Miễn nhiệm, cách chức thành viên Hội đồng thành viên tại doanh nghiệp nhà nước được quy định như thế nào?
Miễn nhiệm, cách chức thành viên Hội đồng thành viên tại doanh nghiệp nhà nước được quy định như thế nào?
Luật sư cho tôi hỏi: Tôi hiện là thành viên Hội đồng thành viên tại một doanh nghiệp nhà nước và muốn tìm hiểu rõ các trường hợp có thể bị miễn nhiệm hoặc cách chức trong quá trình đảm nhiệm chức vụ. Vậy pháp luật hiện hành quy định như thế nào về miễn nhiệm, cách chức thành viên Hội đồng thành viên tại doanh nghiệp nhà nước? Rất mong Luật sư tư vấn. Xin cảm ơn!
MỤC LỤC
1. Chủ tịch Hội đồng thành viên được pháp luật quy định như thế nào?
Trả lời:
1. Chủ tịch Hội đồng thành viên được pháp luật quy định như thế nào?
Chủ tịch Hội đồng thành viên là người đứng đầu Hội đồng thành viên, do đó, chủ thể này được bổ nhiệm và thực hiện nhiệm vụ theo cơ chế riêng. Những nội dung về Chủ tịch Hội đồng thành viên tại doanh nghiệp nhà nước được ghi nhận cụ thể tại Điều 95 Luật Doanh nghiệp năm 2020 như sau:
"Điều 95. Chủ tịch Hội đồng thành viên
1. Chủ tịch Hội đồng thành viên do cơ quan đại diện chủ sở hữu bổ nhiệm theo quy định của pháp luật. Chủ tịch Hội đồng thành viên không được kiêm Giám đốc hoặc Tổng giám đốc của công ty và doanh nghiệp khác.
2. Chủ tịch Hội đồng thành viên có quyền và nghĩa vụ sau đây:
a) Xây dựng kế hoạch hoạt động hằng quý và hằng năm của Hội đồng thành viên;
b) Chuẩn bị chương trình, nội dung, tài liệu cuộc họp Hội đồng thành viên hoặc lấy ý kiến các thành viên Hội đồng thành viên;
c) Triệu tập, chủ trì và làm chủ tọa cuộc họp Hội đồng thành viên hoặc tổ chức việc lấy ý kiến các thành viên Hội đồng thành viên;
d) Tổ chức thực hiện quyết định của cơ quan đại diện chủ sở hữu và nghị quyết Hội đồng thành viên;
đ) Tổ chức giám sát, trực tiếp giám sát và đánh giá kết quả thực hiện mục tiêu chiến lược, kết quả hoạt động của công ty, kết quả quản lý, điều hành của Giám đốc hoặc Tổng giám đốc công ty;
e) Tổ chức công bố, công khai thông tin về công ty theo quy định của pháp luật; chịu trách nhiệm về tính đầy đủ, kịp thời, chính xác, trung thực và tính hệ thống của thông tin được công bố.
3. Ngoài trường hợp quy định tại Điều 94 của Luật này, Chủ tịch Hội đồng thành viên có thể bị miễn nhiệm, cách chức nếu không thực hiện quyền và nghĩa vụ quy định tại khoản 2 Điều này."
Theo đó, Chủ tịch Hội đồng thành viên do cơ quan đại diện chủ sở hữu bổ nhiệm theo luật định. Chủ tịch Hội đồng thành viên không được kiêm Giám đốc hoặc Tổng giám đốc của công ty và doanh nghiệp khác. Việc cấm kiêm nhiệm các chức danh trên sẽ giúp Chủ tịch Hội đồng thành viên không bị phân tán nguồn lực, thời gian hay phát sinh xung đột lợi ích giữa các doanh nghiệp mà mình đảm nhiệm chức vụ, đồng thời tạo cơ chế kiểm soát chéo hiệu quả giữa Chủ tịch Hội đồng thành viên với Giám đốc hoặc Tổng giám đốc, tránh làm giảm tính độc lập, khách quan trong việc giám sát hoạt động điều hành doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, Chủ tịch Hội đồng thành viên có quyền và nghĩa vụ sau:
- Xây dựng kế hoạch hoạt động hằng quý và hằng năm của Hội đồng thành viên. Việc này sẽ bảo đảm cho Hội đồng thành viên vận hành bài bản, chủ động, tránh tình trạng bị động hoặc chỉ họp giải quyết các vụ việc phát sinh đột xuất;
- Chuẩn bị chương trình, nội dung, tài liệu cuộc họp Hội đồng thành viên hoặc lấy ý kiến các thành viên Hội đồng thành viên. Điều này sẽ bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của các thành viên Hội đồng thành viên, làm cơ sở để các thành viên nghiên cứu kỹ trước khi biểu quyết tại cuộc họp;
- Triệu tập, chủ trì và làm chủ tọa cuộc họp Hội đồng thành viên hoặc tổ chức việc lấy ý kiến các thành viên Hội đồng thành viên để bảo đảm cuộc họp diễn ra hợp pháp, đúng trình tự, phát huy tính dân chủ của Hội đồng thành viên;
- Tổ chức thực hiện quyết định của cơ quan đại diện chủ sở hữu và nghị quyết Hội đồng thành viên, qua đó, bảo đảm ý chí của Hội đồng thành viên được thi hành trên thực tế. Chủ tịch Hội đồng thành viên sẽ đóng vai trò cầu nối truyền tải ý chí của cơ quan đại diện chủ sở hữu, bảo đảm các đường lối, định hướng chiến lược được cụ thể hóa và thực thi nghiêm túc tại doanh nghiệp;
- Tổ chức giám sát, trực tiếp giám sát và đánh giá kết quả thực hiện mục tiêu chiến lược, kết quả hoạt động của công ty, kết quả quản lý, điều hành của Giám đốc hoặc Tổng giám đốc công ty. Kết quả giám sát, đánh giá này có thể là cơ sở thực tế để Hội đồng thành viên và cơ quan đại diện chủ sở hữu xem xét khen thưởng hoặc xử lý vi phạm;
- Tổ chức công bố, công khai thông tin về công ty theo quy định của pháp luật; chịu trách nhiệm về tính đầy đủ, kịp thời, chính xác, trung thực và tính hệ thống của thông tin được công bố. Điều này sẽ góp phần hạn chế tình trạng công bố thiếu thông tin, sai lệch, chậm trễ hoặc không nhất quán, đồng thời, tạo điều kiện để cơ quan đại diện chủ sở hữu và các chủ thể có liên quan theo dõi, đánh giá tình hình hoạt động của công ty.
Ngoài ra, bên cạnh các trường hợp miễn nhiệm, cách chức thành viên Hội đồng thành viên sẽ được phân tích ở phần sau, Chủ tịch Hội đồng thành viên có thể bị miễn nhiệm, cách chức nếu không thực hiện quyền và nghĩa vụ nêu trên. Cơ chế này góp phần bảo đảm các nhiệm vụ của Chủ tịch không chỉ mang tính hình thức, đồng thời tạo căn cứ xem xét trách nhiệm khi người giữ chức vụ không thực hiện chức trách theo yêu cầu pháp luật.
Như vậy, pháp luật đã xác định tương đối rõ ràng về quyền, nghĩa vụ cũng như việc bổ nhiệm, miễn nhiệm, cách chức đối với Chủ tịch Hội đồng thành viên. Việc hạn chế kiêm nhiệm chức danh điều hành, đồng thời gắn trách nhiệm thực hiện nhiệm vụ với khả năng bị miễn nhiệm hoặc cách chức, góp phần tăng cường kiểm soát quyền lực và nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu. Qua đó, các quyết định của cơ quan đại diện chủ sở hữu và Hội đồng thành viên có cơ sở được triển khai nhất quán, hoạt động điều hành được giám sát khách quan, góp phần nâng cao hiệu quả quản trị và bảo đảm doanh nghiệp thực hiện các mục tiêu phát triển đã đề ra.
2. Miễn nhiệm, cách chức thành viên Hội đồng thành viên tại doanh nghiệp nhà nước được quy định như thế nào?
Thành viên Hội đồng thành viên khi được bổ nhiệm phải bảo đảm thực hiện tốt nhiệm vụ theo luật định và đưa công ty hoàn thành các mục tiêu, kế hoạch đề ra. Trong trường hợp không hoàn thành nhiệm vụ, vi phạm các điều kiện liên quan hoặc thuộc những trường hợp khác theo pháp luật, thành viên có thể bị miễn nhiệm, cách chức. Việc miễn nhiệm, cách chức thành viên Hội đồng thành viên tại doanh nghiệp nhà nước được ghi nhận cụ thể tại Điều 94 Luật Doanh nghiệp năm 2020 như sau:
"Điều 94. Miễn nhiệm, cách chức thành viên Hội đồng thành viên
1. Chủ tịch và thành viên khác của Hội đồng thành viên bị miễn nhiệm trong trường hợp sau đây:
a) Không còn đủ tiêu chuẩn và điều kiện quy định tại Điều 93 của Luật này;
b) Có đơn xin từ chức và được cơ quan đại diện chủ sở hữu chấp thuận bằng văn bản;
c) Có quyết định điều chuyển, bố trí công việc khác hoặc nghỉ hưu;
d) Không đủ năng lực, trình độ đảm nhận công việc được giao;
đ) Không đủ sức khỏe hoặc không còn uy tín để giữ chức vụ thành viên Hội đồng thành viên.
2. Chủ tịch và thành viên khác của Hội đồng thành viên bị cách chức trong trường hợp sau đây:
a) Công ty không hoàn thành các mục tiêu, chỉ tiêu kế hoạch hằng năm, không bảo toàn và phát triển vốn đầu tư theo yêu cầu của cơ quan đại diện chủ sở hữu mà không giải trình được nguyên nhân khách quan hoặc giải trình nguyên nhân nhưng không được cơ quan đại diện chủ sở hữu chấp thuận;
b) Bị Tòa án kết án và bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật;
c) Không trung thực trong thực thi quyền, nghĩa vụ hoặc lạm dụng địa vị, chức vụ, sử dụng tài sản của công ty để tư lợi hoặc phục vụ lợi ích của tổ chức, cá nhân khác; báo cáo không trung thực tình hình tài chính và kết quả sản xuất, kinh doanh của công ty.
3. Trong thời hạn 60 ngày kể từ ngày có quyết định miễn nhiệm hoặc cách chức Chủ tịch và thành viên khác của Hội đồng thành viên, cơ quan đại diện chủ sở hữu xem xét, quyết định tuyển chọn, bổ nhiệm người khác thay thế."
Theo đó, Chủ tịch và thành viên khác của Hội đồng thành viên bị miễn nhiệm trong những trường hợp sau:
- Không còn đủ tiêu chuẩn và điều kiện của thành viên Hội đồng thành viên theo Luật Doanh nghiệp năm 2020;
- Có đơn xin từ chức và được cơ quan đại diện chủ sở hữu chấp thuận bằng văn bản;
- Có quyết định điều chuyển, bố trí công việc khác hoặc nghỉ hưu;
- Không đủ năng lực, trình độ đảm nhận công việc được giao;
- Không đủ sức khỏe hoặc không còn uy tín để giữ chức vụ thành viên Hội đồng thành viên.
Những trường hợp trên cho thấy việc duy trì chức vụ Chủ tịch và thành viên Hội đồng thành viên không chỉ phụ thuộc vào quyết định bổ nhiệm ban đầu mà còn gắn với khả năng đáp ứng yêu cầu công việc và tình trạng sức khỏe, uy tín của từng cá nhân. Qua đó, cơ quan đại diện chủ sở hữu có cơ sở xem xét thay đổi nhân sự khi cần thiết, bảo đảm các vị trí quản lý được đảm nhiệm bởi người phù hợp với yêu cầu hoạt động của doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, các trường hợp cách chức được đặt ra khi phát sinh những căn cứ nghiêm trọng liên quan đến kết quả hoạt động của doanh nghiệp hoặc hành vi của người giữ chức vụ, cụ thể như sau:
- Công ty không hoàn thành các mục tiêu, chỉ tiêu kế hoạch hằng năm, không bảo toàn và phát triển vốn đầu tư theo yêu cầu của cơ quan đại diện chủ sở hữu mà không giải trình được nguyên nhân khách quan hoặc giải trình nguyên nhân nhưng không được cơ quan đại diện chủ sở hữu chấp thuận. Có thể thấy, pháp luật gắn liền trách nhiệm của người quản lý với kết quả hoạt động của doanh nghiệp và hiệu quả sử dụng vốn đầu tư. Tuy nhiên, việc xem xét căn cứ này cần lưu ý đầy đủ điều kiện pháp luật đặt ra, bởi không phải mọi trường hợp doanh nghiệp không đạt kế hoạch đều đương nhiên dẫn đến cách chức;
- Bị Tòa án kết án và bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật. Căn cứ này nhấn mạnh yêu cầu về tư cách pháp lý của người đảm nhiệm chức vụ quản lý, đồng thời bảo đảm việc xử lý được xem xét trên cơ sở phán quyết đã có hiệu lực của Tòa án;
- Không trung thực trong thực thi quyền, nghĩa vụ hoặc lạm dụng địa vị, chức vụ, sử dụng tài sản của công ty để tư lợi hoặc phục vụ lợi ích của tổ chức, cá nhân khác; báo cáo không trung thực tình hình tài chính và kết quả sản xuất, kinh doanh của công ty. Những hành vi này có thể làm sai lệch thông tin phục vụ cho tiến trình ra quyết định, gây thiệt hại cho doanh nghiệp và ảnh hưởng đến việc quản lý vốn nhà nước.
Ngoài ra, pháp luật yêu cầu cơ quan đại diện chủ sở hữu xem xét, quyết định tuyển chọn, bổ nhiệm người khác thay thế trong thời hạn 60 ngày kể từ ngày có quyết định miễn nhiệm hoặc cách chức Chủ tịch và thành viên khác của Hội đồng thành viên. Điều này nhằm bảo đảm Hội đồng thành viên có thể thực hiện chức năng nhiệm vụ của mình một cách liên tục, tránh tình trạng để khuyết chức vụ quản lý công ty quá lâu gây ảnh hưởng đến hoạt động điều hành và quản trị doanh nghiệp.
Như vậy, việc xác định rõ các căn cứ miễn nhiệm, cách chức Chủ tịch và các thành viên khác của Hội đồng thành viên tại doanh nghiệp nhà nước tạo cơ sở xử lý phù hợp với từng tình huống cụ thể. Cơ chế này vừa giúp duy trì chất lượng đội ngũ quản lý, vừa tăng cường trách nhiệm đối với việc thực hiện nhiệm vụ và sử dụng vốn đầu tư. Đồng thời, thời hạn lựa chọn, bổ nhiệm người thay thế góp phần bảo đảm sự ổn định trong tổ chức và hoạt động của doanh nghiệp.
Trân trọng./.