Trách nhiệm của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Hội Chữ thập đỏ Việt Nam và các Bộ, ngành, địa phương về vận động, tiếp nhận, phân phối và sử dụng các nguồn đóng góp tự nguyện hỗ trợ khắc phục khó khăn do thiên tai, dịch bệnh, sự cố; hỗ trợ bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo được thực hiện như thế nào?
Trách nhiệm của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Hội Chữ thập đỏ Việt Nam và các Bộ, ngành, địa phương về vận động, tiếp nhận, phân phối và sử dụng các nguồn đóng góp tự nguyện hỗ trợ khắc phục khó khăn do thiên tai, dịch bệnh, sự cố; hỗ trợ bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo được thực hiện như thế nào?
Luật sư cho tôi hỏi: Tôi là người dân sinh sống tại một tỉnh ven biển, khu vực này thường xuyên chịu ảnh hưởng của bão và ngập lụt. Mỗi khi xảy ra thiên tai, tôi thấy có rất nhiều tổ chức tham gia vận động quyên góp và tiếp nhận hàng cứu trợ, trong đó có Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Hội Chữ thập đỏ Việt Nam cùng các cơ quan của Nhà nước. Tuy nhiên, tôi không rõ trách nhiệm cụ thể của từng cơ quan, tổ chức này trong việc vận động, tiếp nhận, phân phối và sử dụng nguồn đóng góp tự nguyện để hỗ trợ người dân bị thiên tai, dịch bệnh hoặc bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo được quy định như thế nào. Rất mong luật sư giải đáp giúp tôi.
MỤC LỤC
Trả lời:
1. Trách nhiệm của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Hội Chữ thập đỏ Việt Nam về vận động, tiếp nhận, phân phối và sử dụng các nguồn đóng góp tự nguyện hỗ trợ khắc phục khó khăn do thiên tai, dịch bệnh, sự cố; hỗ trợ bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo được thực hiện như thế nào?
Trách nhiệm của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Hội Chữ thập đỏ Việt Nam về vận động, tiếp nhận, phân phối và sử dụng các nguồn đóng góp tự nguyện hỗ trợ khắc phục khó khăn do thiên tai, dịch bệnh, sự cố; hỗ trợ bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo được thực hiện theo quy định tại khoản 1 Điều 25 Nghị định số 93/2021/NĐ-CP ngày 27/10/2021 về vận động, tiếp nhận, phân phối và sử dụng các nguồn đóng góp tự nguyện hỗ trợ khắc phục khó khăn do thiên tai, dịch bệnh, sự cố; hỗ trợ bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo (sau đây gọi tắt là “Nghị định số 93/2021/NĐ-CP”) hướng dẫn bởi khoản 4 Mục II Hướng dẫn số 95/HD-MTTW-BTT ngày 04/01/2023 của Ban Thường trực Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam về việc thực hiện một số nội dung Nghị định số 93/2021/NĐ-CP quy định như sau:
“Điều 25. Trách nhiệm của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Hội Chữ thập đỏ Việt Nam và các Bộ, ngành, địa phương
1. Ban Thường trực Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Hội Chữ thập đỏ Việt Nam có trách nhiệm tổ chức, chỉ đạo, hướng dẫn công tác vận động, tiếp nhận, phân phối và sử dụng tiền, hiện vật đóng góp tự nguyện hỗ trợ Nhân dân và các địa phương bị thiệt hại do thiên tai, dịch bệnh, sự cố. Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp và các tổ chức chính trị - xã hội tổ chức giám sát việc thực hiện theo quy định của pháp luật.”
Và
“4. Công tác giám sát của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (khoản 1, Điều 25)
- Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp và các tổ chức chính trị - xã hội có trách nhiệm tổ chức giám sát việc thực hiện Nghị định 93/2021/NĐ-CP theo quy định của pháp luật. Về nội dung, hình thức giám sát thực hiện theo quy định tại Nghị quyết liên tịch số 403/2017/NQLT/CP-UBTVQH-ĐCTUBTWMTTQVN, ngày 15/6/2017 giữa Chính phủ, Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Đoàn Chủ tịch UBTWMTTQ Việt Nam quy định chi tiết về các hình thức giám sát và phản biện xã hội của MTTQ Việt Nam và các quy định của pháp luật có liên quan.
- Việc tổ chức giám sát đối với công tác vận động, tiếp nhận, phân phối và sử dụng các nguồn đóng góp tự nguyện hỗ trợ khắc phục khó khăn do thiên tai, dịch bệnh, sự cố; hỗ trợ bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo được triển khai đồng thời trong và sau quá trình diễn ra thiên tai, dịch bệnh, sự cố và theo từng đợt kêu gọi, vận động của Ban Vận động cứu trợ các cấp.
- Tùy theo quy mô, cấp độ tương ứng, Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp có trách nhiệm phối hợp với các tổ chức chính trị - xã hội và các cơ quan chức năng hướng dẫn việc giám sát đối với từng đợt vận động, tiếp nhận, phân phối và sử dụng các nguồn đóng góp tự nguyện hỗ trợ thiên tai, dịch bệnh, sự cố cụ thể.”
Quy định trên xác định rõ vai trò trung tâm của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và Hội Chữ thập đỏ Việt Nam trong công tác vận động, tiếp nhận, phân phối và sử dụng nguồn đóng góp tự nguyện. Hai tổ chức này không chỉ là đầu mối chỉ đạo, hướng dẫn nghiệp vụ cho hệ thống Mặt trận các cấp mà còn phối hợp cùng các tổ chức chính trị - xã hội để bảo đảm việc cứu trợ diễn ra đúng đối tượng, công khai và hiệu quả. Đáng chú ý, hoạt động giám sát được triển khai cả trong và sau quá trình vận động, thể hiện cơ chế kiểm tra thường xuyên nhằm kịp thời phát hiện, xử lý sai phạm và tăng cường tính minh bạch trong sử dụng nguồn lực xã hội hóa. Ngoài ra, phạm vi giám sát của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam không chỉ dừng lại ở khía cạnh hành chính mà còn mở rộng sang phản biện xã hội, góp phần củng cố niềm tin của nhân dân đối với hoạt động thiện nguyện có tổ chức.
Từ đó có thể thấy, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và Hội Chữ thập đỏ Việt Nam giữ vai trò then chốt trong việc kết nối nguồn lực cộng đồng với Nhà nước, bảo đảm công tác cứu trợ được triển khai minh bạch, đúng mục đích và hợp pháp. Cơ chế giám sát đa tầng của hệ thống Mặt trận không chỉ là công cụ quản lý mà còn thể hiện tinh thần trách nhiệm, tính nhân văn và ý nghĩa xã hội sâu sắc, góp phần lan tỏa truyền thống tương thân tương ái, củng cố niềm tin của nhân dân vào các hoạt động thiện nguyện có tổ chức.
2. Trách nhiệm của các Bộ, ngành, địa phương về vận động, tiếp nhận, phân phối và sử dụng các nguồn đóng góp tự nguyện hỗ trợ khắc phục khó khăn do thiên tai, dịch bệnh, sự cố; hỗ trợ bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo được thực hiện như thế nào?
Trách nhiệm của các Bộ, ngành, địa phương về vận động, tiếp nhận, phân phối và sử dụng các nguồn đóng góp tự nguyện hỗ trợ khắc phục khó khăn do thiên tai, dịch bệnh, sự cố; hỗ trợ bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo được quy định tại các khoản 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 và 9 Điều 25 Nghị định số 93/2021/NĐ-CP như sau:
“Điều 25. Trách nhiệm của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Hội Chữ thập đỏ Việt Nam và các Bộ, ngành, địa phương
2. Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội có trách nhiệm chủ trì, phối hợp với các Bộ, ngành liên quan tổ chức thực hiện chính sách về trợ giúp xã hội, theo dõi, thanh tra, kiểm tra việc tiếp nhận, phân phối và sử dụng nguồn đóng góp tự nguyện hỗ trợ Nhân dân và các địa phương bị thiệt hại do sự cố đảm bảo đúng chế độ, chính sách.
3. Bộ Y tế có trách nhiệm:
a) Chủ trì, phối hợp với các Bộ, ngành liên quan ban hành danh mục bệnh hiểm nghèo;
b) Chủ trì, phối hợp với các Bộ, ngành liên quan tổ chức thực hiện, theo dõi, thanh tra, kiểm tra việc thực hiện hỗ trợ phòng, chống bệnh truyền nhiễm ở người, hỗ trợ bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo đảm bảo đúng chế độ, chính sách.
4. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chủ trì, phối hợp với các Bộ, ngành liên quan tổ chức thực hiện, theo dõi, thanh tra, kiểm tra việc tiếp nhận, phân phối và sử dụng nguồn đóng góp tự nguyện hỗ trợ Nhân dân và các địa phương bị thiệt hại do thiên tai, dịch bệnh động vật, dịch hại thực vật đảm bảo đúng chế độ, chính sách.
5. Bộ Ngoại giao có trách nhiệm chủ trì, phối hợp với Hội Chữ thập đỏ Việt Nam tổ chức vận động, tiếp nhận và phân phối nguồn đóng góp tự nguyện hỗ trợ các quốc gia khác bị thiên tai.
6. Bộ Tài chính có trách nhiệm phối hợp với Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các cơ quan liên quan quản lý đối với nguồn đóng góp tự nguyện được chuyển vào ngân sách trung ương theo quy định hiện hành của pháp luật về ngân sách nhà nước; tổ chức thanh tra, kiểm tra công tác tiếp nhận, phân phối và sử dụng tiền, hiện vật đóng góp tự nguyện hỗ trợ khắc phục khó khăn do thiên tai, dịch bệnh, sự cố; hướng dẫn xử lý vướng mắc phát sinh (nếu có) trong quá trình triển khai thực hiện Nghị định này.
7. Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Xây dựng, Bộ Công Thương theo chức năng, nhiệm vụ được giao có trách nhiệm tổ chức thực hiện, theo dõi, thanh tra, kiểm tra, xử lý các vấn đề do thiên tai, dịch bệnh, sự cố gây ra về ô nhiễm môi trường, cung cấp điện, nước sinh hoạt, cung ứng vật tư, hàng hóa thiết yếu và bình ổn thị trường.
8. Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương có trách nhiệm:
a) Phối hợp với Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp tỉnh và Hội Chữ thập đỏ Việt Nam cấp tỉnh ban hành Quy chế phối hợp thực hiện công tác vận động, tiếp nhận, phân phối và sử dụng các nguồn đóng góp tự nguyện hỗ trợ khắc phục khó khăn do thiên tai, dịch bệnh, sự cố trên địa bàn; trong đó quy định rõ nguyên tắc phối hợp; hình thức, nội dung phối hợp; thanh tra, kiểm tra, theo dõi, giám sát việc tổ chức thực hiện và trách nhiệm của các cơ quan liên quan theo quy định của Nghị định này; trường hợp nguồn đóng góp tự nguyện được chuyển vào ngân sách địa phương, thực hiện quản lý theo quy định hiện hành của pháp luật về ngân sách nhà nước và các văn bản pháp luật có liên quan;
b) Cung cấp, cập nhật các thông tin về diễn biến thiên tai, dịch bệnh, sự cố; tình hình thiệt hại do thiên tai, dịch bệnh, sự cố trên cổng thông tin điện tử của cơ quan để phục vụ công tác hỗ trợ.
9. Các cơ quan thông tin đại chúng phối hợp với các cơ quan liên quan để đưa tin chính xác, kịp thời trong quá trình vận động, tiếp nhận, phân phối và sử dụng nguồn đóng góp tự nguyện khắc phục khó khăn do thiên tai, dịch bệnh, sự cố và hỗ trợ bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo.”
* Lưu ý:
- Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội cùng với Bộ Nội vụ được hợp nhất thành Bộ Nội vụ.
- Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cùng với Bộ Tài nguyên và Môi trường được hợp nhất thành Bộ Nông nghiệp và Môi trường.
(Căn cứ mục 2.3 Phần II Kết luận số 121-KL/TW ngày 24/01/2025 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Khóa XIII về tổng kết Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 25/10/2017 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Khóa XII một số vấn đề về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả và khoản 4, 8 Điều 1 Nghị quyết số 176/2025/QH15 ngày 18/02/2025 của Quốc hội về cơ cấu tổ chức của Chính phủ nhiệm kỳ Quốc hội khoá XV).
Bên cạnh đó, trách nhiệm của Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương được hướng dẫn chi tiết tại khoản 5 Mục II Hướng dẫn số 95/HD-MTTW-BTT ngày 04/01/2023 của Ban Thường trực Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam về việc thực hiện một số nội dung Nghị định số 93/2021/NĐ-CP quy định như sau:
“5. Việc xây dựng quy chế phối hợp ở cấp tỉnh (khoản 8, Điều 25)
- Ủy ban nhân dân cấp tỉnh chủ trì, phối hợp với Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và Hội Chữ thập đỏ cùng cấp xây dựng Quy chế phối hợp thực hiện công tác vận động, tiếp nhận, phân phối và sử dụng các nguồn đóng góp tự nguyện hỗ khắc phục khó khăn do thiên tai, dịch bệnh, sự cố trên địa bàn.
- Quy chế phối hợp quy định rõ các nội dung về: Nguyên tắc phối hợp; hình thức, nội dung phối hợp; trách nhiệm các cơ quan trong tiếp nhận, quản lý, phân phối các nguồn hỗ trợ; trách nhiệm các cơ quan trong việc xác định đối tượng, định mức phân bổ, hỗ trợ; công tác phối hợp thanh tra, kiểm tra, theo dõi, giám sát việc tổ chức thực hiện và trách nhiệm của các cơ quan liên quan theo quy định của Nghị định số 93/2021/NĐ-CP.”
Quy định trên thể hiện rõ trách nhiệm của từng Bộ, ngành và địa phương trong việc tổ chức, điều phối và giám sát các hoạt động vận động, tiếp nhận, phân phối và sử dụng nguồn đóng góp tự nguyện nhằm hỗ trợ người dân khắc phục khó khăn do thiên tai, dịch bệnh, sự cố và giúp đỡ bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo. Mỗi cơ quan được giao vai trò riêng phù hợp với chức năng quản lý nhà nước của mình: Bộ Nội vụ chịu trách nhiệm thực hiện chính sách trợ giúp xã hội; Bộ Y tế đảm nhiệm việc xây dựng danh mục bệnh hiểm nghèo và quản lý hỗ trợ trong lĩnh vực y tế; Bộ Nông nghiệp và Môi trường đảm bảo hỗ trợ kịp thời cho các khu vực bị thiệt hại do thiên tai, dịch bệnh trong sản xuất nông nghiệp; Bộ Ngoại giao thực hiện công tác vận động hỗ trợ quốc tế; Bộ Tài chính giám sát tài chính và hướng dẫn xử lý vướng mắc phát sinh; các Bộ khác như Bộ Xây dựng, Bộ Công Thương chịu trách nhiệm về môi trường, cung ứng hạ tầng, điện, nước, hàng hóa thiết yếu. Đáng chú ý, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh đóng vai trò hạt nhân trong việc điều phối tại địa phương, chịu trách nhiệm ban hành quy chế phối hợp với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp tỉnh và Hội Chữ thập đỏ cùng cấp, đồng thời công khai thông tin để bảo đảm tính minh bạch và giám sát xã hội.
Từ đó có thể thấy, hệ thống quy định này không chỉ phân định rõ trách nhiệm mà còn thiết lập cơ chế phối hợp đa ngành, đa cấp, bảo đảm việc huy động và sử dụng nguồn đóng góp tự nguyện diễn ra đồng bộ, hiệu quả và đúng pháp luật. Mỗi chủ thể đều có vai trò thiết yếu trong chuỗi hoạt động hỗ trợ nhân đạo, qua đó thể hiện sự gắn kết giữa Nhà nước và xã hội trong việc chia sẻ rủi ro, nâng cao năng lực ứng phó và khẳng định giá trị nhân văn của chính sách an sinh trong quản trị quốc gia.
Trân trọng./.