Đề xuất Án lệ về giá trị pháp lý của điều khoản bảo đảm cho các nghĩa vụ phát sinh trong tương lai trong hợp đồng thế chấp
ĐỀ XUẤT ÁN LỆ VỀ GIÁ TRỊ PHÁP LÝ CỦA ĐIỀU KHOẢN BẢO ĐẢM CHO CÁC NGHĨA VỤ PHÁT SINH TRONG TƯƠNG LAI TRONG HỢP ĐỒNG THẾ CHẤP
Tình huống pháp lý:
Trong hoạt động cấp tín dụng của các tổ chức tín dụng, việc sử dụng tài sản của người thứ ba để bảo đảm cho nghĩa vụ trả nợ của khách hàng vay là một hình thức bảo đảm phổ biến và có ý nghĩa quan trọng đối với việc phòng ngừa rủi ro tín dụng. Thực tiễn cho thấy không ít trường hợp cá nhân hoặc tổ chức sử dụng quyền sử dụng đất, nhà ở hoặc các tài sản có giá trị khác thuộc sở hữu của mình để thế chấp nhằm bảo đảm cho khoản vay của người khác. Để tăng cường khả năng thu hồi nợ, các ngân hàng thường quy định trong hợp đồng thế chấp tài sản bảo đảm không chỉ bảo đảm cho nghĩa vụ hiện tại mà còn bảo đảm cho các nghĩa vụ phát sinh trong tương lai của bên vay. Đây là một cơ chế pháp lý được pháp luật dân sự thừa nhận và được áp dụng rộng rãi trong thực tiễn giao dịch tín dụng.
Tuy nhiên, quá trình thực hiện hợp đồng tín dụng thường không dừng lại ở thời điểm ký kết ban đầu. Trong nhiều trường hợp, khi khoản vay đến hạn nhưng khách hàng chưa hoàn thành nghĩa vụ trả nợ, ngân hàng và khách hàng tiếp tục ký các phụ lục gia hạn thời gian vay, tái cấp hạn mức tín dụng hoặc xác lập các giao dịch tín dụng mới có liên quan đến quan hệ vay vốn trước đó. Vấn đề pháp lý phát sinh là liệu tài sản của người thứ ba đã được dùng để thế chấp từ trước có tiếp tục bảo đảm cho những nghĩa vụ mới hoặc nghĩa vụ đã được thay đổi này hay không, đặc biệt trong trường hợp người thế chấp không tham gia ký kết các phụ lục, không được thông báo hoặc không có bất kỳ biểu hiện nào thể hiện sự đồng ý đối với việc mở rộng phạm vi nghĩa vụ được bảo đảm.
Hiện nay đang tồn tại hai quan điểm pháp lý khác nhau liên quan đến tình huống pháp lý này:
Quan điểm thứ nhất: nếu hợp đồng thế chấp đã có điều khoản bảo đảm cho các nghĩa vụ phát sinh trong tương lai thì mọi nghĩa vụ phát sinh sau đó của bên vay đều thuộc phạm vi bảo đảm, kể cả trường hợp gia hạn khoản vay hoặc tái cấp tín dụng. Theo cách tiếp cận này, điều khoản về nghĩa vụ tương lai được xem là sự chấp thuận trước của bên thế chấp đối với mọi nghĩa vụ tín dụng tiếp theo của bên vay.
Quan điểm thứ hai: việc gia hạn thời hạn vay hoặc mở rộng phạm vi nghĩa vụ được bảo đảm có thể làm gia tăng đáng kể trách nhiệm của người dùng tài sản để bảo đảm cho nghĩa vụ của người khác. Do đó, những thay đổi này chỉ có giá trị ràng buộc đối với người thế chấp khi họ biết và đồng ý với sự thay đổi đó.
Nội dung đề xuất án lệ:
“Hội đồng xét xử nhận thấy, mặc dù pháp luật chuyên ngành về ngân hàng và Các tổ chức tín dụng không có quy định bắt buộc phải có sự tham gia của người thế chấp khi ký kết phụ lục hợp đồng tín dụng. Tuy nhiên phạm vi và hiệu lực của nghĩa vụ thế chấp phải được xác định theo quy định của Bộ luật Dân sự, là đạo luật chung điều chỉnh các quan hệ dân sự về bảo lãnh và biện pháp bảo đảm. Do đó, việc ký kết các phụ lục hợp đồng tín dụng giữa Ngân hàng và bên vay, nếu làm thay đổi thời hạn hoặc phạm vi nghĩa vụ được bảo đảm, thì chỉ có giá trị ràng buộc đối với bên thế chấp là tài sản đảm bảo của bên thứ ba, trong trường hợp có sự tham gia hoặc có ý chí chấp thuận của họ theo quy định tại khoản 2 Điều 3 và Điều 117 của Bộ luật Dân sự 2015.”.