Điều kiện cấp giấy phép thành lập và hoạt động chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam được quy định như thế nào?
Điều kiện cấp giấy phép thành lập và hoạt động chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam được quy định như thế nào?
Luật sư cho tôi hỏi: Doanh nghiệp chúng tôi là tổ chức bảo hiểm nước ngoài và đang có kế hoạch mở chi nhánh hoạt động tại Việt Nam để mở rộng thị trường. Tuy nhiên, chúng tôi chưa rõ pháp luật hiện hành quy định những điều kiện nào để được cơ quan có thẩm quyền cấp giấy phép hoạt động. Cụ thể, chúng tôi muốn tìm hiểu về yêu cầu đối với doanh nghiệp mẹ, năng lực tài chính, thời gian hoạt động và các điều kiện pháp lý liên quan. Xin hỏi Điều kiện cấp giấy phép thành lập và hoạt động chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam được quy định như thế nào? Mong luật sư giải đáp giúp tôi, xin cảm ơn.
MỤC LỤC
Trả lời:
1. Chi nhánh là gì?
Trong quá trình mở rộng quy mô hoạt động, nhiều doanh nghiệp lựa chọn thành lập chi nhánh để tăng phạm vi kinh doanh và tiếp cận khách hàng tại nhiều địa phương khác nhau. Vì vậy, việc hiểu rõ khái niệm chi nhánh theo pháp luật là cần thiết để doanh nghiệp tổ chức hoạt động đúng quy định. Cụ thể, tại khoản 1 Điều 44 Luật Doanh nghiệp 2020 giải thích như sau:
“Điều 44. Chi nhánh, văn phòng đại diện và địa điểm kinh doanh của doanh nghiệp
1. Chi nhánh là đơn vị phụ thuộc của doanh nghiệp, có nhiệm vụ thực hiện toàn bộ hoặc một phần chức năng của doanh nghiệp, bao gồm cả chức năng đại diện theo ủy quyền. Ngành, nghề kinh doanh của chi nhánh phải đúng với ngành, nghề kinh doanh của doanh nghiệp.”
Theo đó, chi nhánh là đơn vị phụ thuộc của doanh nghiệp, có nhiệm vụ thực hiện toàn bộ hoặc một phần chức năng của doanh nghiệp, bao gồm cả chức năng đại diện theo ủy quyền. Ngành, nghề kinh doanh của chi nhánh phải đúng với ngành, nghề kinh doanh của doanh nghiệp.
Nói cách khác, chi nhánh được thành lập để phục vụ hoạt động của doanh nghiệp và chịu sự quản lý trực tiếp từ doanh nghiệp chủ quản. Mọi hoạt động của chi nhánh về cơ bản đều gắn liền với quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp. Doanh nghiệp có thể giao cho chi nhánh tiến hành hoạt động kinh doanh đầy đủ hoặc chỉ đảm nhận một số nhiệm vụ nhất định như bán hàng, chăm sóc khách hàng, cung ứng dịch vụ hoặc hỗ trợ vận hành. Theo đó, chi nhánh có thể thay mặt doanh nghiệp giao dịch, ký kết hoặc thực hiện các công việc trong phạm vi được doanh nghiệp ủy quyền.
Như vậy, chi nhánh là bộ phận phụ thuộc của doanh nghiệp, được thành lập nhằm hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng hoạt động sản xuất, kinh doanh và đại diện giao dịch tại nhiều địa phương khác nhau. Mặc dù không có tư cách pháp nhân độc lập, chi nhánh vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc kết nối doanh nghiệp với thị trường. Việc pháp luật yêu cầu chi nhánh hoạt động đúng ngành nghề của doanh nghiệp giúp bảo đảm tính thống nhất, minh bạch và đúng quy định trong hoạt động kinh doanh. Vì vậy, chi nhánh là mô hình tổ chức cần thiết và phổ biến trong sự phát triển của doanh nghiệp hiện nay.
2. Chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài, chi nhánh doanh nghiệp tái bảo hiểm nước ngoài là gì?
Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, pháp luật Việt Nam cho phép doanh nghiệp bảo hiểm nước ngoài được hiện diện thương mại tại Việt Nam thông qua hình thức chi nhánh. Việc xác định rõ khái niệm chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài và chi nhánh doanh nghiệp tái bảo hiểm nước ngoài có ý nghĩa quan trọng trong quản lý nhà nước cũng như bảo vệ quyền lợi của khách hàng tham gia bảo hiểm. Do đó, khoản 19, 20 Điều 4 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 đã ghi nhận như sau:
“Điều 4. Giải thích từ ngữ
Trong Luật này, các từ ngữ dưới đây được hiểu như sau:
...
19. Chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài là đơn vị phụ thuộc của doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài, không có tư cách pháp nhân, được doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài bảo đảm và chịu trách nhiệm về mọi nghĩa vụ, cam kết trong thời gian hoạt động tại Việt Nam.
20. Chi nhánh doanh nghiệp tái bảo hiểm nước ngoài là đơn vị phụ thuộc của doanh nghiệp tái bảo hiểm nước ngoài, không có tư cách pháp nhân, được doanh nghiệp tái bảo hiểm nước ngoài bảo đảm và chịu trách nhiệm về mọi nghĩa vụ, cam kết trong thời gian hoạt động tại Việt Nam.”
Theo đó, có thể hiểu chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài là đơn vị phụ thuộc của doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài, không có tư cách pháp nhân, được doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài bảo đảm và chịu trách nhiệm về mọi nghĩa vụ, cam kết trong thời gian hoạt động tại Việt Nam. Điều này có nghĩa là chi nhánh chỉ là bộ phận hoạt động tại Việt Nam của doanh nghiệp nước ngoài, không tồn tại độc lập về mặt pháp lý. Mọi trách nhiệm phát sinh từ hoạt động của chi nhánh cuối cùng đều do doanh nghiệp mẹ ở nước ngoài đứng ra bảo đảm thực hiện.
Còn chi nhánh doanh nghiệp tái bảo hiểm nước ngoài có thể được hiểu là đơn vị phụ thuộc của doanh nghiệp tái bảo hiểm nước ngoài, không có tư cách pháp nhân, được doanh nghiệp tái bảo hiểm nước ngoài bảo đảm và chịu trách nhiệm về mọi nghĩa vụ, cam kết trong thời gian hoạt động tại Việt Nam. Có thể thấy, bản chất pháp lý của loại chi nhánh này tương tự chi nhánh bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài, chỉ khác ở lĩnh vực hoạt động là tái bảo hiểm.
Như vậy, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài và chi nhánh doanh nghiệp tái bảo hiểm nước ngoài đều là đơn vị phụ thuộc của doanh nghiệp nước ngoài hoạt động tại Việt Nam. Dù không có tư cách pháp nhân độc lập, các chi nhánh này vẫn được doanh nghiệp mẹ bảo đảm và chịu trách nhiệm về mọi nghĩa vụ phát sinh. Điều này vừa tạo điều kiện thu hút nguồn vốn, kinh nghiệm và công nghệ quốc tế vào thị trường bảo hiểm Việt Nam, vừa bảo đảm an toàn pháp lý cho khách hàng trong nước. Qua đó, pháp luật Việt Nam đã xây dựng cơ chế phù hợp để phát triển thị trường bảo hiểm theo hướng hiện đại, minh bạch và hội nhập.
3. Điều kiện cấp giấy phép thành lập và hoạt động chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam được quy định như thế nào?
Thực tế thấy rằng, chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam là hình thức hiện diện thương mại của doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài và doanh nghiệp tái bảo hiểm nước ngoài trên thị trường Việt Nam. Để bảo đảm an toàn tài chính, năng lực quản lý và quyền lợi của khách hàng, pháp luật ghi nhận chặt chẽ về điều kiện cấp giấy phép thành lập và hoạt động đối với các chi nhánh này tại Điều 67 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 như sau:
“Điều 67. Điều kiện cấp giấy phép thành lập và hoạt động chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam
1. Doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài, doanh nghiệp tái bảo hiểm nước ngoài khi thành lập chi nhánh tại Việt Nam phải đáp ứng các điều kiện sau đây:
a) Có trụ sở chính tại quốc gia mà Việt Nam và quốc gia đó đã ký kết các điều ước quốc tế, trong đó có thỏa thuận về thành lập chi nhánh tại Việt Nam; cơ quan quản lý nhà nước về bảo hiểm nước ngoài nơi doanh nghiệp đặt trụ sở chính đã ký kết thỏa thuận quốc tế với Bộ Tài chính Việt Nam về quản lý, giám sát hoạt động của chi nhánh;
b) Được cơ quan quản lý nhà nước về bảo hiểm nước ngoài nơi doanh nghiệp đặt trụ sở chính cho phép thành lập chi nhánh tại Việt Nam để hoạt động trong phạm vi các nghiệp vụ bảo hiểm mà doanh nghiệp được phép kinh doanh;
c) Có ít nhất 07 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực dự kiến đề nghị cấp giấy phép thực hiện tại Việt Nam;
d) Có tổng tài sản tối thiểu đáp ứng điều kiện quy định tại điểm d khoản 1 và khoản 3 Điều 65 của Luật này;
đ) Hoạt động kinh doanh có lãi trong 03 năm tài chính liên tục gần nhất tính đến thời điểm nộp hồ sơ và đáp ứng các điều kiện về tài chính theo quy định của Chính phủ;
e) Cam kết bảo đảm và chịu trách nhiệm về mọi nghĩa vụ, cam kết của chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam.
2. Chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài, chi nhánh doanh nghiệp tái bảo hiểm nước ngoài dự kiến thành lập và hoạt động tại Việt Nam phải đáp ứng các điều kiện sau đây:
a) Có vốn được cấp bằng Đồng Việt Nam và không thấp hơn mức tối thiểu theo quy định của Chính phủ;
b) Nguồn vốn thành lập chi nhánh là nguồn hợp pháp, không sử dụng vốn vay hoặc nguồn vốn ủy thác đầu tư dưới bất kỳ hình thức nào;
c) Có Giám đốc chi nhánh, Chuyên gia tính toán dự kiến đáp ứng điều kiện, tiêu chuẩn về năng lực quản lý, kinh nghiệm và chuyên môn nghiệp vụ quy định tại Điều 81 của Luật này.
3. Chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam sau khi được cấp giấy phép thành lập và hoạt động được phép hoạt động như doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm được thành lập và hoạt động tại Việt Nam theo quy định của Luật này.”
Theo đó, doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài, doanh nghiệp tái bảo hiểm nước ngoài khi thành lập chi nhánh tại Việt Nam phải đáp ứng các điều kiện sau đây:
- Có trụ sở chính tại quốc gia mà Việt Nam và quốc gia đó đã ký kết các điều ước quốc tế, trong đó có thỏa thuận về thành lập chi nhánh tại Việt Nam; cơ quan quản lý nhà nước về bảo hiểm nước ngoài nơi doanh nghiệp đặt trụ sở chính đã ký kết thỏa thuận quốc tế với Bộ Tài chính Việt Nam về quản lý, giám sát hoạt động của chi nhánh;
- Được cơ quan quản lý nhà nước về bảo hiểm nước ngoài nơi doanh nghiệp đặt trụ sở chính cho phép thành lập chi nhánh tại Việt Nam để hoạt động trong phạm vi các nghiệp vụ bảo hiểm mà doanh nghiệp được phép kinh doanh;
- Có ít nhất 07 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực dự kiến đề nghị cấp giấy phép thực hiện tại Việt Nam;
- Có tổng tài sản tối thiểu đáp ứng điều kiện tại điểm d khoản 1 và khoản 3 Điều 65 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022;
- Hoạt động kinh doanh có lãi trong 03 năm tài chính liên tục gần nhất tính đến thời điểm nộp hồ sơ và đáp ứng các điều kiện về tài chính theo quy định của Chính phủ;
- Cam kết bảo đảm và chịu trách nhiệm về mọi nghĩa vụ, cam kết của chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam.
Nhìn chung, các điều kiện trên được đặt ra nhằm bảo đảm rằng chỉ những doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài và doanh nghiệp tái bảo hiểm nước ngoài có năng lực tài chính vững mạnh, kinh nghiệm hoạt động lâu năm, uy tín pháp lý và chịu sự giám sát chặt chẽ mới được phép thành lập chi nhánh tại Việt Nam. Đồng thời, việc yêu cầu có thỏa thuận quốc tế giữa cơ quan quản lý hai nước còn giúp tăng cường phối hợp kiểm tra, giám sát hoạt động của chi nhánh trong thực tế. Bên cạnh đó, quy định doanh nghiệp mẹ phải cam kết chịu trách nhiệm đối với mọi nghĩa vụ của chi nhánh giúp bảo vệ quyền lợi của khách hàng và đối tác tại Việt Nam.
Đối với chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài, chi nhánh doanh nghiệp tái bảo hiểm nước ngoài dự kiến thành lập và hoạt động tại Việt Nam phải đáp ứng các điều kiện sau đây:
- Có vốn được cấp bằng Đồng Việt Nam và không thấp hơn mức tối thiểu theo quy định của Chính phủ;
- Nguồn vốn thành lập chi nhánh là nguồn hợp pháp, không sử dụng vốn vay hoặc nguồn vốn ủy thác đầu tư dưới bất kỳ hình thức nào;
- Có Giám đốc chi nhánh, Chuyên gia tính toán dự kiến đáp ứng điều kiện, tiêu chuẩn về năng lực quản lý, kinh nghiệm và chuyên môn nghiệp vụ ghi nhận tại Điều 81 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022.
Cần lưu ý rằng chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam sau khi được cấp giấy phép thành lập và hoạt động được phép hoạt động như doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm được thành lập và hoạt động tại Việt Nam theo Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022.
Từ những ghi nhận trên có thể thấy, pháp luật Việt Nam đặt ra điều kiện khá chặt chẽ đối với việc thành lập chi nhánh nước ngoài trong lĩnh vực bảo hiểm. Các yêu cầu này bao gồm năng lực của doanh nghiệp mẹ, điều kiện tài chính, nhân sự quản lý và cơ chế chịu trách nhiệm pháp lý rõ ràng. Qua đó, Nhà nước vừa tạo điều kiện thu hút doanh nghiệp nước ngoài tham gia thị trường, vừa bảo đảm an toàn cho hệ thống bảo hiểm trong nước. Đồng thời, đây cũng là nền tảng quan trọng để thị trường bảo hiểm Việt Nam phát triển minh bạch, hiện đại và bền vững.
Trân trọng./.