Luật Nghinh Phong 0

ĐỀ XUẤT ÁN LỆ VỀ VẤN ĐỀ XÁC ĐỊNH SỰ VIỆC ĐÃ ĐƯỢC GIẢI QUYẾT BẰNG BẢN ÁN, QUYẾT ĐỊNH ĐÃ CÓ HIỆU LỰC PHÁP LUẬT TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ TỪ ÁN LỆ SỐ 50/2021/AL

Tình huống pháp lý:

Trong tố tụng dân sự, sự việc đã được giải quyết bằng bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án hoặc quyết định đã có hiệu lực của cơ quan nhà nước có thẩm quyền là một trong những căn cứ để Tòa án trả lại đơn khởi kiện1 hoặc đình chỉ giải quyết vụ án2. Tuy nhiên, trong thực tiễn thì vẫn còn nhiều vướng mắc trong việc xác định thế nào là sự việc đã được giải quyết bằng bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án hoặc quyết định đã có hiệu lực của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Việc xác định sự việc đã được giải quyết bằng bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án hoặc quyết định đã có hiệu lực của cơ quan nhà nước có thẩm quyền là một trong những bước Tòa án phải tiến hành đầu tiên để xác định vụ án dân sự có đủ điều kiện để thụ lý hay không từ đó mới có thể tiến hành các hoạt động tố tụng tiếp theo. Trước tiên, “sự việc” ở đây được hiểu là yêu cầu khởi kiện, yêu cầu phản tố hoặc yêu cầu độc lập của các bên trong vụ án dân sự. Theo quy định trên, trừ một số trường hợp ngoại lệ (dù trước đó đã bị Tòa án bác đơn hoặc chưa chấp nhận yêu cầu và theo quy định của pháp luật được quyền khởi kiện lại) thì các trường hợp còn lại nếu Tòa án xác định sự việc đã được giải quyết bằng bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án hoặc quyết định đã có hiệu lực của cơ quan nhà nước có thẩm quyền thì tùy từng trường hợp khác nhau, Tòa án sẽ có hướng giải quyết khác nhau. Cụ thể:

- Trường hợp 1: Vào thời điểm nộp đơn khởi kiện đến trước thời điểm Tòa án thụ lý vụ án, nếu xác định vụ việc thuộc trường hợp trên thì Tòa án sẽ trả lại đơn khởi kiện, tức không thụ lý vụ án dân sự để giải quyết (theo điểm c khoản 1 Điều 192 BLTTDS 2015). Nếu không có việc thụ lý vụ án của Tòa án thì sẽ không có các bước tiếp theo của quá trình tố tụng.

- Trường hợp 2: Nếu Tòa án đã thụ lý vụ án dân sự thuộc thẩm quyền của mình nhưng sau đó mới phát hiện thuộc trường hợp này thì Tòa án phải ra quyết định đình chỉ giải quyết vụ án dân sự (theo điểm g khoản 1 Điều 217 BLTTDS 2015).

Như vậy, việc xác định sự việc đã được giải quyết bằng bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án hoặc quyết định đã có hiệu lực của cơ quan nhà nước có thẩm quyền hay chưa là bước quan trọng để xác định có giải quyết yêu cầu khởi kiện, yêu cầu phản tố hoặc yêu cầu độc lập của các bên trong vụ án dân sự hay không. Bản án, quyết định nêu trên có thể thuộc một trong hai trường hợp sau đây: (i) Bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án; (ii) Quyết định đã có hiệu lực của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Thực tế, việc xác định sự việc đã được giải quyết bằng Bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án thuộc trường hợp (i) cũng gặp khó khăn nhưng không nhiều, song việc xác định Quyết định đã có hiệu lực của cơ quan nhà nước có thẩm quyền thuộc trường hợp (ii) thì gặp rất nhiều khó khăn do việc xác định “cơ quan Nhà nước có thẩm quyền” trong hệ thống cơ quan Nhà nước bao gồm nhiều cơ quan. Vậy quyết định nào của cơ quan nhà nước có thẩm quyền (trừ Tòa án) được xác định là quyết định đã giải quyết sự việc? Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đã có Nghị quyết 04/2017/NQ-HĐTP ngày 05/5/2017 hướng dẫn về trả lại đơn khởi kiện, quyền nộp đơn khởi kiện lại vụ án nhưng lại không có hướng dẫn việc áp dụng điểm c khoản 1 Điều 192 BLTTDS 2015, nên thực tiễn vẫn còn tồn tại nhiều quan điểm khác nhau về vấn đề này.

Nội dung đề xuất án lệ:

“[4] Theo quy định của pháp luật thì quyền sử dụng đất của ông N đối với đất tranh chấp đã được xác định tại Bản án phúc thẩm số 43 ngày 13/5/1977 của Tòa án nhân dân tỉnh Bình Trị Thiên. Tòa án không được giải quyết lại quan hệ ai là chủ sử dụng đất hợp pháp, nhưng kiện đòi lại tài sản lại là quan hệ pháp luật khác. Nếu còn thời hiệu thi hành án thì ông N có quyền yêu cầu cơ quan thi hành án cưỡng chế thực hiện giao đất theo Bản án số 43 ngày 13/5/1977 của Tòa án nhân dân tỉnh Bình Trị Thiên. Tuy nhiên, nay đã hết thời hiệu yêu cầu thi hành án thì ông N có quyền khởi kiện đòi lại tài sản bằng vụ án dân sự mới. Trong trường hợp này, nếu không có căn cứ xác định ông N đã từ bỏ quyền tài sản thì phải chấp nhận yêu cầu khởi kiện của ông N.”

Từ khoá:
đề xuất án lệ bản án quyết định xác định sự việc pháp luật trong tố tụng dân sự