…
31. Tổ chức lại doanh nghiệp là việc chia, tách, hợp nhất, sáp nhập hoặc chuyển đổi loại hình doanh nghiệp.
…"
Theo đó, tổ chức lại doanh nghiệp bao gồm năm hình thức: chia, tách, hợp nhất, sáp nhập và chuyển đổi loại hình doanh nghiệp. Đây là những phương thức cho phép doanh nghiệp có thể thay đổi cơ cấu tổ chức quản lý, quy mô và định hướng hoạt động. Việc xác định rõ các hình thức tổ chức lại doanh nghiệp tạo cơ sở để doanh nghiệp lựa chọn phương án tái cơ cấu phù hợp với nhu cầu và chiến lược kinh doanh. Đồng thời, cách tiếp cận này giúp nhận diện rõ các hình thức tổ chức lại, hạn chế sự nhầm lẫn trong quá trình áp dụng pháp luật và bảo đảm việc thay đổi cơ cấu doanh nghiệp được thực hiện theo trình tự, thủ tục tương ứng. Từ đó, quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp, thành viên, cổ đông, người lao động và các chủ thể có liên quan cũng được bảo đảm trong quá trình tổ chức lại.
2. Chia công ty là gì? Chia công ty được quy định như thế nào?
Để bảo đảm việc chia công ty được thực hiện thống nhất, đồng thời xác định rõ trình tự, thủ tục và hệ quả pháp lý phát sinh đối với các doanh nghiệp có liên quan, pháp luật đã ghi nhận cụ thể về bản chất, trình tự, thủ tục và hệ quả pháp lý khi chia công ty tại Điều 198 Luật Doanh nghiệp năm 2020 như sau:
1. Công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần có thể chia các tài sản, quyền và nghĩa vụ, thành viên, cổ đông của công ty hiện có (sau đây gọi là công ty bị chia) để thành lập hai hoặc nhiều công ty mới.
2. Thủ tục chia công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần được quy định như sau:
a) Hội đồng thành viên, chủ sở hữu công ty hoặc Đại hội đồng cổ đông của công ty bị chia thông qua nghị quyết, quyết định chia công ty theo quy định của Luật này và Điều lệ công ty. Nghị quyết, quyết định chia công ty phải gồm các nội dung chủ yếu sau: tên, địa chỉ trụ sở chính của công ty bị chia, tên các công ty sẽ thành lập; nguyên tắc, cách thức và thủ tục chia tài sản công ty; phương án sử dụng lao động; cách thức phân chia, thời hạn và thủ tục chuyển đổi phần vốn góp, cổ phần, trái phiếu của công ty bị chia sang các công ty mới thành lập; nguyên tắc giải quyết nghĩa vụ của công ty bị chia; thời hạn thực hiện chia công ty. Nghị quyết, quyết định chia công ty phải được gửi đến tất cả chủ nợ và thông báo cho người lao động biết trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày ra quyết định hoặc thông qua nghị quyết;
b) Thành viên, chủ sở hữu công ty hoặc cổ đông của công ty mới được thành lập thông qua Điều lệ, bầu hoặc bổ nhiệm Chủ tịch Hội đồng thành viên, Chủ tịch công ty, Hội đồng quản trị, Giám đốc hoặc Tổng giám đốc và tiến hành đăng ký doanh nghiệp theo quy định của Luật này. Trong trường hợp này, hồ sơ đăng ký doanh nghiệp đối với công ty mới phải kèm theo nghị quyết, quyết định chia công ty quy định tại điểm a khoản này.
3. Số lượng thành viên, cổ đông và số lượng, tỷ lệ sở hữu cổ phần, phần vốn góp của thành viên, cổ đông và vốn điều lệ của các công ty mới sẽ được ghi tương ứng với cách thức phân chia, chuyển đổi phần vốn góp, cổ phần của công ty bị chia sang các công ty mới theo nghị quyết, quyết định chia công ty.
4. Công ty bị chia chấm dứt tồn tại sau khi các công ty mới được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp. Các công ty mới phải cùng liên đới chịu trách nhiệm về nghĩa vụ, các khoản nợ chưa thanh toán, hợp đồng lao động và nghĩa vụ tài sản khác của công ty bị chia hoặc thỏa thuận với chủ nợ, khách hàng và người lao động để một trong số các công ty đó thực hiện nghĩa vụ này. Các công ty mới đương nhiên kế thừa toàn bộ quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp được phân chia theo nghị quyết, quyết định chia công ty.
5. Cơ quan đăng ký kinh doanh cập nhật tình trạng pháp lý của công ty bị chia trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng ký doanh nghiệp khi cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp cho các công ty mới. Trường hợp công ty mới có địa chỉ trụ sở chính ngoài tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương nơi công ty bị chia có trụ sở chính thì Cơ quan đăng ký kinh doanh nơi đặt trụ sở chính của công ty mới phải thông báo việc đăng ký doanh nghiệp đối với công ty mới cho Cơ quan đăng ký kinh doanh nơi công ty bị chia đặt trụ sở chính để cập nhật tình trạng pháp lý của công ty bị chia trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng ký doanh nghiệp."
Theo đó, công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần có thể chia các tài sản, quyền và nghĩa vụ, thành viên, cổ đông của công ty hiện có (sau đây gọi là "công ty bị chia") để thành lập hai hoặc nhiều công ty mới. Có thể thấy, công ty trách nhiệm hữu hạn và công ty cổ phần là hai loại hình được phép thực hiện việc chia công ty. Quá trình này được tiến hành thông qua việc phân chia tài sản, quyền, nghĩa vụ và cơ cấu thành viên hoặc cổ đông của công ty bị chia để thành lập từ hai công ty mới trở lên. Chia công ty sẽ tạo điều kiện để doanh nghiệp tái cơ cấu hoạt động, tổ chức riêng các lĩnh vực kinh doanh hoặc sắp xếp lại nguồn lực theo định hướng phát triển riêng.
Về trình tự, thủ tục chia công ty, công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần thực hiện thủ tục chia công ty như sau:
- Đối với công ty bị chia:
+ Hội đồng thành viên, chủ sở hữu công ty hoặc Đại hội đồng cổ đông của công ty bị chia thông qua nghị quyết, quyết định chia công ty theo Luật Doanh nghiệp năm 2020 và Điều lệ công ty;
+ Nghị quyết, quyết định chia công ty phải gồm các nội dung chủ yếu sau: Tên, địa chỉ trụ sở chính của công ty bị chia, tên các công ty sẽ thành lập; Nguyên tắc, cách thức và thủ tục chia tài sản công ty; Phương án sử dụng lao động; Cách thức phân chia, thời hạn và thủ tục chuyển đổi phần vốn góp, cổ phần, trái phiếu của công ty bị chia sang các công ty mới thành lập; Nguyên tắc giải quyết nghĩa vụ của công ty bị chia; Thời hạn thực hiện chia công ty;
+ Nghị quyết, quyết định chia công ty phải được gửi đến tất cả chủ nợ và thông báo cho người lao động biết trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày ra quyết định hoặc thông qua nghị quyết.
Nội dung của nghị quyết, quyết định chia công ty thể hiện đầy đủ các nội dung liên quan đến phương án chia công ty, từ việc thành lập các công ty mới, phân chia tài sản, sắp xếp lao động đến chuyển đổi phần vốn góp, cổ phần, trái phiếu và giải quyết các nghĩa vụ còn tồn tại, nhằm bảo đảm các vấn đề phát sinh trong quá trình chia công ty được xem xét một cách toàn diện. Vì các nội dung trên tác động trực tiếp đến cơ cấu tổ chức quản lý, quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của thành viên, cổ đông và hoạt động của doanh nghiệp, việc thông qua nghị quyết, quyết định được giao cho Hội đồng thành viên, chủ sở hữu công ty hoặc Đại hội đồng cổ đông tùy theo loại hình doanh nghiệp nhằm bảo đảm phương án chia công ty nhận được sự chấp thuận hợp lệ của chủ thể có thẩm quyền, tạo cơ sở thống nhất để triển khai trên thực tế. Ngoài ra, yêu cầu gửi nghị quyết, quyết định đến tất cả chủ nợ và thông báo cho người lao động trong thời hạn 15 ngày góp phần bảo đảm tính công khai, minh bạch của quá trình chia công ty, giúp các chủ thể có liên quan kịp thời nắm bắt thông tin và chủ động bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình.
- Đối với công ty mới được thành lập: Thành viên, chủ sở hữu công ty hoặc cổ đông của công ty mới được thành lập thông qua Điều lệ, bầu hoặc bổ nhiệm Chủ tịch Hội đồng thành viên, Chủ tịch công ty, Hội đồng quản trị, Giám đốc hoặc Tổng giám đốc và tiến hành đăng ký doanh nghiệp theo Luật Doanh nghiệp năm 2020. Trong trường hợp này, hồ sơ đăng ký doanh nghiệp đối với công ty mới phải kèm theo nghị quyết, quyết định chia công ty đã được thông qua bởi các chủ thể có thẩm quyền của công ty bị chia.
Việc yêu cầu thành viên, chủ sở hữu hoặc cổ đông của công ty mới thông qua Điều lệ, bầu hoặc bổ nhiệm các chức danh quản lý và thực hiện đăng ký doanh nghiệp nhằm bảo đảm mỗi công ty mới được thành lập có đầy đủ cơ cấu tổ chức, bộ máy quản lý và tư cách pháp lý để hoạt động độc lập. Đồng thời, việc yêu cầu hồ sơ đăng ký doanh nghiệp phải kèm theo nghị quyết, quyết định chia công ty của công ty bị chia giúp Cơ quan đăng ký kinh doanh có căn cứ xác định nguồn gốc thành lập doanh nghiệp mới và tính hợp pháp của phương án chia công ty, qua đó, Cơ quan đăng ký kinh doanh có thể nắm bắt được tình hình tổ chức lại của các doanh nghiệp do cơ quan này quản lý.
Bên cạnh đó, số lượng thành viên, cổ đông và số lượng, tỷ lệ sở hữu cổ phần, phần vốn góp của thành viên, cổ đông và vốn điều lệ của các công ty mới sẽ được ghi tương ứng với cách thức phân chia, chuyển đổi phần vốn góp, cổ phần của công ty bị chia sang các công ty mới theo nghị quyết, quyết định chia công ty. Điều này sẽ thống nhất giữa nội dung đã được thông qua trong nghị quyết, quyết định với quá trình triển khai trên thực tế, qua đó, hạn chế tình trạng thay đổi hoặc phân bổ nguồn lực không phù hợp với phương án ban đầu, bảo đảm việc xác lập cơ cấu sở hữu và vốn điều lệ tại các công ty mới được thực hiện nhất quán, có căn cứ rõ ràng.
Đáng chú ý, công ty bị chia chấm dứt tồn tại sau khi các công ty mới được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp. Đây có thể được xem là căn cứ xác định rõ thời điểm chuyển giao quyền và nghĩa vụ của công ty bị chia cho công ty mới, bảo đảm tính liên tục trong quá trình tổ chức lại doanh nghiệp. Đặc biệt, các công ty mới phải cùng liên đới chịu trách nhiệm về nghĩa vụ, các khoản nợ chưa thanh toán, hợp đồng lao động và nghĩa vụ tài sản khác của công ty bị chia hoặc thỏa thuận với chủ nợ, khách hàng và người lao động để một trong số các công ty đó thực hiện nghĩa vụ này, góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể trên. Qua đó, pháp luật hạn chế tình trạng doanh nghiệp lợi dụng việc chia công ty để né tránh nghĩa vụ tài chính hoặc trốn tránh các cam kết đã xác lập trước đó. Đồng thời, việc các công ty mới đương nhiên kế thừa toàn bộ quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp được phân chia theo nghị quyết, quyết định chia công ty còn bảo đảm các quan hệ đã xác lập của công ty bị chia được tiếp tục thực hiện, không bị gián đoạn chỉ vì sự thay đổi về tổ chức và chủ thể kinh doanh.
Ngoài ra, Cơ quan đăng ký kinh doanh cập nhật tình trạng pháp lý của công ty bị chia trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng ký doanh nghiệp khi cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp cho các công ty mới. Trường hợp công ty mới có địa chỉ trụ sở chính ngoài tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương nơi công ty bị chia có trụ sở chính thì Cơ quan đăng ký kinh doanh nơi đặt trụ sở chính của công ty mới phải thông báo việc đăng ký doanh nghiệp đối với công ty mới cho Cơ quan đăng ký kinh doanh nơi công ty bị chia đặt trụ sở chính để cập nhật tình trạng pháp lý của công ty bị chia trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng ký doanh nghiệp. Có thể thấy, việc cập nhật thông tin trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng ký doanh nghiệp cùng với sự phối hợp giữa các Cơ quan đăng ký kinh doanh góp phần bảo đảm tính chính xác, thống nhất và minh bạch của dữ liệu doanh nghiệp, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và tạo thuận lợi cho các tổ chức, cá nhân trong quá trình tra cứu, xác minh thông tin pháp lý của doanh nghiệp.
Như vậy, việc chia công ty không chỉ tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động tái cơ cấu tổ chức và hoạt động kinh doanh mà còn đặt ra những yêu cầu cụ thể về trình tự, thủ tục và hệ quả pháp lý trong quá trình thực hiện. Các yêu cầu này nhằm bảo đảm việc thành lập các công ty mới được tiến hành thống nhất, minh bạch, đồng thời duy trì tính liên tục trong việc thực hiện quyền, nghĩa vụ của doanh nghiệp và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của chủ nợ, khách hàng, người lao động cùng các chủ thể có liên quan. Qua đó, pháp luật góp phần bảo đảm hoạt động chia công ty được thực hiện đúng pháp luật và hạn chế những rủi ro, tranh chấp phát sinh sau khi tổ chức lại doanh nghiệp.
Trân trọng./.