Đề xuất Án lệ về việc xác định hành vi hành chính bị kiện trong trường hợp cơ quan Nhà nước không thực hiện nghĩa vụ theo quy định pháp luật

ĐỀ XUẤT ÁN LỆ VỀ VIỆC XÁC ĐỊNH HÀNH VI HÀNH CHÍNH BỊ KIỆN TRONG TRƯỜNG HỢP CƠ QUAN NHÀ NƯỚC KHÔNG THỰC HIỆN NGHĨA VỤ THEO QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT

Tình huống pháp lý:

Trong thực tiễn giải quyết các vụ án hành chính liên quan đến bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất, một vấn đề pháp lý đặt ra khá phổ biến nhưng chưa được hướng dẫn thống nhất là việc người dân khởi kiện yêu cầu cơ quan hành chính thực hiện hành vi hành chính theo nghĩa vụ pháp luật quy định. Tình huống thường gặp là cơ quan Nhà nước không ban hành văn bản, không trả lời yêu cầu hoặc không thực hiện nhiệm vụ theo luật định. Điều này đặt ra câu hỏi mang tính nền tảng: Việc “không thực hiện” đó có được coi là hành vi hành chính đã phát sinh để trở thành đối tượng khởi kiện hay không?

Vấn đề càng trở nên phức tạp trong các tranh chấp liên quan đến hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề khi thu hồi đất nông nghiệp. Dù pháp luật đã quy định rõ quyền được hỗ trợ của người bị thu hồi đất, nhưng trên thực tế, cơ quan hành chính nhiều trường hợp “im lặng”, trì hoãn hoặc không thực hiện nghĩa vụ. Điều này khiến người dân gặp khó khăn trong việc xác định liệu sự im lặng đó có đủ căn cứ để xem là “hành vi hành chính bị kiện” theo khoản 3 và khoản 4 Điều 3 Luật Tố tụng hành chính năm 2015.

Quan điểm thứ nhất: Hành vi hành chính chỉ phát sinh khi cơ quan Nhà nước ban hành văn bản hoặc thể hiện rõ ý chí quản lý.

Quan điểm thứ hai: Không thực hiện nghĩa vụ theo luật định cũng là hành vi hành chính bị kiện.

Nội dung đề xuất án lệ:

“[9] Khoản 3 Điều 3 Luật Tố tụng hành chính năm 2015 quy định: “Hành vi hành chính là hành vi của cơ quan hành chính Nhà nước hoặc của người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính Nhà nước hoặc cơ quan, tổ chức được giao thực hiện quản lý hành chính Nhà nước thực hiện hoặc không thực hiện nhiệm vụ, công vụ theo quy định của pháp luật”.

[10] Khoản 4 Điều 3 Luật tố tụng hành chính quy định: “Hành vi hành chính bị kiện là hành vi quy định tại khoản 3 Điều này mà hành vi đó làm ảnh hưởng đến việc thực hiện quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân”.

[11] Từ nhận định trên xét thấy, bà Nguyễn Thị H khởi kiện yêu cầu buộc UBND thành phố V hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm trong việc thu hồi đất của gia đình bà, đây là yêu cầu buộc UBND thành phố V thực hiện nhiệm vụ, công vụ (thực hiện hành vi hành chính). Tuy nhiên, Tòa án cấp sơ thẩm không xem xét giải quyết mà tuyên đình chỉ yêu cầu khởi kiện của bà Nguyễn Thị H là không đúng quy định của pháp luật, vi phạm nghiêm trọng tố tụng...”