Trách nhiệm của Bộ Nội vụ đối với tổ chức, hoạt động của quỹ xã hội, quỹ từ thiện được thực hiện như thế nào?
Trách nhiệm của Bộ Nội vụ đối với tổ chức, hoạt động của quỹ xã hội, quỹ từ thiện được thực hiện như thế nào?
Luật sư cho tôi hỏi: Tôi là người đại diện cho một tổ chức đang trong quá trình xin cấp phép thành lập quỹ từ thiện hoạt động trên phạm vi toàn quốc. Khi làm việc với cơ quan có thẩm quyền, tôi được biết Bộ Nội vụ là đơn vị chịu trách nhiệm chính trong việc quản lý, hướng dẫn và giám sát hoạt động của các quỹ xã hội, quỹ từ thiện. Xin luật sư cho biết trách nhiệm cụ thể của Bộ Nội vụ đối với việc tổ chức và hoạt động của quỹ được quy định như thế nào?
MỤC LỤC
1. Quỹ xã hội là gì? Quỹ từ thiện là gì?
Trả lời:
1. Quỹ xã hội là gì? Quỹ từ thiện là gì?
Căn cứ theo khoản 2, 3 Điều 4 Nghị định số 93/2019/NĐ-CP ngày 25/11/2019 của Chính phủ về việc tổ chức, hoạt động của quỹ xã hội, quỹ từ thiện (“Nghị định số 93/2019/NĐ-CP”) được sửa đổi bởi điểm a khoản 2 Điều 1 Nghị định số 136/2024/NĐ-CP ngày 23/10/2024 của Chính phủ về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 93/2019/NĐ quy định về định nghĩa của “quỹ xã hội” và “quỹ từ thiện” như sau:
“Điều 4. Giải thích từ ngữ
Trong Nghị định này, các từ ngữ dưới đây được hiểu như sau:
…
2. Quỹ xã hội: Là quỹ được tổ chức, hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận nhằm mục đích hỗ trợ và khuyến khích phát triển văn hóa, giáo dục, y tế, thể dục, thể thao, khoa học, công nghệ, nông nghiệp, nông thôn, bảo vệ tài nguyên và môi trường, cộng đồng.
3. Quỹ từ thiện: Là quỹ được tổ chức, hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận nhằm mục đích từ thiện, nhân đạo; hỗ trợ khắc phục sự cố do thiên tai, hỏa hoạn, dịch bệnh, tai nạn và các đối tượng khác thuộc diện khó khăn, yếu thế cần sự trợ giúp của xã hội.”
Từ các quy định trên, có thể thấy quỹ xã hội và quỹ từ thiện đều là những tổ chức phi lợi nhuận được thành lập nhằm phục vụ lợi ích chung của cộng đồng, song mục tiêu hoạt động và phạm vi hỗ trợ có sự khác biệt rõ rệt. Cụ thể, quỹ xã hội hướng đến việc hỗ trợ, thúc đẩy sự phát triển bền vững trên nhiều lĩnh vực như văn hóa, giáo dục, y tế, thể dục, thể thao, khoa học, công nghệ, nông nghiệp, nông thôn, bảo vệ tài nguyên và môi trường và các hoạt động vì cộng đồng nói chung. Trong khi đó, quỹ từ thiện tập trung vào mục tiêu nhân đạo, cứu trợ và giúp đỡ trực tiếp các cá nhân, nhóm người hoặc cộng đồng gặp khó khăn do thiên tai, hỏa hoạn, dịch bệnh, tai nạn hay thuộc diện yếu thế trong xã hội.
Theo đó, xét về bản chất pháp lý, cả hai loại quỹ này đều là tổ chức xã hội hoạt động không vì lợi nhuận, thể hiện chính sách của Nhà nước trong việc khuyến khích sự tham gia của nhân dân và tổ chức xã hội vào công tác an sinh, phát triển xã hội và nhân đạo.
Việc phân định rạch ròi giữa “quỹ xã hội” và “quỹ từ thiện” giúp đảm bảo tính minh bạch, đúng mục tiêu hoạt động và hiệu quả quản lý nhà nước đối với các nguồn lực xã hội hóa, đồng thời góp phần phát huy truyền thống tương thân tương ái, chung tay xây dựng cộng đồng văn minh, nhân ái và phát triển bền vững.
2. Trách nhiệm của Bộ Nội vụ đối với tổ chức, hoạt động của quỹ xã hội, quỹ từ thiện được thực hiện như thế nào?
Trách nhiệm của Bộ Nội vụ đối với tổ chức và hoạt động của quỹ xã hội, quỹ từ thiện được quy định tại Điều 45 Nghị định số 93/2019/NĐ-CP sửa đổi bởi khoản 20 Điều 1 Nghị định số 136/2024/NĐ-CP ngày 23/10/2024 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số Điều của Nghị định số 93/2019/NĐ-CP như sau:
“Điều 45. Trách nhiệm của Bộ Nội vụ
1. Xây dựng trình hoặc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật về quỹ.
2. Tuyên truyền, phổ biến, hướng dẫn các bộ, ngành, địa phương, quỹ và tổ chức, công dân thi hành pháp luật về quỹ.
3. Thực hiện thẩm quyền theo quy định tại khoản 1 Điều 18 Nghị định này; lấy ý kiến bằng văn bản các bộ, ngành có liên quan đến tổ chức, hoạt động của quỹ khi giải quyết các thủ tục về quỹ thuộc thẩm quyền của Bộ trưởng Bộ Nội vụ.
4. Chủ trì, phối hợp với các bộ, cơ quan ngang bộ thực hiện quản lý nhà nước về tổ chức, hoạt động của quỹ.
5. Tập huấn, hướng dẫn nghiệp vụ cho cán bộ, công chức làm công tác quản lý nhà nước về quỹ và người làm việc tại quỹ.
6. Thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật về quỹ và kiểm tra việc thực hiện điều lệ quỹ theo chức năng, nhiệm vụ của Bộ Nội vụ; trừ các nội dung thuộc chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền quản lý nhà nước của các bộ, cơ quan ngang bộ và hoạt động của tổ chức có tư cách pháp nhân thuộc quỹ.
7. Khen thưởng hoặc đề nghị cấp có thẩm quyền khen thưởng đối với quỹ, tổ chức, cá nhân có thành tích trong hoạt động của quỹ theo quy định của pháp luật.
8. Giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm liên quan đến quyết định hành chính của Bộ và hoạt động công vụ của cán bộ, công chức ở các tổ chức thuộc Bộ theo quy định của pháp luật về khiếu nại, tố cáo.
9. Phê duyệt các khoản viện trợ, kiểm tra, giám sát tình hình tiếp nhận, quản lý và sử dụng viện trợ của quỹ do Bộ Nội vụ cấp giấy phép thành lập và công nhận điều lệ quỹ theo quy định của pháp luật.
10. Tổng hợp tình hình tổ chức, hoạt động và quản lý quỹ báo cáo Thủ tướng Chính phủ.
11. Xây dựng, vận hành, quản lý cơ sở dữ liệu về quỹ; cập nhật cơ sở dữ liệu quỹ hoạt động trong phạm vi toàn quốc hoặc liên tỉnh.
12. Thực hiện các nhiệm vụ khác theo quy định của pháp luật.”.
Từ quy định trên có thể thấy, Bộ Nội vụ là cơ quan trung tâm trong hệ thống quản lý nhà nước đối với các quỹ. Trước hết, Bộ có trách nhiệm xây dựng và hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, bao gồm việc trình hoặc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật, hướng dẫn các cơ quan, tổ chức và cá nhân trong việc thực thi đúng quy định. Đây là cơ sở quan trọng giúp các quỹ hoạt động minh bạch, thống nhất và phù hợp với mục tiêu xã hội.
Tiếp đó, Bộ Nội vụ còn giữ vai trò điều phối và phối hợp liên ngành, khi thực hiện chức năng thẩm định, lấy ý kiến các bộ, ngành có liên quan trong quá trình giải quyết các thủ tục về quỹ. Đồng thời, Bộ tổ chức tập huấn, hướng dẫn nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ làm công tác quản lý, góp phần nâng cao hiệu quả quản trị và kiểm soát rủi ro trong hoạt động của quỹ.
Bên cạnh chức năng định hướng và tổ chức, Bộ Nội vụ còn thực hiện công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm, bảo đảm việc sử dụng nguồn tài sản và viện trợ của quỹ đúng mục đích, tránh lợi dụng hoạt động từ thiện vì mục đích cá nhân. Bộ cũng chịu trách nhiệm giải quyết khiếu nại, tố cáo, khen thưởng các tập thể, cá nhân có thành tích, và đặc biệt là xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về quỹ, giúp Nhà nước có cái nhìn toàn diện, minh bạch trong công tác quản lý.
Từ những nội dung trên, có thể khẳng định rằng Bộ Nội vụ là cơ quan nắm vai trò nòng cốt trong việc đảm bảo cho các quỹ xã hội, quỹ từ thiện hoạt động đúng định hướng, đúng pháp luật và phục vụ lợi ích cộng đồng. Việc Bộ vừa thực hiện chức năng ban hành chính sách, vừa đảm nhận công tác kiểm tra, giám sát, cho thấy cơ chế quản lý thống nhất và chặt chẽ của Nhà nước đối với lĩnh vực nhân đạo, từ thiện. Ở góc nhìn rộng hơn, sự hiện diện của Bộ Nội vụ trong toàn bộ tiến trình này không chỉ là bảo đảm pháp lý, mà còn là cách để Nhà nước gìn giữ giá trị nhân văn – nơi thiện nguyện được thực hiện bằng niềm tin, trách nhiệm và minh bạch.
Trân trọng./.