Ban kiểm soát, Kiểm soát viên và nghĩa vụ của Ban kiểm soát, Kiểm soát viên tại doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ được quy định như thế nào?
Ban kiểm soát, Kiểm soát viên và nghĩa vụ của Ban kiểm soát, Kiểm soát viên tại doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ được quy định như thế nào?
Luật sư cho tôi hỏi: Hiện tôi đang làm việc tại một doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ và muốn tìm hiểu về cơ chế giám sát hoạt động quản lý, điều hành trong công ty. Tôi được biết Ban kiểm soát và Kiểm soát viên có vai trò theo dõi, đánh giá việc quản lý, sử dụng vốn và tài sản của doanh nghiệp, nhưng chưa hiểu rõ về cơ cấu tổ chức cũng như trách nhiệm của các chủ thể này. Vậy pháp luật hiện hành quy định như thế nào về Ban kiểm soát, Kiểm soát viên và nghĩa vụ của Ban kiểm soát, Kiểm soát viên tại doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ? Rất mong Luật sư tư vấn. Xin cảm ơn!
MỤC LỤC
Trả lời:
1. Ban kiểm soát, Kiểm soát viên tại doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ được quy định như thế nào?
Doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ có đặc thù về chủ sở hữu và cơ chế quản lý, điều hành. Do đó, việc kiểm tra, giám sát hoạt động quản lý, điều hành doanh nghiệp phải tuân theo những quy định pháp luật riêng. Nội dung về Ban kiểm soát, Kiểm soát viên tại doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ được ghi nhận tại Điều 8 Nghị định số 47/2021/NĐ-CP ngày 01/04/2021 của Chính phủ về quy định chi tiết một số điều của Luật Doanh nghiệp (sau đây gọi tắt là "Nghị định số 47/2021/NĐ-CP"), cụ thể như sau:
"Điều 8. Ban kiểm soát, Kiểm soát viên tại doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ.
1. Cơ quan đại diện chủ sở hữu thành lập một đơn vị chuyên trách hoặc giao nhiệm vụ cho một đơn vị hoặc cá nhân thuộc cơ quan đại diện chủ sở hữu làm đầu mối theo dõi, giám sát, đánh giá, tổng hợp và xử lý các công việc liên quan đến hoạt động, quản lý, chế độ chính sách của Ban kiểm soát, Kiểm soát viên.
3. Kiểm soát viên được hưởng chế độ phúc lợi, ưu đãi và tham gia các hoạt động xã hội, đoàn thể của doanh nghiệp như cán bộ, nhân viên và người lao động của doanh nghiệp."
Theo đó, cơ quan đại diện chủ sở hữu thành lập một đơn vị chuyên trách hoặc giao nhiệm vụ cho một đơn vị hoặc cá nhân thuộc cơ quan đại diện chủ sở hữu làm đầu mối theo dõi, giám sát, đánh giá, tổng hợp và xử lý các công việc liên quan đến hoạt động, quản lý, chế độ chính sách của Ban kiểm soát, Kiểm soát viên. Như vậy, Ban kiểm soát, Kiểm soát viên có thể trực tiếp báo cáo tình hình, xin ý kiến chỉ đạo hoặc phản ánh các sai phạm tại doanh nghiệp đến bộ phận chuyên trách tại cơ quan đại diện chủ sở hữu, không phải thông qua bộ máy quản lý của chính doanh nghiệp đang được kiểm soát. Từ đó, những nội dung đánh giá của Ban kiểm soát, Kiểm soát viên tại doanh nghiệp trở nên khách quan, phản ánh thực chất tình hình của doanh nghiệp.
Về tiền lương, thù lao, tiền thưởng, điều kiện làm việc, định mức chi phí công tác và các chi phí hoạt động khác của Ban kiểm soát, Kiểm soát viên do cơ quan đại diện chủ sở hữu quyết định, tối thiểu bằng thành viên Hội đồng thành viên hoặc Phó tổng giám đốc (Phó giám đốc) tại doanh nghiệp; được tính vào chi phí kinh doanh của doanh nghiệp và được lập thành mục riêng trong báo cáo tài chính hằng năm của doanh nghiệp. Việc cơ quan đại diện chủ sở hữu trực tiếp quyết định mức lương, thù lao, tiền thưởng và các đãi ngộ khác giúp Ban kiểm soát, Kiểm soát viên không bị phụ thuộc tài chính vào doanh nghiệp. Bên cạnh đó, mức lương, thù lao, tiền thưởng và các đãi ngộ khác của Ban kiểm soát, Kiểm soát viên tối thiểu bằng thành viên Hội đồng thành viên hoặc Phó tổng giám đốc (Phó giám đốc) giúp thu hút nhân sự giỏi chuyên môn, tương xứng với trách nhiệm và áp lực công việc. Ngoài ra, tiền lương, thù lao, tiền thưởng, điều kiện làm việc, định mức chi phí công tác và các chi phí hoạt động khác của Ban kiểm soát, Kiểm soát viên bắt buộc lập thành mục riêng trong báo cáo tài chính giúp cổ đông, Nhà nước và các cơ quan kiểm toán dễ dàng giám sát tính hợp lý của chi phí hoạt động dành cho Ban kiểm soát.
Bên cạnh tiền lương, thù lao, tiền thưởng, điều kiện làm việc, định mức chi phí công tác và các chi phí hoạt động khác từ cơ quan đại diện chủ sở hữu, Kiểm soát viên được hưởng chế độ phúc lợi, ưu đãi và tham gia các hoạt động xã hội, đoàn thể của doanh nghiệp như cán bộ, nhân viên và người lao động của doanh nghiệp. Qua đó, quyền lợi chính đáng và môi trường làm việc của Kiểm soát viên được bảo đảm, giúp họ hòa nhập với đời sống đoàn thể của doanh nghiệp nhưng vẫn giữ vững sự độc lập trong công tác chuyên môn.
Như vậy, cơ chế tổ chức đầu mối theo dõi, giám sát và việc bảo đảm chế độ tiền lương, thù lao, tiền thưởng, điều kiện làm việc, định mức chi phí công tác và các chi phí hoạt động cho Ban kiểm soát, Kiểm soát viên góp phần duy trì tính độc lập, khách quan trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Đồng thời, việc công khai riêng các khoản chi phí liên quan trong báo cáo tài chính tạo điều kiện kiểm tra, giám sát tính minh bạch trong sử dụng nguồn lực dành cho hoạt động kiểm soát. Qua đó, góp phần nâng cao hiệu quả giám sát, bảo đảm quyền lợi chính đáng của Kiểm soát viên và tăng cường trách nhiệm giải trình trong quản lý, sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp.
2. Pháp luật quy định như thế nào về nghĩa vụ của Ban kiểm soát, Kiểm soát viên tại doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ?
Bên cạnh các nghĩa vụ chung theo Luật Doanh nghiệp, Ban kiểm soát, Kiểm soát viên tại doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ còn phải thực hiện những yêu cầu cụ thể về lập kế hoạch công tác, kiểm tra, giám sát đột xuất và theo dõi các dự án đầu tư, giao dịch có giá trị lớn hoặc bất thường. Các nghĩa vụ này được ghi nhận cụ thể tại Điều 9 Nghị định số 47/2021/NĐ-CP như sau:
Ban kiểm soát, Kiểm soát viên tại doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ thực hiện các nghĩa vụ quy định tại Điều 104 Luật Doanh nghiệp và các quy định sau:
1. Xây dựng Kế hoạch công tác hằng năm, trình cơ quan đại diện chủ sở hữu phê duyệt, ban hành trong quý I; thực hiện theo Kế hoạch công tác năm được phê duyệt.
Đối với những trường hợp cần phải kiểm tra, giám sát đột xuất nhằm phát hiện sớm những sai sót của doanh nghiệp, Ban kiểm soát, Kiểm soát viên chủ động thực hiện, đồng thời báo cáo cơ quan đại diện chủ sở hữu.
2. Giám sát thực hiện các dự án đầu tư lớn có giá trị lớn hơn 30% vốn chủ sở hữu hoặc lớn hơn mức vốn của dự án nhóm B theo phân loại quy định tại Luật Đầu tư công, hợp đồng, giao dịch mua, bán, giao dịch kinh doanh có giá trị lớn hơn 10% vốn chủ sở hữu hoặc theo yêu cầu của cơ quan đại diện chủ sở hữu; giao dịch kinh doanh bất thường của công ty."
Dẫn chiếu đến Điều 104 Luật Doanh nghiệp năm 2020 quy định như sau:
"Điều 104. Nghĩa vụ của Ban kiểm soát
1. Ban kiểm soát có nghĩa vụ sau đây:
a) Giám sát việc tổ chức thực hiện chiến lược phát triển, kế hoạch kinh doanh;
b) Giám sát, đánh giá thực trạng hoạt động kinh doanh, thực trạng tài chính của công ty;
c) Giám sát và đánh giá việc thực hiện quyền, nghĩa vụ của thành viên Hội đồng thành viên và Hội đồng thành viên, Chủ tịch công ty, Giám đốc hoặc Tổng giám đốc công ty;
d) Giám sát, đánh giá hiệu lực và mức độ tuân thủ quy chế kiểm toán nội bộ, quy chế quản lý và phòng ngừa rủi ro, quy chế báo cáo, quy chế quản trị nội bộ khác của công ty;
đ) Giám sát tính hợp pháp, tính hệ thống và trung thực trong công tác kế toán, sổ sách kế toán, trong nội dung báo cáo tài chính, các phụ lục và tài liệu liên quan;
e) Giám sát hợp đồng, giao dịch của công ty với các bên có liên quan;
g) Giám sát thực hiện dự án đầu tư lớn; hợp đồng, giao dịch mua, bán; hợp đồng, giao dịch kinh doanh khác có quy mô lớn; hợp đồng, giao dịch kinh doanh bất thường của công ty;
h) Lập và gửi báo cáo đánh giá, kiến nghị về nội dung quy định tại các điểm a, b, c, d, đ, e và g khoản này cho cơ quan đại diện chủ sở hữu và Hội đồng thành viên;
i) Thực hiện nghĩa vụ khác theo yêu cầu của cơ quan đại diện chủ sở hữu, quy định tại Điều lệ công ty.
2. Tiền lương, thù lao, thưởng và lợi ích khác của Kiểm soát viên do cơ quan đại diện chủ sở hữu quyết định và chi trả.
3. Chính phủ quy định chi tiết Điều này."
Theo đó, ngoài nghĩa vụ được ghi nhận tại Luật Doanh nghiệp năm 2020, Ban kiểm soát, Kiểm soát viên tại doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ phải thực hiện những nghĩa vụ sau:
Thứ nhất, Ban kiểm soát, Kiểm soát viên phải xây dựng Kế hoạch công tác hằng năm, trình cơ quan đại diện chủ sở hữu phê duyệt, ban hành trong quý I và thực hiện theo Kế hoạch công tác năm được phê duyệt. Việc giới hạn thời gian trình và phê duyệt Kế hoạch công tác trong Quý I buộc hoạt động kiểm soát phải diễn ra có lộ trình, bài bản ngay từ đầu năm, tránh tình trạng làm việc thụ động hoặc bỏ sót các quy trình quan trọng.
Đối với những trường hợp cần phải kiểm tra, giám sát đột xuất nhằm phát hiện sớm những sai sót của doanh nghiệp, Ban kiểm soát, Kiểm soát viên chủ động thực hiện, đồng thời báo cáo cơ quan đại diện chủ sở hữu. Cơ chế chủ động kiểm tra đột xuất giúp Ban kiểm soát linh hoạt để phát hiện và ngăn chặn kịp thời các hành vi vi phạm, gây thất thoát vốn ngay khi phát sinh dấu hiệu rủi ro.
Thứ hai, Ban kiểm soát, Kiểm soát viên có nghĩa vụ giám sát thực hiện các dự án đầu tư lớn có giá trị lớn hơn 30% vốn chủ sở hữu hoặc lớn hơn mức vốn của dự án nhóm B theo phân loại tại Luật Đầu tư công, hợp đồng, giao dịch mua, bán, giao dịch kinh doanh có giá trị lớn hơn 10% vốn chủ sở hữu hoặc theo yêu cầu của cơ quan đại diện chủ sở hữu và giao dịch kinh doanh bất thường của công ty. Việc xác định các ngưỡng giá trị cụ thể giúp tập trung nguồn lực giám sát vào những hoạt động có khả năng ảnh hưởng đáng kể đến tình hình tài chính và hoạt động của doanh nghiệp. Trong khi đó, việc đưa các giao dịch bất thường vào phạm vi theo dõi giúp phát hiện những rủi ro không thể hiện rõ qua giá trị giao dịch. Cơ chế này góp phần tăng cường kiểm soát đối với các quyết định đầu tư và giao dịch quan trọng, hạn chế nguy cơ sử dụng vốn thiếu hiệu quả hoặc phát sinh sai phạm trong quá trình quản lý doanh nghiệp.
Nhìn chung, pháp luật cụ thể hóa nghĩa vụ của Ban kiểm soát, Kiểm soát viên tại doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ thông qua yêu cầu lập kế hoạch, chủ động kiểm tra khi cần thiết và giám sát các hoạt động đầu tư, kinh doanh có quy mô lớn. Những yêu cầu này góp phần nâng cao tính chủ động, kịp thời và có trọng tâm của hoạt động kiểm soát, đồng thời hỗ trợ cơ quan đại diện chủ sở hữu theo dõi việc quản lý, sử dụng vốn và tài sản nhà nước tại doanh nghiệp.
Trân trọng./.