Trách nhiệm của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Bộ Tài chính được quy định như thế nào?

Trách nhiệm của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Bộ Tài chính được quy định như thế nào?

Luật sư cho tôi hỏi: Tôi là nhà đầu tư đang sở hữu trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ được chào bán trên thị trường trong nước. Trong quá trình theo dõi khoản đầu tư, tôi được biết hoạt động chào bán, thanh toán gốc, lãi trái phiếu, quản lý ngoại hối, quản lý nhà nước đối với thị trường trái phiếu doanh nghiệp có sự tham gia của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Bộ Tài chính. Vậy Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Bộ Tài chính có vai trò, trách nhiệm gì trong việc quản lý, hướng dẫn, giám sát hoạt động phát hành và thực hiện các nghĩa vụ liên quan đến trái phiếu của doanh nghiệp? Rất mong Luật sư tư vấn. Xin cảm ơn!

MỤC LỤC

1. Trách nhiệm của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam được quy định như thế nào?

2. Pháp luật quy định Bộ Tài chính có những trách nhiệm nào trong hoạt động chào bán và giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ?

Trả lời:

1. Trách nhiệm của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam được quy định như thế nào?

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam giữ vai trò quản lý, giám sát, thanh tra, kiểm tra hoạt động huy động vốn từ trái phiếu của tổ chức tín dụng; đồng thời, quản lý nhà nước liên quan đến hoạt động ngoại hối và vay, trả nợ nước ngoài của doanh nghiệp phát hành trái phiếu. Trách nhiệm của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam trong hoạt động chào bán, giao dịch trái phiếu được ghi nhận tại Điều 45 Nghị định số 200/2026/NĐ-CP ngày 05/6/2026 của Chính phủ về chào bán, giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ tại thị trường trong nước và chào bán trái phiếu doanh nghiệp ra thị trường quốc tế (sau đây gọi tắt là "Nghị định số 200/2026/NĐ-CP") như sau:

"Điều 45. Trách nhiệm của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam

1. Quản lý, giám sát việc tổ chức tín dụng huy động vốn từ phát hành trái phiếu theo quy định của pháp luật về tổ chức tín dụng; phối hợp với Bộ Tài chính trong thanh tra, kiểm tra hoạt động chào bán trái phiếu doanh nghiệp của các tổ chức tín dụng theo quy định tại Nghị định này.

2. Bổ sung vào Giấy phép của ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài hoạt động nhận và quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp theo quy định của pháp luật về tổ chức tín dụng.

3. Chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành liên quan thực hiện quản lý nhà nước về ngoại hối và vay, trả nợ nước ngoài của doanh nghiệp không được Chính phủ bảo lãnh đối với doanh nghiệp phát hành trái phiếu ra thị trường quốc tế."

Theo đó, trách nhiệm trong hoạt động liên quan đến chào bán, giao dịch trái phiếu doanh nghiệp của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam tập trung chủ yếu vào hoạt động phát hành trái phiếu của tổ chức tín dụng, những hoạt động liên quan đến tài sản bảo đảm, quản lý ngoại hối, vay và trả nợ nước ngoài như sau:

Thứ nhất, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam có trách nhiệm quản lý, giám sát việc tổ chức tín dụng huy động vốn từ phát hành trái phiếu theo quy định của pháp luật về tổ chức tín dụng, đồng thời, phối hợp với Bộ Tài chính trong thanh tra, kiểm tra hoạt động chào bán trái phiếu doanh nghiệp của các tổ chức tín dụng theo Nghị định số 200/2026/NĐ-CP. Tổ chức tín dụng được cấp phép để thực hiện hoạt động ngân hàng như nhận tiền gửi, cấp tín dụng và cung ứng dịch vụ thanh toán, đồng thời, tổ chức này còn là chủ thể phát hành trái phiếu để huy động vốn trên thị trường. Vì vậy, việc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam trực tiếp quản lý, giám sát giúp kiểm soát tỷ lệ an toàn vốn, giới hạn nợ và ngăn ngừa rủi ro thanh khoản trong hệ thống ngân hàng. Bên cạnh đó, sự phối hợp thanh tra, kiểm tra giữa Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Bộ Tài chính bảo đảm việc huy động vốn bằng trái phiếu được xem xét dưới góc độ hoạt động ngân hàng và quy định về chào bán trái phiếu doanh nghiệp.

Thứ hai, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam được giao nhiệm vụ bổ sung vào Giấy phép của ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài hoạt động nhận và quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp theo quy định của pháp luật về tổ chức tín dụng. Việc bắt buộc bổ sung nội dung nhận và quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp vào Giấy phép hoạt động do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cấp giúp xác lập thẩm quyền hợp pháp, công khai và minh bạch cho các ngân hàng khi tham gia thị trường trái phiếu, đồng thời, nâng cao tính an toàn cho các đợt phát hành trái phiếu có bảo đảm và bảo vệ tối đa quyền lợi của nhà đầu tư.

Thứ ba, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành liên quan thực hiện quản lý nhà nước về ngoại hối và vay, trả nợ nước ngoài của doanh nghiệp không được Chính phủ bảo lãnh đối với doanh nghiệp phát hành trái phiếu ra thị trường quốc tế. Chào bán trái phiếu ra thị trường quốc tế là một hình thức vay vốn nước ngoài của doanh nghiệp. Vì vậy, với trách nhiệm chủ trì, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam sẽ kiểm soát hạn mức phát hành trái phiếu và bảo đảm quy mô nợ nước ngoài của doanh nghiệp không vượt quá ngưỡng an toàn tài chính quốc gia. Ngoài ra, sự kiểm soát việc ngoại tệ chuyển vào hoặc ra khỏi Việt Nam và việc thanh toán lãi, gốc trái phiếu quốc tế của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam sẽ chủ động cân đối nguồn ngoại tệ, tránh làm ảnh hưởng đến tỷ giá hối đoái và dự trữ ngoại hối quốc gia.

Như vậy, pháp luật quy định trách nhiệm của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam trong hoạt động chào bán, giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ thể hiện rằng cơ quan này đóng vai trò then chốt trong việc quản lý và giám sát thị trường trái phiếu doanh nghiệp thuộc phạm vi thẩm quyền. Thông qua việc kiểm soát hoạt động phát hành của các tổ chức tín dụng, chuẩn hóa hoạt động quản lý tài sản bảo đảm, cùng với việc chủ trì quản lý ngoại hối và các khoản vay nợ nước ngoài, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam không chỉ bảo đảm an toàn hệ thống ngân hàng và ổn định vĩ mô, mà còn góp phần nâng cao tính minh bạch, giảm thiểu rủi ro và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư trên thị trường trái phiếu.

2. Pháp luật quy định Bộ Tài chính có những trách nhiệm nào trong hoạt động chào bán và giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ?

Với vai trò là cơ quan quản lý và hoàn thiện cơ chế, chính sách đối với hoạt động chào bán và giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ, Bộ Tài chính được giao thực hiện các nhiệm vụ quan trọng được ghi nhận tại Điều 43 Nghị định số 200/2026/NĐ-CP cụ thể như sau:

"Điều 43. Trách nhiệm của Bộ Tài chính

1. Quy định việc công bố thông tin và chế độ báo cáo về chào bán, giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ tại thị trường trong nước và chào bán trái phiếu doanh nghiệp ra thị trường quốc tế; việc đăng ký, lưu ký, thực hiện quyền, chuyển quyền sở hữu, thanh toán giao dịch và tổ chức thị trường giao dịch trái phiếu doanh nghiệp chào bán riêng lẻ tại thị trường trong nước; việc chia sẻ thông tin, dữ liệu từ chuyên trang thông tin về trái phiếu doanh nghiệp cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước.

2. Chỉ đạo Ủy ban Chứng khoán Nhà nước thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật về chứng khoán và thị trường chứng khoán và quy định tại Nghị định này về chào bán, giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ tại thị trường trong nước và chào bán trái phiếu doanh nghiệp ra thị trường quốc tế.

3. Quản lý, giám sát, kiểm tra tổ chức kiểm toán, doanh nghiệp thẩm định giá, tổ chức xếp hạng tín nhiệm khi cung cấp dịch vụ liên quan đến trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ theo quy định của pháp luật về kiểm toán, pháp luật về giá, pháp luật về xếp hạng tín nhiệm.

4. Tổng hợp, đánh giá tình hình hoạt động của thị trường trái phiếu doanh nghiệp theo quy định tại Nghị định này để kiến nghị Chính phủ ban hành hoặc sửa đổi cơ chế, chính sách."

Theo đó, Bộ Tài chính đảm nhận vai trò quản lý chung đối với hoạt động chào bán, giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ thông qua các trách nhiệm sau đây:

Thứ nhất, Bộ Tài chính ban hành những quy định hướng dẫn về những nội dung sau:

- Việc công bố thông tin và chế độ báo cáo về chào bán, giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ tại thị trường trong nước và chào bán trái phiếu doanh nghiệp ra thị trường quốc tế;

- Việc đăng ký, lưu ký, thực hiện quyền, chuyển quyền sở hữu, thanh toán giao dịch và tổ chức thị trường giao dịch trái phiếu doanh nghiệp chào bán riêng lẻ tại thị trường trong nước;

- Việc chia sẻ thông tin, dữ liệu từ chuyên trang thông tin về trái phiếu doanh nghiệp cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước.

Trách nhiệm này của Bộ Tài chính có ý nghĩa quan trọng trong việc cụ thể hóa khung pháp lý về chào bán, giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ tại thị trường trong nước và chào bán trái phiếu doanh nghiệp ra thị trường quốc tế tại Nghị định số 200/2026/NĐ-CP thông qua các Thông tư hướng dẫn, điển hình như Thông tư số 138/2026/TT-BTC hướng dẫn một số điều của Nghị định số 200/2026/NĐ-CP quy định về chào bán, giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ tại thị trường trong nước và chào bán trái phiếu doanh nghiệp ra thị trường quốc tế. Đồng thời, những nội dung hướng dẫn được Bộ Tài chính ban hành sẽ bao quát từ khâu phát hành đến quá trình thanh toán gốc, lãi, cũng như cơ chế chia sẻ thông tin, dữ liệu giữa doanh nghiệp phát hành, cơ quan quản lý và các chủ thể có liên quan góp phần tăng cường công tác quản lý, nâng cao mức độ an toàn và minh bạch cho thị trường trái phiếu.

Thứ hai, Bộ Tài chính có trách nhiệm chỉ đạo Ủy ban Chứng khoán Nhà nước thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật về chứng khoán, thị trường chứng khoán cùng với Nghị định số 200/2026/NĐ-CP về chào bán, giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ tại thị trường trong nước và chào bán trái phiếu doanh nghiệp ra thị trường quốc tế. Điều này thể hiện sự phân công giữa Bộ Tài chính và cơ quan quản lý chuyên ngành, trong đó, Bộ Tài chính thực hiện vai trò chỉ đạo, còn Ủy ban Chứng khoán Nhà nước trực tiếp triển khai thực hiện các quy định thuộc phạm vi quản lý. Nhờ vậy, việc thực thi pháp luật về trái phiếu doanh nghiệp sẽ gắn với cơ chế chỉ đạo thống nhất.

Thứ ba, Bộ Tài chính thực hiện quản lý, giám sát, kiểm tra tổ chức kiểm toán, doanh nghiệp thẩm định giá, tổ chức xếp hạng tín nhiệm khi cung cấp dịch vụ liên quan đến trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ theo pháp luật về kiểm toán, pháp luật về giá, pháp luật về xếp hạng tín nhiệm. Như vậy, hoạt động cung cấp dịch vụ liên quan đến trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ được đặt trong một khuôn khổ quản lý chuyên ngành, qua đó, góp phần kiểm soát chất lượng dịch vụ và nâng cao kỷ luật hành nghề của các tổ chức dịch vụ này, hạn chế tình trạng định giá không chính xác, lập báo cáo kiểm toán không rõ ràng hoặc xếp hạng tín nhiệm không khách quan với mục đích trục lợi.

Thứ tư, Bộ Tài chính có trách nhiệm tổng hợp, đánh giá tình hình hoạt động của thị trường trái phiếu doanh nghiệp theo Nghị định số 200/2026/NĐ-CP để kiến nghị Chính phủ ban hành hoặc sửa đổi cơ chế, chính sách. Thông qua việc thực hiện trách nhiệm này, Bộ Tài chính nhận diện được những vấn đề phát sinh trong thực tế, từ đó, đề xuất điều chỉnh chính sách phù hợp với tình hình thị trường và yêu cầu quản lý. Đây cũng là cơ chế kết nối giữa công tác quản lý thường xuyên với quá trình hoàn thiện khung pháp lý về trái phiếu doanh nghiệp.

Nhìn chung, Bộ Tài chính đóng vai trò quản lý trung tâm trong việc điều hành và giám sát toàn bộ thị trường trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ. Thông qua việc ban hành hệ thống văn bản hướng dẫn chi tiết, chỉ đạo Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, quản lý, giám sát đối với các tổ chức cung cấp dịch vụ liên quan đến trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ và chủ động tham mưu cho Chính phủ để hoàn thiện chính sách, Bộ Tài chính không chỉ đảm bảo thượng tôn pháp luật và tính minh bạch cho thị trường, mà còn xây dựng cơ sở vững chắc để phòng ngừa rủi ro, bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư và thúc đẩy thị trường trái phiếu doanh nghiệp phát triển an toàn, bền vững.

Trân trọng./.