Đề xuất Án lệ về xác định thời điểm tính giá đất khi giao đất tái định cư có thu tiền sử dụng đất trong giải quyết vụ án hành chính

ĐỀ XUẤT ÁN LỆ VỀ XÁC ĐỊNH THỜI ĐIỂM TÍNH GIÁ ĐẤT KHI GIAO ĐẤT TÁI ĐỊNH CƯ CÓ THU TIỀN SỬ DỤNG ĐẤT TRONG GIẢI QUYẾT VỤ ÁN HÀNH CHÍNH

Tình huống pháp lý:

Việc giải quyết các vụ án hành chính về khiếu kiện quyết định hành chính về lĩnh vực quản lý đất đai phát sinh rất nhiều trên thực tế. Việc xác định thời điểm tính giá đất để thu tiền của người dân theo giá đất được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt khác nhau thì giá đất khác nhau, vì giá đất biến động theo thời gian. Vì vậy, cần phải xác định chính xác thời điểm tính giá đất để đảm bảo quyền lợi cho người dân, tránh việc khiếu kiện kéo dài.

Để minh chứng cho điều này, trong một vụ án cụ thể của Toà án nhân dân cấp cao tại Đà Nẵng, Uỷ ban nhân dân huyện đã tiến hành thu hồi đất của nhiều người người dân để thực hiện dự án Hồ thủy lợi, sau đó tiến hành bồi thường, hỗ trợ và giao đất tái định cư (có thu tiền) cho họ. Nếu việc thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ được thực hiện đúng thì việc thu tiền giao đất tái định cư sẽ được căn cứ vào giá đất đã được phê duyệt tại thời điểm đó. Do Uỷ ban nhân dân bồi thường, hỗ trợ không đúng về loại đất bị thu hồi của ông H (người khởi kiện trong vụ án). Đất của ông H là đất ở đô thị, nhưng Uỷ ban nhân dân quyết định bồi thường, hỗ trợ theo đất nông nghiệp, dẫn đến ông H khởi kiện yêu cầu hủy quyết định bồi thường, hỗ trợ đối với ông và Toà án có thẩm quyền đã chấp nhận yêu cầu của ông H, hủy một phần quyết định này bằng bản án có hiệu lực pháp luật.

Do việc bồi thường, hỗ trợ của Uỷ ban nhân dân sai nên ông H phải mất một khoảng thời gian để khởi kiện và Toà án đã hủy một phần quyết định hành chính, đây là lỗi do Uỷ ban nhân dân. Sau đó, Uỷ ban nhân dân mới ban hành quyết định giao đất tái định cư, có thu tiền sử dụng đất cho ông H, nhưng lại tính giá đất được giao tái định cư theo giá tại thời điểm giao đất, cao hơn hai lần giá đất những người bị thu hồi đất khác được giao đất tái định cư trong cùng dự án theo giá đất tại thời điểm ban hành quyết định phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ khi thu hồi đất ban đầu, dẫn đến ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của ông H. Do đó, Toà án nhân dân cấp cao tại Đà Nẵng đã xác định giá đất tái định cư ông H phải nộp cho Nhà nước là giá đất tại thời điểm ban hành quyết định phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ khi thu hồi đất ban đầu, để đảm bảo công bằng với những người bị thu hồi đất khác được giao đất tái định cư trong cùng dự án là đúng, đảm bảo quyền lợi của ông H.

Hội đồng xét xử phúc thẩm đã đưa ra đường lối xét xử đúng đắn có tính chuẩn mực. Đây là tình huống phát sinh nhiều trong thực tiễn giải quyết các tranh chấp về hợp đồng tặng cho tài sản chung của vợ chồng. Do đó, để hướng dẫn áp dụng thống nhất pháp luật trong việc giải quyết các vụ việc có tình huống pháp lý tương tự, tác giả xin đề xuất phát triển quyết định giám đốc thẩm này thành án lệ.

Nội dung đề xuất án lệ:

“[6] Tại khoản 1 Điều 156 Luật ban hành Văn bản quy phạm pháp luật năm 2015 quy định: “Văn bản quy phạm pháp luật được áp dụng từ thời điểm bắt đầu có hiệu lực. Văn bản quy phạm pháp luật được áp dụng đối với hành vi xảy ra tại thời điểm mà văn bản đó đang có hiệu lực. Trong trường hợp quy định của văn bản quy phạm pháp luật có hiệu lực trở về trước thì áp dụng theo quy định đó”. Do đó, Ủy ban nhân dân thành phố B áp dụng giá đất tại thời điểm ban hành quyết định là năm 2022 để giao đất có thu tiền sử dụng đất cho ông Nguyễn Sơn H theo quy định tại Quyết định số 2022/QĐ - UBND là không sai.

[7] Tuy nhiên, lý do Ủy ban nhân dân thành phố B giao đất tái định cư là xuất phát từ việc đã thu hồi 245,5m² đất thuộc thửa đất số 32, tờ bản đồ số 32 tại số 26B đường A, Tổ dân phố 8, phường T, thành phố B của ông Nguyễn Sơn H để xây dựng công trình Hồ thủy lợi E tại Quyết định số 8829/QĐ-UBND ngày 22/12/2020. Sau đó Ủy ban nhân dân thành phố B ban hành Quyết định số 8803/QĐ- UBND để bồi thường, hỗ trợ diện tích đất nêu trên nhưng theo giá đất nông nghiệp. Không đồng ý với việc bồi thường, hỗ trợ nên ông Nguyễn Sơn H đã khởi kiện vụ án hành chính và tại Bản án hành chính phúc thẩm số 304/2021/HC-PT ngày 31/12/2021, Tòa án nhân dân cấp cao tại Đà Nẵng đã quyết định chấp nhận yêu cầu khởi kiện của ông Nguyễn Sơn H, buộc Ủy ban nhân dân thành phố B phải bồi thường, hỗ trợ, tái định cư theo loại đất ở đô thị.

[8] Như vậy, trong trường hợp Ủy ban nhân dân thành phố B thực hiện việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất đối với hộ ông Nguyễn Sơn H đúng quy định pháp luật, thì ông Nguyễn Sơn H đã được giao đất tái định cư có thu tiền sử dụng đất theo giá đất năm 2020, giống như những hộ dân khác bị thu hồi đất để xây dựng công trình Hồ thủy lợi E. Việc ông Nguyễn Sơn H đựợc giao đất tái định cư vào năm 2022 là lỗi do Ủy ban nhân dân thành phố B đã thực hiện không đúng quy định pháp luật trong việc thực hiện bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất. Do đó, để đảm bảo sự công bằng giữa ông Nguyễn Sơn H với các hộ dân khác cũng bị thu hồi đất để thực hiện việc xây dựng công trình Hồ thủy lợi E nhưng được xem xét giao đất tái định cư vào năm 2020, nên Tòa án cấp phúc thẩm cần sửa bản án hành chính sơ thẩm theo hướng chấp nhận yêu cầu khởi kiện của ông Nguyễn Sơn H.”