Đề xuất Án lệ về nghĩa vụ bảo lãnh của Ngân hàng trong hợp đồng liên kết giữa các bên có Ngân hàng tham gia
ĐỀ XUẤT ÁN LỆ VỀ NGHĨA VỤ BẢO LÃNH CỦA NGÂN HÀNG TRONG HỢP ĐỒNG LIÊN KẾT GIỮA CÁC BÊN CÓ NGÂN HÀNG THAM GIA
Tình huống pháp lý:
Qua thực tiễn xét xử các vụ án kinh doanh, thương mại (đặc biệt BOT, PPP, EPC), thường tồn tại hợp đồng liên kết nhiều bên có sự tham gia của ngân hàng để triển khai dự án.
Khi bên mua vi phạm nghĩa vụ thanh toán, bên bán yêu cầu ngân hàng trả thay với tư cách “bên bảo lãnh”. Tuy nhiên, các bên không ký hợp đồng bảo lãnh riêng, không có thư bảo lãnh và không thực hiện thủ tục cấp tín dụng theo luật ngân hàng.
Nội dung đề xuất án lệ:
“[6] Tại Biên bản đối chiếu công nợ ngày 28/3/2016, Công ty X xác nhận còn nợ Công ty I số tiền nợ gốc mua hàng tính đến ngày 27/3/2016 là 9.371.812.200 đồng. Trong hồ sơ vụ án không có tài liệu nào thể hiện có việc chốt nợ giữa ba bên là Công ty I - Ngân hàng B - Công ty X. Tại Biên bản làm việc ngày 06/9/2016 giữa Công ty BOT - Công ty X - Công ty I thể hiện các bên chưa thực hiện được việc quyết toán do Công ty X chưa hoàn thiện hồ sơ quyết toán và giữa Công ty BOT với Công ty X chưa chốt được số liệu với nhau. Tại Thông báo số 1016/TB-B.PT ngày 13/6/2017 của Ngân hàng B về việc thông báo nội dung thống nhất tại cuộc họp giải quyết các vấn đề khó khăn, vướng mắc liên quan đến quyết toán, cung ứng vốn đối với Dự án đầu tư xây dựng QL1A đoạn Km 1212 + 400 đến Km 1265 thể hiện: Đối với các vấn đề liên quan đến Hợp đồng liên kết, các bên liên quan thực hiện xác nhận công nợ và đối chiếu với số liệu của Chủ đầu tư và Ngân hàng. Sau đó, Ngân hàng và Ban QLDA đường H sẽ tổ chức họp và xem xét giải quyết thanh toán cho các bên. Đối với các bên tham gia Hợp đồng liên kết 4 bên, sau khi thanh quyết toán, Ngân hàng sẽ ưu tiên xem xét thanh toán như sau: Nghĩa vụ tại Ngân hàng, các đơn vị cung cấp có tham gia Hợp đồng liên kết 4 bên, các nhà cung cấp khác, Công ty được tự sử dụng. Như vậy, theo thỏa thuận của các bên tham gia Hợp đồng liên kết về giải quyết khó khăn, vướng mắc liên quan đến quyết toán thì việc Công ty I và Công ty X xác nhận công nợ giữa hai bên không liên quan đến trách nhiệm và không là cơ sở làm phát sinh nghĩa vụ thanh toán của Ngân hàng; chỉ sau khi các bên thực hiện thanh quyết toán, chuyển tiền vào tài khoản tại Ngân hàng thì Ngân hàng mới có trách nhiệm xem xét việc thanh toán theo thứ tự cho các đơn vị thụ hưởng. Do đó, Tòa án cấp phúc thẩm quyết định trường hợp Công ty X không trả được nợ hoặc trả không đầy đủ số tiền 10.753.268.352 đồng cho Công ty I theo Hợp đồng số 108 (gồm nợ gốc là 7.471.812.200 đồng và nợ lãi tính đến ngày 30/6/2021 là 3.281.456.152 đồng) thì Ngân hàng phải có nghĩa vụ trả nợ Công ty I số tiền này là không có căn cứ. Vì vậy, cần hủy bản án sơ thẩm và bản án phúc thẩm để xác định lại chủ thể phải chịu trách nhiệm thanh toán đối với khoản nợ của Công ty I theo Hợp đồng số 108. Khi giải quyết lại vụ án, Tòa án cần căn cứ Hợp đồng số 108 để xác định chủ thể nào phải thanh toán tiền mua nhựa đường? Về việc xác định Ngân hàng có trách nhiệm bảo lãnh thanh toán hay không thì cần xác minh giữa Ngân hàng và các bên có ký hợp đồng bảo lãnh, phát hành thư bảo lãnh và ký kết thủ tục bảo lãnh hay không? Ngân hàng có ký cam kết thực hiện nghĩa vụ thay cho bên được bảo lãnh hay không? trên cơ sở đó mới đủ căn cứ giải quyết vụ án.”