Sản phẩm bảo hiểm là gì? Xây dựng, thiết kế, phát triển và cung cấp sản phẩm bảo hiểm được quy định như thế nào?
Sản phẩm bảo hiểm là gì? Xây dựng, thiết kế, phát triển và cung cấp sản phẩm bảo hiểm được quy định như thế nào?
Luật sư cho tôi hỏi: Gia đình tôi đang định mua bảo hiểm nhưng tìm hiểu thì thấy có rất nhiều loại sản phẩm với quyền lợi và điều kiện khác nhau nên khá bối rối. Tôi cũng thắc mắc không biết sản phẩm bảo hiểm theo quy định của pháp luật được hiểu như thế nào, ai là người quyết định việc xây dựng, thiết kế và phát triển sản phẩm, đồng thời doanh nghiệp bảo hiểm phải đáp ứng những yêu cầu gì trước khi đưa sản phẩm ra thị trường để bán cho khách hàng. Mong luật sư giải đáp giúp tôi, xin cảm ơn!
MỤC LỤC
1. Sản phẩm bảo hiểm là gì?
2. Xây dựng, thiết kế, phát triển và cung cấp sản phẩm bảo hiểm được quy định như thế nào?
Trả lời:
1. Sản phẩm bảo hiểm là gì?
Trong hoạt động kinh doanh bảo hiểm, sản phẩm bảo hiểm là đối tượng được doanh nghiệp thiết kế, cung cấp và phân phối đến khách hàng nhằm đáp ứng nhu cầu bảo vệ trước các rủi ro trong cuộc sống và hoạt động sản xuất, kinh doanh. Đây cũng là cơ sở để xác lập quyền và nghĩa vụ của các bên khi giao kết hợp đồng bảo hiểm. Mặc dù được sử dụng phổ biến trong Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 và các văn bản hướng dẫn thi hành, nhưng pháp luật hiện hành lại không đưa ra một khái niệm chính thức về "sản phẩm bảo hiểm". Do đó, để hiểu đúng nội hàm của thuật ngữ này cần căn cứ vào các quy định liên quan và bản chất của hoạt động kinh doanh bảo hiểm.
Từ các quy định hiện hành, có thể hiểu sản phẩm bảo hiểm là gói bảo hiểm do doanh nghiệp bảo hiểm xây dựng và cung cấp cho khách hàng nhằm bảo vệ trước những rủi ro đã được thỏa thuận, bao gồm các nội dung như phạm vi bảo hiểm, quyền lợi bảo hiểm, điều kiện bảo hiểm, điều khoản bảo hiểm, trường hợp loại trừ trách nhiệm bảo hiểm, mức phí bảo hiểm và các quyền, nghĩa vụ của các bên trong hợp đồng.
Việc không quy định một khái niệm cứng về sản phẩm bảo hiểm cũng phản ánh đặc thù của thị trường bảo hiểm. Trên thực tế, mỗi doanh nghiệp có thể thiết kế nhiều sản phẩm khác nhau để đáp ứng nhu cầu đa dạng của khách hàng, từ bảo hiểm nhân thọ, bảo hiểm sức khỏe, bảo hiểm tài sản, bảo hiểm trách nhiệm đến các sản phẩm bảo hiểm vi mô hoặc sản phẩm bảo hiểm liên kết đầu tư. Vì vậy, thay vì giới hạn bằng một định nghĩa pháp lý, pháp luật tập trung quy định các yêu cầu về thiết kế sản phẩm, phương pháp tính phí, điều kiện triển khai, quản trị rủi ro và bảo vệ quyền lợi của bên mua bảo hiểm.
Đối với doanh nghiệp bảo hiểm, sản phẩm bảo hiểm không chỉ là hàng hóa kinh doanh mà còn là kết quả của quá trình nghiên cứu thị trường, đánh giá rủi ro, tính toán xác suất và xây dựng phương án tài chính phù hợp. Mỗi sản phẩm trước khi được đưa ra thị trường phải được xây dựng trên cơ sở bảo đảm khả năng thanh toán, tuân thủ các quy định của pháp luật và đáp ứng yêu cầu quản lý của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Đối với bên mua bảo hiểm, sản phẩm bảo hiểm là căn cứ để xác định phạm vi quyền lợi được bảo vệ cũng như nghĩa vụ đóng phí và các điều kiện phải tuân thủ trong quá trình thực hiện hợp đồng. Do đó, việc tìm hiểu kỹ nội dung của từng sản phẩm trước khi giao kết hợp đồng có ý nghĩa quan trọng nhằm hạn chế các tranh chấp có thể phát sinh trong quá trình thực hiện bảo hiểm.
Có thể thấy, mặc dù pháp luật hiện hành chưa đưa ra định nghĩa chính thức về “sản phẩm bảo hiểm”, nhưng thông qua các quy định của Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 và các văn bản hướng dẫn thi hành, có thể xác định đây là gói bảo hiểm do doanh nghiệp bảo hiểm thiết kế và cung cấp để đáp ứng nhu cầu bảo vệ trước các rủi ro của khách hàng. Việc hiểu đúng bản chất của sản phẩm bảo hiểm không chỉ giúp doanh nghiệp xây dựng và triển khai sản phẩm phù hợp với quy định pháp luật mà còn giúp bên mua bảo hiểm lựa chọn được sản phẩm đáp ứng đúng nhu cầu, qua đó bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các bên trong quan hệ bảo hiểm.
2. Xây dựng, thiết kế, phát triển và cung cấp sản phẩm bảo hiểm được quy định như thế nào?
Để đáp ứng nhu cầu của thị trường và bảo vệ quyền lợi của bên mua bảo hiểm, pháp luật cho phép doanh nghiệp bảo hiểm chủ động xây dựng, thiết kế, phát triển và cung cấp sản phẩm bảo hiểm, đồng thời đặt ra những yêu cầu chặt chẽ nhằm bảo đảm tính minh bạch, an toàn và phù hợp với quy định của pháp luật. Nội dung này được ghi nhận cụ thể tại Điều 87 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 được sửa đổi, bổ sung bởi khoản 7 Điều 1 Luật Sửa đổi, bổ sung 2025 như sau:
“Điều 87. Xây dựng, thiết kế, phát triển và cung cấp sản phẩm bảo hiểm
1. Doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài được chủ động, tự chịu trách nhiệm trong xây dựng, thiết kế và phát triển sản phẩm bảo hiểm.
2. Quy tắc, điều khoản, biểu phí do doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài xây dựng phải bảo đảm các yêu cầu sau đây:
a) Tuân thủ pháp luật, phù hợp với thông lệ, chuẩn mực đạo đức, văn hóa và phong tục, tập quán của Việt Nam;
b) Ngôn ngữ sử dụng trong quy tắc, điều khoản bảo hiểm phải chính xác, cách diễn đạt đơn giản, dễ hiểu, các thuật ngữ chuyên môn cần được định nghĩa rõ trong quy tắc, điều khoản bảo hiểm;
c) Thể hiện rõ ràng, minh bạch quyền lợi được bảo hiểm, đối tượng bảo hiểm, phạm vi và các rủi ro được bảo hiểm, quyền lợi và nghĩa vụ của bên mua bảo hiểm và người được bảo hiểm, trách nhiệm của doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài, điều khoản loại trừ trách nhiệm bảo hiểm, phương thức trả tiền bảo hiểm, các quy định giải quyết tranh chấp;
d) Phí bảo hiểm phải được xây dựng dựa trên số liệu thống kê, tương ứng với điều kiện, trách nhiệm bảo hiểm và bảo đảm khả năng thanh toán của doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài.
3. Doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài phải đăng ký và được Bộ Tài chính chấp thuận phương pháp, cơ sở tính phí bảo hiểm của các sản phẩm bảo hiểm thuộc nghiệp vụ bảo hiểm nhân thọ, bảo hiểm sức khỏe.
3a. Doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài phải thông báo bằng văn bản cho Bộ Tài chính trước khi áp dụng, thay đổi phương pháp, cơ sở tính phí bảo hiểm của sản phẩm bảo hiểm xe cơ giới, trừ bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới và phải thực hiện đúng phương pháp, cơ sở tính phí bảo hiểm theo văn bản đã thông báo cho Bộ Tài chính.
4. Doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài được chủ động cung cấp sản phẩm bảo hiểm dưới các hình thức sau đây:
a) Trực tiếp;
b) Thông qua đại lý bảo hiểm hoặc môi giới bảo hiểm;
c) Thông qua đấu thầu;
d) Thông qua giao dịch điện tử;
đ) Các hình thức khác phù hợp với quy định của pháp luật.
5. Chính phủ quy định chi tiết hồ sơ, trình tự, thủ tục đăng ký và thông báo phương pháp, cơ sở tính phí bảo hiểm quy định tại khoản 3 và khoản 3a Điều này.
6. Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định chi tiết phương pháp, cơ sở tính phí bảo hiểm quy định tại khoản 3 và khoản 3a Điều này, việc cung cấp sản phẩm bảo hiểm quy định tại khoản 4 Điều này.”
Theo đó, doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài được chủ động, tự chịu trách nhiệm trong xây dựng, thiết kế và phát triển sản phẩm bảo hiểm. Điều này thể hiện nguyên tắc tăng cường quyền tự chủ trong hoạt động kinh doanh, tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động nghiên cứu thị trường, đổi mới sản phẩm và nâng cao khả năng cạnh tranh. Đồng thời, việc gắn quyền tự chủ với trách nhiệm pháp lý cũng buộc doanh nghiệp phải thận trọng trong toàn bộ quá trình thiết kế sản phẩm, bảo đảm sản phẩm phù hợp với quy định của pháp luật và có khả năng triển khai trên thực tế.
Để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên mua bảo hiểm, Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 đặt ra những quy tắc, điều khoản, biểu phí do doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài xây dựng phải bảo đảm các yêu cầu cụ thể.
Trước hếtm các nội dung này phải tuân thủ pháp luật, phù hợp với thông lệ, chuẩn mực đạo đức, văn hóa và phong tục, tập quán của Việt Nam. Từ đó, bảo đảm sản phẩm bảo hiểm không chỉ hợp pháp mà còn phù hợp với các giá trị xã hội và môi trường kinh doanh tại Việt Nam, qua đó hạn chế việc áp dụng những điều khoản trái với đạo đức hoặc tập quán của người dân.
Bên cạnh đó, ngôn ngữ sử dụng trong quy tắc, điều khoản bảo hiểm phải chính xác, cách diễn đạt đơn giản, dễ hiểu, các thuật ngữ chuyên môn cần được định nghĩa rõ trong quy tắc, điều khoản bảo hiểm. Đây là yêu cầu đặc biệt quan trọng bởi hợp đồng bảo hiểm thường chứa nhiều thuật ngữ chuyên ngành. Việc diễn đạt rõ ràng giúp bên mua bảo hiểm hiểu đầy đủ quyền và nghĩa vụ của mình, hạn chế sự nhầm lẫn trong quá trình giao kết và thực hiện hợp đồng, đồng thời giảm thiểu các tranh chấp phát sinh do cách hiểu khác nhau về điều khoản bảo hiểm.
Không chỉ vật, quy tắc và điều khoản bảo hiểm phải thể hiện rõ ràng, minh bạch quyền lợi được bảo hiểm, đối tượng bảo hiểm, phạm vi và các rủi ro được bảo hiểm, quyền lợi và nghĩa vụ của bên mua bảo hiểm và người được bảo hiểm, trách nhiệm của doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài, điều khoản loại trừ trách nhiệm bảo hiểm, phương thức trả tiền bảo hiểm, các quy định giải quyết tranh chấp. Nội dung này góp phần nâng cao tính minh bạch của sản phẩm bảo hiểm, giúp khách hàng có đầy đủ thông tin trước khi quyết định tham gia bảo hiểm và tạo cơ sở để các bên thực hiện hợp đồng một cách thống nhất.
Đối với phí bảo hiểm phải được xây dựng dựa trên số liệu thống kê, tương ứng với điều kiện, trách nhiệm bảo hiểm và bảo đảm khả năng thanh toán của doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài. Điều này hướng đến việc xác lập mức phí phản ánh đúng mức độ rủi ro, tránh tình trạng tính phí quá thấp làm ảnh hưởng đến khả năng chi trả của doanh nghiệp hoặc tính phí quá cao gây thiệt thòi cho khách hàng. Đây cũng là cơ sở quan trọng để duy trì sự ổn định và an toàn của thị trường bảo hiểm.
Ngoài ra, doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài phải đăng ký và được Bộ Tài chính chấp thuận phương pháp, cơ sở tính phí bảo hiểm của các sản phẩm bảo hiểm thuộc nghiệp vụ bảo hiểm nhân thọ, bảo hiểm sức khỏe. Quy định này xuất phát từ đặc thù của các sản phẩm có thời hạn dài, liên quan trực tiếp đến quyền lợi lâu dài của người tham gia bảo hiểm và yêu cầu khả năng thanh toán trong nhiều năm. Việc cơ quan quản lý nhà nước thẩm định phương pháp tính phí góp phần kiểm soát tính hợp lý của sản phẩm ngay từ giai đoạn đưa ra thị trường.
Đối với sản phẩm bảo hiểm xe cơ giới, doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài phải thông báo bằng văn bản cho Bộ Tài chính trước khi áp dụng, thay đổi phương pháp, cơ sở tính phí bảo hiểm của sản phẩm bảo hiểm xe cơ giới, trừ bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới và phải thực hiện đúng phương pháp, cơ sở tính phí bảo hiểm theo văn bản đã thông báo cho Bộ Tài chính. Điều khoản này vừa tạo điều kiện để doanh nghiệp linh hoạt điều chỉnh mức phí theo thực tiễn thị trường, vừa bảo đảm cơ quan quản lý có thể theo dõi và giám sát việc áp dụng phương pháp tính phí đối với loại hình bảo hiểm có số lượng hợp đồng rất lớn và mức độ cạnh tranh cao.
Không chỉ chú trọng đến việc xây dựng sản phẩm, Luật còn ghi nhận doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài được chủ động cung cấp sản phẩm bảo hiểm dưới các hình thức sau đây:
- Trực tiếp;
- Thông qua đại lý bảo hiểm hoặc môi giới bảo hiểm;
- Thông qua đấu thầu;
- Thông qua giao dịch điện tử;
- Các hình thức khác phù hợp với quy định của pháp luật.
Để bảo đảm việc thực hiện thống nhất trên thực tế, Luật giao Chính phủ quy định chi tiết hồ sơ, trình tự, thủ tục đăng ký và thông báo phương pháp, cơ sở tính phí bảo hiểm theo khoản 3 và khoản 3a Điều 87 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022, đồng thời giao Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định chi tiết phương pháp, cơ sở tính phí bảo hiểm. việc cung cấp sản phẩm bảo hiểm. Việc phân định rõ thẩm quyền giữa Chính phủ và Bộ Tài chính tạo cơ sở để các quy định chuyên môn được ban hành linh hoạt, kịp thời điều chỉnh theo sự phát triển của thị trường bảo hiểm mà không phải sửa đổi trực tiếp Luật.
Như vậy, điều luật trên đã xây dựng một khuôn khổ pháp lý tương đối toàn diện đối với hoạt động xây dựng, thiết kế, phát triển và cung cấp sản phẩm bảo hiểm. Các quy định vừa mở rộng quyền tự chủ cho doanh nghiệp trong việc phát triển sản phẩm, vừa đặt ra những yêu cầu chặt chẽ về nội dung sản phẩm, phương pháp tính phí và cơ chế quản lý của cơ quan nhà nước. Qua đó, pháp luật không chỉ thúc đẩy đổi mới, đa dạng hóa sản phẩm bảo hiểm mà còn góp phần bảo vệ quyền lợi của bên mua bảo hiểm, duy trì khả năng thanh toán của doanh nghiệp và bảo đảm sự phát triển an toàn, minh bạch và bền vững của thị trường bảo hiểm Việt Nam.
Trân trọng./.