Đề xuất Án lệ về định giá tài sản trong tố tụng hình sự
ĐỀ XUẤT ÁN LỆ VỀ ĐỊNH GIÁ TÀI SẢN TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ
Tình huống pháp lý:
Trong thực tiễn giải quyết các vụ án buôn lậu, một điểm nghẽn thường xuyên dẫn đến phán quyết khác nhau giữa các cấp xét xử là phương pháp xác định giá trị vật phạm pháp. Giá trị này không chỉ quyết định điều kiện cấu thành và định khung hình phạt theo Điều 188 Bộ luật Hình sự mà còn chi phối đánh giá tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi. Vướng mắc nổi bật nảy sinh khi hàng hóa là thuốc tân dược không được phép lưu hành tại Việt Nam: liệu có thể sử dụng vận đơn, hóa đơn thương mại, tờ khai hải quan của giao dịch quốc tế để thay thế kết luận định giá theo thủ tục tố tụng hình sự hay không; và nếu cấp xét xử không đồng ý với kết luận định giá ban đầu thì phải xử lý ra sao.
Thực tiễn xét xử cho thấy các Tòa án đang tồn tại hai quan điểm như sau:
(i) Quan điểm thứ nhất: Cho phép dùng chứng từ thương mại để xác định giá trị vật phạm pháp.
(ii) Quan điểm thứ hai: Giá trị phải căn cứ vào kết luận định giá hợp lệ; không được thay bằng chứng từ thương mại.
Nội dung đề xuất án lệ:
“[3] Về xác định giá trị lô hàng thuốc tân dược
[4] Theo Kết luận số 71/TCKH-HĐĐG ngày 15/6/2017 của Hội đồng định giá tài sản trong tố tụng hình sự Quận 4 xác định trị giá lô hàng thuốc tân dược là 7.001.192.000 đồng. [5] Trong giai đoạn chuẩn bị xét xử phúc thẩm, Tòa án cấp phúc thẩm đã có văn bản gửi Hội đồng định giá tài sản trong tố tụng hình sự Quận 4 yêu cầu giải thích căn cứ định giá tài sản. Theo nội dung tại Công văn số 847/HĐĐG ngày 30/11/2020 và Công văn số 151/TCKH-HĐĐG ngày 22/3/2021 của Hội đồng định giá tài sản trong tố tụng hình sự Quận 4, thì phương pháp, quy trình thực hiện định giá tang vật trong vụ án này được Hội đồng định giá tiến hành phù hợp với quy định của pháp luật có liên quan và nêu rõ trường hợp “Tòa án nhân dân cấp cao tại Thành phố Hồ Chí Minh chưa đồng ý với Kết luận của Hội đồng định giá trong tố tụng hình sự Quận 4 thì có quyền yêu cầu định giá lại theo Điều 21, Điều 22 của Nghị định số 30/2018/NĐ-CP ngày 07/3/2018 của Chính phủ”.
[6] Tuy nhiên, sau khi nhận được văn bản nêu trên, Tòa án cấp phúc thẩm không căn cứ quy định tại Điều 218 Bộ luật Tố tụng hình sự và Điều 21 Nghị định số 30/2018/NĐ-CP ngày 07/3/2018 của Chính phủ để ban hành văn bản yêu cầu định giá lại tài sản gửi Hội đồng định giá tài sản cấp trên (là Hội đồng định giá tài sản Thành phố Hồ Chí Minh), mà lại căn cứ vào vận đơn, tờ khai hải quan thể hiện lô hàng có giá trị 68.192,74 USD (tương đương 1.568.433.000 đồng) để xác định giá trị lô hàng là vi phạm quy định về định giá tài sản.
[7] Mặt khác, theo nội dung trả lời của Sở Y tế Thành phố Hồ Chí Minh tại Công văn số 5454/SYT-NVD ngày 13/6/2017, thì số thuốc bị thu giữ không 5 có số đăng ký hoặc số giấy phép nhập khẩu do Bộ Y tế (Cục quản lý dược) cấp, nên số thuốc này không được phép lưu hành (kinh doanh, mua bán) tại Việt Nam. Do đó, khi vào Việt Nam lô hàng này không có hóa đơn chứng từ hợp pháp, không được phép nhập khẩu, nên không thể căn cứ vào vận đơn, tờ khai hải quan (có nội dung về việc một Công ty của Campuchia nhập khẩu lô hàng từ một Công ty của Thổ Nhĩ Kỳ) để xác định giá trị lô hàng.
[8] Tòa án cấp sơ thẩm căn cứ vào kết luận định giá của Hội đồng định giá tài sản trong tố tụng hình sự Quận 4 để xác định giá trị của lô hàng là 7.001.192.000 đồng, làm căn cứ đánh giá tính chất, mức độ hành vi phạm tội của Lương Thị Kim C là phù hợp.”