Thu hồi giấy phép thành lập và hoạt động của doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm, chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam được quy định trong những trường hợp nào? Thủ tục thu hồi Giấy phép thành lập và hoạt động được thực hiện ra sao?

Luật Nghinh Phong 08/05/2026 1

Luật sư cho tôi hỏi: Tôi đang tìm hiểu các quy định pháp luật liên quan đến hoạt động của doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm và chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam để bảo đảm tuân thủ đúng quy định trong quá trình kinh doanh. Tôi được biết trong một số trường hợp nhất định, cơ quan nhà nước có thẩm quyền có thể thu hồi Giấy phép thành lập và hoạt động của các đơn vị này. Tuy nhiên, tôi chưa rõ cụ thể những trường hợp nào sẽ bị thu hồi giấy phép cũng như trình tự, thủ tục thu hồi được tiến hành ra sao? Vì vậy, tôi muốn hỏi thu hồi giấy phép thành lập và hoạt động của doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm, chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam được quy định trong những trường hợp nào? Thủ tục thu hồi Giấy phép thành lập và hoạt động được thực hiện ra sao? Mong luật sư giải đáp giúp tôi, xin cảm ơn!

MỤC LỤC

1. Thu hồi giấy phép thành lập và hoạt động của doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm, chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam được quy định trong những trường hợp nào?

2. Thủ tục thu hồi Giấy phép thành lập và hoạt động được thực hiện ra sao?

Trả lời:

1. Thu hồi giấy phép thành lập và hoạt động của doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm, chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam được quy định trong những trường hợp nào?

Nếu như Giấy phép thành lập và hoạt động là tấm vé thông hành để bước vào thị trường, thì việc thu hồi Giấy phép lại là chế tài cao nhất, đánh dấu sự chấm dứt tư cách pháp lý của một đơn vị kinh doanh bảo hiểm. Việc ghi nhận về thu hồi giấy phép tại Điều 75 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 không chỉ đơn thuần là các biện pháp xử lý vi phạm, mà còn là cơ chế "đào thải tự nhiên" và bắt buộc để bảo vệ sự ổn định của hệ thống tài chính. Đây là công cụ quan trọng giúp cơ quan quản lý nhà nước đảm bảo rằng chỉ những doanh nghiệp thực sự minh bạch, đủ năng lực và tuân thủ kỷ cương mới được phép tiếp tục hoạt động. Cụ thể như sau:

“Điều 75. Thu hồi giấy phép thành lập và hoạt động

1. Doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm, chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam bị thu hồi giấy phép thành lập và hoạt động khi xảy ra một trong các trường hợp sau đây:

a) Hồ sơ đề nghị cấp giấy phép thành lập và hoạt động có thông tin gian lận để có đủ điều kiện được cấp giấy phép;

b) Quá thời hạn quy định tại khoản 1 Điều 73 của Luật này mà không bắt đầu chính thức hoạt động;

c) Bị chia, sáp nhập, hợp nhất, giải thể, chấm dứt hoạt động;

d) Hoạt động không đúng với nội dung tại giấy phép thành lập và hoạt động;

đ) Sau khi Tòa án quyết định tuyên bố doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm phá sản;

e) Doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài, doanh nghiệp tái bảo hiểm nước ngoài của chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam bị phá sản hoặc bị thu hồi giấy phép.

2. Đối với các trường hợp bị thu hồi giấy phép thành lập và hoạt động quy định tại các điểm a, c, d và e khoản 1 Điều này, doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm, chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam phải dừng ngay việc giao kết hợp đồng bảo hiểm, hợp đồng tái bảo hiểm mới; doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài phải thực hiện chuyển giao danh mục hợp đồng bảo hiểm; việc chuyển giao danh mục hợp đồng bảo hiểm không áp dụng đối với các hợp đồng bảo hiểm vô hiệu theo quy định của Luật này.

3. Quyết định thu hồi giấy phép thành lập và hoạt động của doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm, chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam được Bộ Tài chính công bố trên Cổng thông tin điện tử của Bộ Tài chính.”

Theo đó, doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm, chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam bị thu hồi giấy phép thành lập và hoạt động khi xảy ra một trong các trường hợp sau đây:

- Hồ sơ đề nghị cấp giấy phép thành lập và hoạt động có thông tin gian lận để có đủ điều kiện được cấp giấy phép;

- Quá thời hạn tại khoản 1 Điều 73 của Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 mà không bắt đầu chính thức hoạt động;

- Bị chia, sáp nhập, hợp nhất, giải thể, chấm dứt hoạt động;

- Hoạt động không đúng với nội dung tại giấy phép thành lập và hoạt động;

- Sau khi Tòa án quyết định tuyên bố doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm phá sản;

- Doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài, doanh nghiệp tái bảo hiểm nước ngoài của chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam bị phá sản hoặc bị thu hồi giấy phép.

Cần lưu ý rằng, để giảm thiểu rủi ro cho thị trường, nếu bị thu hồi giấy phép thành lập và hoạt động quy định tại các điểm a, c, d và e khoản 1 Điều 75 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022, doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm, chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam phải dừng ngay việc giao kết hợp đồng bảo hiểm, hợp đồng tái bảo hiểm mới; doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài phải thực hiện chuyển giao danh mục hợp đồng bảo hiểm; việc chuyển giao danh mục hợp đồng bảo hiểm không áp dụng đối với các hợp đồng bảo hiểm vô hiệu theo Luật Kinh doanh bảo hiểm.

Ngoài ra, về vấn đề công khai thông tin, quyết định thu hồi giấy phép thành lập và hoạt động của doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm, chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam sẽ được Bộ Tài chính công bố trên Cổng thông tin điện tử của Bộ Tài chính. Điều này giúp thị trường nắm bắt kịp thời tình trạng pháp lý của doanh nghiệp, từ đó có những điều chỉnh phù hợp trong các giao dịch dân sự và kinh tế.

Ta có thể thấy, việc thu hồi giấy phép không chỉ là hình phạt cho những sai phạm, mà quan trọng hơn, nó là một "van an toàn" để bảo vệ tài sản và niềm tin của người tham gia bảo hiểm, khẳng định một nguyên tắc thép: Kinh doanh bảo hiểm là kinh doanh niềm tin và khi niềm tin hoặc năng lực không còn, sự rút lui là điều bắt buộc để giữ gìn sự lành mạnh cho toàn bộ hệ thống.

Như vậy, Điều 75 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 về các trường hợp thu hồi giấy phép là một mắt xích không thể thiếu trong chu trình quản lý nhà nước. Ý nghĩa không chỉ dừng lại ở việc thanh lọc những thực thể yếu kém hay vi phạm, mà còn tạo ra động lực để các doanh nghiệp luôn phải duy trì sự chuẩn mực trong mọi hoạt động. Một hành lang pháp lý có "đầu vào" khắt khe và "đầu ra" nghiêm minh chính là nền tảng vững chắc để xây dựng một thị trường bảo hiểm Việt Nam bền vững, an toàn và chuyên nghiệp.

2. Thủ tục thu hồi Giấy phép thành lập và hoạt động được thực hiện ra sao?

Nếu các trường hợp thu hồi giấy phép được xem là "phần nội dung" thì trình tự thủ tục thực hiện chính là "phần hình thức" đảm bảo tính công bằng và thực thi của pháp luật. Theo Điều 17 Nghị định số 46/2023/NĐ-CP ngày 01/7/2023 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Kinh doanh bảo hiểm (sau đây gọi tắt là “Nghị định số 46/2023/NĐ-CP”), quy trình thu hồi giấy phép không được thực hiện một cách cảm tính mà tuân thủ các mốc thời gian và bước đi vô cùng nghiêm ngặt. Việc thiết lập một lộ trình thủ tục chi tiết không chỉ giúp Bộ Tài chính thực hiện tốt vai trò giám sát mà còn nhằm mục đích tối thượng là bảo vệ quyền lợi hợp pháp của bên mua bảo hiểm, đảm bảo thị trường không bị xáo trộn khi một doanh nghiệp rời bỏ cuộc chơi. Cụ thể như sau:

“Điều 17. Thu hồi Giấy phép thành lập và hoạt động

1. Đối với các trường hợp quy định tại các điểm a, d và e khoản 1 Điều 75 Luật Kinh doanh bảo hiểm, thủ tục thu hồi Giấy phép thành lập và hoạt động của doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài được thực hiện như sau:

a) Trong thời hạn 20 ngày kể từ ngày ký biên bản xác định các hành vi vi phạm (đối với trường hợp quy định tại các điểm a, d khoản 1 Điều 75 Luật Kinh doanh bảo hiểm) hoặc nhận được thông báo về việc doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài bị phá sản, thu hồi Giấy phép, Bộ Tài chính có công văn yêu cầu doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài thực hiện các nội dung sau: Dừng ngay việc giao kết các hợp đồng bảo hiểm, tái bảo hiểm mới, không được ký mới, ký gia hạn các hợp đồng khác có liên quan đến hoạt động kinh doanh bảo hiểm; Thực hiện chuyển giao danh mục hợp đồng bảo hiểm.

b) Trong thời hạn 06 tháng kể từ ngày nhận được công văn của Bộ Tài chính, doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài phải hoàn thành việc chuyển giao danh mục hợp đồng bảo hiểm theo quy định tại khoản 2 Điều 75 Luật Kinh doanh bảo hiểm và Điều 34 Nghị định này;

c) Trong thời hạn 20 ngày sau khi nhận được đầy đủ báo cáo của doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài về việc hoàn thành chuyển giao hợp đồng, Bộ Tài chính có quyết định thu hồi Giấy phép thành lập và hoạt động của doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài;

d) Doanh nghiệp bảo hiểm thực hiện các thủ tục giải thể, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài tại Việt Nam thực hiện các thủ tục chấm dứt hoạt động theo quy định tại Điều 115 Luật Kinh doanh bảo hiểm.

2. Đối với các trường hợp quy định tại các điểm a, d và e khoản 1 Điều 75 Luật Kinh doanh bảo hiểm, thủ tục thu hồi giấy phép thành lập và hoạt động của doanh nghiệp tái bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp tái bảo hiểm nước ngoài được thực hiện như sau:

b) Sau khi nhận quyết định thu hồi Giấy phép thành lập và hoạt động, doanh nghiệp tái bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp tái bảo hiểm nước ngoài phải dừng ngay việc giao kết các hợp đồng tái bảo hiểm mới, không được ký mới, ký gia hạn các hợp đồng khác. Doanh nghiệp tái bảo hiểm thực hiện các thủ tục giải thể, chi nhánh doanh nghiệp tái bảo hiểm nước ngoài tại Việt Nam thực hiện các thủ tục chấm dứt hoạt động theo quy định tại Điều 115 Luật Kinh doanh bảo hiểm.

3. Đối với trường hợp quy định tại điểm b khoản 1 Điều 75 Luật Kinh doanh bảo hiểm, thủ tục thu hồi Giấy phép thành lập và hoạt động của doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm, chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam được thực hiện như sau:

a) Trong thời hạn 20 ngày kể từ ngày hết thời hạn theo quy định tại điểm b khoản 1 Điều 75 Luật Kinh doanh bảo hiểm, Bộ Tài chính ra quyết định thu hồi Giấy phép thành lập và hoạt động của doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm, chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam;

b) Doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm, chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam thực hiện các thủ tục giải thể, chấm dứt hoạt động theo quy định tại Điều 115 Luật Kinh doanh bảo hiểm.

4. Đối với các trường hợp bị chia, tách, sáp nhập, hợp nhất quy định tại điểm c khoản 1 Điều 75 Luật Kinh doanh bảo hiểm, Bộ Tài chính ra quyết định thu hồi Giấy phép thành lập và hoạt động của doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm tham gia hợp nhất, bị chia, bị sáp nhập đồng thời với việc cấp Giấy phép thành lập và hoạt động cho doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm hình thành sau chia, tách, hợp nhất, sáp nhập.

5. Đối với trường hợp tự nguyện giải thể, chấm dứt hoạt động quy định tại điểm c khoản 1 Điều 75 Luật Kinh doanh bảo hiểm, trong thời hạn 14 ngày sau khi nhận được đầy đủ báo cáo của doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm, chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam về việc hoàn thành chuyển giao hợp đồng và các thủ tục giải thể, chấm dứt hoạt động theo quy định tại Điều 115 Luật Kinh doanh bảo hiểm, Bộ Tài chính ra quyết định thu hồi Giấy phép thành lập và hoạt động của doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm, chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam.

6. Đối với trường hợp quy định tại điểm đ khoản 1 Điều 75 Luật Kinh doanh bảo hiểm, trong thời hạn 20 ngày kể từ ngày quyết định tuyên bố phá sản doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm của Tòa án có hiệu lực theo quy định pháp luật, Bộ Tài chính ra quyết định thu hồi Giấy phép thành lập và hoạt động của doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm.”

Thứ nhất, đối với các trường hợp tại các điểm a, d và e khoản 1 Điều 75 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022, thủ tục thu hồi Giấy phép thành lập và hoạt động của doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài được thực hiện như sau:

- Trong thời hạn 20 ngày kể từ ngày ký biên bản xác định các hành vi vi phạm (đối với trường hợp tại các điểm a, d khoản 1 Điều 75 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022) hoặc nhận được thông báo về việc doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài bị phá sản, thu hồi Giấy phép, Bộ Tài chính có công văn yêu cầu doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài thực hiện các nội dung sau: Dừng ngay việc giao kết các hợp đồng bảo hiểm, tái bảo hiểm mới, không được ký mới, ký gia hạn các hợp đồng khác có liên quan đến hoạt động kinh doanh bảo hiểm; Thực hiện chuyển giao danh mục hợp đồng bảo hiểm.

- Trong thời hạn 06 tháng kể từ ngày nhận được công văn của Bộ Tài chính, doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài phải hoàn thành việc chuyển giao danh mục hợp đồng bảo hiểm theo khoản 2 Điều 75 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 và Điều 34 Nghị định số 46/2023/NĐ-CP;

- Trong thời hạn 20 ngày sau khi nhận được đầy đủ báo cáo của doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài về việc hoàn thành chuyển giao hợp đồng, Bộ Tài chính có quyết định thu hồi Giấy phép thành lập và hoạt động của doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài;

- Doanh nghiệp bảo hiểm thực hiện các thủ tục giải thể, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài tại Việt Nam thực hiện các thủ tục chấm dứt hoạt động theo Điều 115 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022.

Thứ hai, đối với các trường hợp tại các điểm a, d và e khoản 1 Điều 75 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022, thủ tục thu hồi giấy phép thành lập và hoạt động của doanh nghiệp tái bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp tái bảo hiểm nước ngoài được thực hiện theo các mốc thời gian như sau:

- Sau khi nhận quyết định thu hồi Giấy phép thành lập và hoạt động, doanh nghiệp tái bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp tái bảo hiểm nước ngoài phải dừng ngay việc giao kết các hợp đồng tái bảo hiểm mới, không được ký mới, ký gia hạn các hợp đồng khác. Doanh nghiệp tái bảo hiểm thực hiện các thủ tục giải thể, chi nhánh doanh nghiệp tái bảo hiểm nước ngoài tại Việt Nam thực hiện các thủ tục chấm dứt hoạt động theo Điều 115 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022.

Thứ ba, đối với trường hợp tại điểm b khoản 1 Điều 75 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022, thủ tục thu hồi Giấy phép thành lập và hoạt động của doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm, chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam được thực hiện như sau:

- Trong thời hạn 20 ngày kể từ ngày hết thời hạn theo điểm b khoản 1 Điều 75 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022, Bộ Tài chính ra quyết định thu hồi Giấy phép thành lập và hoạt động của doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm, chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam;

- Doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm, chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam thực hiện các thủ tục giải thể, chấm dứt hoạt động theo Điều 115 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022.

Thứ tư, đối với các trường hợp bị chia, tách, sáp nhập, hợp nhất tại điểm c khoản 1 Điều 75 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022, Bộ Tài chính ra quyết định thu hồi Giấy phép thành lập và hoạt động của doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm tham gia hợp nhất, bị chia, bị sáp nhập đồng thời với việc cấp Giấy phép thành lập và hoạt động cho doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm hình thành sau chia, tách, hợp nhất, sáp nhập.

Thứ năm, đối với trường hợp tự nguyện giải thể, chấm dứt hoạt động tại điểm c khoản 1 Điều 75 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022, trong thời hạn 14 ngày sau khi nhận được đầy đủ báo cáo của doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm, chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam về việc hoàn thành chuyển giao hợp đồng và các thủ tục giải thể, chấm dứt hoạt động theo Điều 115 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022, Bộ Tài chính ra quyết định thu hồi Giấy phép thành lập và hoạt động của doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm, chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam.

Thứ sáu, đối với trường hợp tại điểm đ khoản 1 Điều 75 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022, trong thời hạn 20 ngày kể từ ngày quyết định tuyên bố phá sản doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm của Tòa án có hiệu lực theo quy định pháp luật, Bộ Tài chính ra quyết định thu hồi Giấy phép thành lập và hoạt động của doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp tái bảo hiểm.

Qua đó, ta thấy rằng thủ tục thu hồi không đơn thuần là một bước hủy bỏ giấy tờ, mà là một quy trình kỹ thuật tinh vi để "hạ cánh an toàn" cho các hợp đồng bảo hiểm. Việc phân định thời gian từ 14 đến 20 ngày cho mỗi bước xử lý cho thấy sự quyết liệt của Nhà nước trong việc thanh lọc thị trường nhưng vẫn dành đủ dư địa để quyền lợi của người dân được chuyển dịch an toàn sang một đơn vị bảo hiểm mới.

Vậy là, thủ tục thu hồi Giấy phép thành lập và hoạt động tại Điều 17 Nghị định số 46/2023/NĐ-CP là minh chứng cho tinh thần pháp trị minh bạch và trách nhiệm. Ý nghĩa bao trùm của điều khoản này là tạo ra một cơ chế thoát lui có trật tự, bảo vệ tính liên tục của các cam kết bảo hiểm đối với khách hàng. Bằng việc quy định chi tiết từng mốc thời gian và trách nhiệm của các bên, pháp luật đã xây dựng được một hệ thống phòng vệ vững chắc, góp phần duy trì niềm tin của công chúng và sự ổn định bền vững cho thị trường bảo hiểm Việt Nam.

Trân trọng./.

Từ khoá: