Người thụ hưởng là ai? Chỉ định, thay đổi người thụ hưởng trong hợp đồng bảo hiểm nhân thọ, hợp đồng bảo hiểm sức khỏe được thực hiện như thế nào?
Người thụ hưởng là ai? Chỉ định, thay đổi người thụ hưởng trong hợp đồng bảo hiểm nhân thọ, hợp đồng bảo hiểm sức khỏe được thực hiện như thế nào?
Luật sư cho tôi hỏi: Tôi có tham gia hợp đồng bảo hiểm nhân thọ nhưng chưa hiểu rõ “người thụ hưởng” là ai và có vai trò như thế nào trong hợp đồng? Trong trường hợp tôi muốn chỉ định người thụ hưởng cụ thể thì cần thực hiện thủ tục ra sao? Nếu sau này tôi muốn thay đổi người thụ hưởng thì có được không và phải đáp ứng điều kiện gì? Mong luật sư giải đáp giúp tôi, xin cảm ơn.
MỤC LỤC
Trả lời:
1. Người thụ hưởng là ai?
Trong hợp đồng bảo hiểm, bên cạnh bên mua bảo hiểm và người được bảo hiểm, người thụ hưởng cũng là một chủ thể có vai trò đặc biệt quan trọng. Đây là người trực tiếp nhận quyền lợi bảo hiểm khi xảy ra sự kiện bảo hiểm, do đó việc xác định đúng người thụ hưởng có ý nghĩa lớn trong việc bảo đảm quyền lợi và hạn chế tranh chấp phát sinh. Do đó, khoản 26 Điều 4 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 đã giải thích như sau:
“Điều 4. Giải thích từ ngữ
Trong Luật này, các từ ngữ dưới đây được hiểu như sau:
...
26. Người thụ hưởng là tổ chức, cá nhân được bên mua bảo hiểm hoặc người được bảo hiểm chỉ định để nhận tiền bảo hiểm theo thỏa thuận trong hợp đồng bảo hiểm.”
Theo đó, có thể hiểu người thụ hưởng là chủ thể được xác định thông qua sự chỉ định hợp pháp của bên mua bảo hiểm hoặc người được bảo hiểm và có quyền nhận tiền bảo hiểm khi phát sinh sự kiện bảo hiểm. Việc chỉ định này thường được thể hiện rõ trong hợp đồng bảo hiểm hoặc các văn bản liên quan, bảo đảm tính minh bạch và xác định cụ thể quyền lợi của từng chủ thể.
Như vậy, người thụ hưởng là chủ thể có quyền trực tiếp nhận tiền bảo hiểm theo sự chỉ định trong hợp đồng bảo hiểm. Việc xác định rõ ràng người thụ hưởng có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm quyền lợi bảo hiểm được chi trả đúng đối tượng và đúng ý chí của các bên. Đồng thời, quy định này còn góp phần nâng cao tính minh bạch và hạn chế tranh chấp phát sinh trong quá trình thực hiện hợp đồng. Bên cạnh đó, sự linh hoạt trong việc chỉ định người thụ hưởng cũng thể hiện quyền tự định đoạt của bên mua bảo hiểm. Tuy nhiên, việc chỉ định cần được thực hiện đúng quy định pháp luật để bảo đảm hiệu lực và tính hợp pháp. Qua đó, góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên liên quan.
2. Chỉ định, thay đổi người thụ hưởng trong hợp đồng bảo hiểm nhân thọ, hợp đồng bảo hiểm sức khỏe được thực hiện như thế nào?
Trong hợp đồng bảo hiểm nhân thọ và bảo hiểm sức khỏe, việc chỉ định và thay đổi người thụ hưởng là nội dung quan trọng, gắn liền với quyền định đoạt lợi ích bảo hiểm của bên mua bảo hiểm. Nhằm bảo đảm tính minh bạch, hợp pháp và hạn chế tranh chấp phát sinh trong quá trình thực hiện hợp đồng, pháp luật đã cụ thể vấn đề này tại Điều 41 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 như sau:
“Điều 41. Chỉ định, thay đổi người thụ hưởng
1. Bên mua bảo hiểm có quyền chỉ định người thụ hưởng, trừ hợp đồng bảo hiểm nhóm. Trường hợp bên mua bảo hiểm không đồng thời là người được bảo hiểm, bên mua bảo hiểm phải có sự đồng ý bằng văn bản của người được bảo hiểm khi chỉ định người thụ hưởng; trường hợp người được bảo hiểm chưa thành niên hoặc mất năng lực hành vi dân sự hoặc có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi hoặc bị hạn chế năng lực hành vi dân sự thì việc chỉ định người thụ hưởng phải được người đại diện theo pháp luật đồng ý.
2. Trường hợp có nhiều người thụ hưởng, những người được quyền chỉ định người thụ hưởng theo quy định của Luật này có thể xác định thứ tự hoặc tỷ lệ thụ hưởng của những người thụ hưởng. Trường hợp thứ tự hoặc tỷ lệ thụ hưởng không được xác định thì tất cả những người thụ hưởng được hưởng quyền lợi thụ hưởng theo tỷ lệ như nhau.
3. Bên mua bảo hiểm có thể thay đổi người thụ hưởng nhưng phải được sự đồng ý bằng văn bản của người được bảo hiểm và phải thông báo bằng văn bản cho doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài. Trường hợp người được bảo hiểm chưa thành niên hoặc mất năng lực hành vi dân sự hoặc có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi hoặc bị hạn chế năng lực hành vi dân sự thì việc thay đổi người thụ hưởng phải được người đại diện theo pháp luật đồng ý. Doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài phải xác nhận tại hợp đồng bảo hiểm hoặc văn bản khác đính kèm hợp đồng bảo hiểm sau khi nhận được thông báo của bên mua bảo hiểm.”
Theo đó, bên mua bảo hiểm có quyền chỉ định người thụ hưởng, trừ hợp đồng bảo hiểm nhóm. Trường hợp bên mua bảo hiểm không đồng thời là người được bảo hiểm, bên mua bảo hiểm phải có sự đồng ý bằng văn bản của người được bảo hiểm khi chỉ định người thụ hưởng; trường hợp người được bảo hiểm chưa thành niên hoặc mất năng lực hành vi dân sự hoặc có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi hoặc bị hạn chế năng lực hành vi dân sự thì việc chỉ định người thụ hưởng phải được người đại diện theo pháp luật đồng ý.
Nếu có nhiều người thụ hưởng, những người được quyền chỉ định người thụ hưởng theo quy định của Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 có thể xác định thứ tự hoặc tỷ lệ thụ hưởng của những người thụ hưởng. Sự ghi nhận này có ý nghĩa quan trọng trong việc phân chia quyền lợi bảo hiểm, giúp tránh tranh chấp giữa các người thụ hưởng. Trường hợp không xác định cụ thể, pháp luật mặc định chia đều quyền lợi cho các người thụ hưởng, đảm bảo tính công bằng.
Ngoài ra, pháp luật cho phép bên mua bảo hiểm có thể thay đổi người thụ hưởng nhưng phải được sự đồng ý bằng văn bản của người được bảo hiểm và phải thông báo bằng văn bản cho doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài. Trường hợp người được bảo hiểm chưa thành niên hoặc mất năng lực hành vi dân sự hoặc có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi hoặc bị hạn chế năng lực hành vi dân sự thì việc thay đổi người thụ hưởng phải được người đại diện theo pháp luật đồng ý. Sau khi nhận được thông báo, doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài phải xác nhận tại hợp đồng bảo hiểm hoặc văn bản khác đính kèm hợp đồng bảo hiểm, nhằm đảm bảo sự kiểm soát chặt chẽ để tránh phát sinh tranh chấp.
Như vậy, việc chỉ định và thay đổi người thụ hưởng trong hợp đồng bảo hiểm nhân thọ, bảo hiểm sức khỏe được pháp luật ghi nhận cụ thể và chặt chẽ. Các nội dung này không chỉ bảo đảm quyền tự định đoạt của bên mua bảo hiểm mà còn bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người được bảo hiểm. Đồng thời, việc yêu cầu sự đồng ý và thông báo bằng văn bản góp phần nâng cao tính minh bạch và hạn chế rủi ro tranh chấp. Sự xác định về thứ tự, tỷ lệ thụ hưởng cũng giúp phân định rõ quyền lợi giữa các chủ thể. Qua đó, bảo đảm việc chi trả bảo hiểm được thực hiện đúng đối tượng và đúng quy định pháp luật.
Trân trọng./.