Thông báo rút kinh nghiệm số 41/TB-VC1-V2 ngày 18/8/2023 của Viện kiểm sát nhân dân cấp cao tại Hà Nội về việc “Tranh chấp quyền sử dụng đất”

THÔNG BÁO RÚT KINH NGHIỆM SỐ 41/TB-VC1-V2 NGÀY 18/8/2023 CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN CẤP CAO TẠI HÀ NỘI VỀ VIỆC “TRANH CHẤP QUYỀN SỬ DỤNG ĐẤT”

Nội dung vấn đề cần rút kinh nghiệm:

1. Vi phạm trong việc xác minh, thu thập chứng cứ. Căn cứ vào tài liệu có trong hồ sơ vụ án, xác định bản đồ giải thửa xã Vinh Quang đo vẽ từ năm 1992 và hoàn thành năm 1994 là tài liệu có trước trích đo bản đồ hiện trạng năm 1993 và giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Diện tích đất cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho ông Dư và ông Ái đều không đúng với bản đồ giải thửa. Quá trình giải quyết vụ án, Tòa án cấp sơ thẩm không xác minh, thu thập chứng cứ là hồ sơ cấp giấy chứng nhận quyền sửdụng đất để xem xét và xác định việc cấp đất có đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục hay không, có việc ký giáp ranh của các hộ liền kề hay không, cũng như quá trình cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho hai hộ gia đình căn cứ vào diện tích sử dụng thực tế của hai hộ hay căn cứ vào bản đồ giải thửa, bản đồ hiện trạng hay các tài liệu địa chính khác là thiếu sót.

2. Việc xem xét, thẩm định tại chỗ chưa đầy đủ, toàn diện: Quá trình giải quyết vụ án, các đương sự đều trình bày việc sử dụng đất liên tục, ổn định, lâu dài cho đến khi phát sinh tranh chấp; vị trí tranh chấp có mốc giới liền kề nhau. Bản án phúc thẩm nhận định: Tại phiên tòa phúc thẩm đại diện bị đơn khẳng định khi xây dựng nhà mới đã lùi theo móng nhà cũ và hiện nay móng cũ vẫn còn nguyên nhưng cấp sơ thẩm chưa xác minh làm rõ có móng tường cũ hay không, bức tường cũ xây dựng năm nào, thuộc quyền sử dụng của ai. Trường hợp không thể căn cứ vào giấy chứng nhận quyền sửdụng đất đã cấp cho hai hộ gia đình làm căn cứ xác định ranh giới giữa hai thửa đất, cần thu thập chứng cứ bổ sung, xem xét thẩm định tại chỗ, xác định mốc giới thực tế theo lịch sử sử dụng đất của các bên. Tòa án cấp sơ thẩm khi giải quyết lại vụ án mặc dù đã tiến hành xem xét thẩm định tại chỗ nhưng kết quả xem xét thẩm định không thể hiện nội dung như đã nêu trên.

3. Đánh giá chứng cứ chưa chính xác: Bản án sơ thẩm nhận định về việc diện tish đất thực trạng thừa hay thiếu không được dùng làm căn cứ để xác định việc lấn chiếm đất của nhau, giấy chứng nhận quyền sử dụng đất không giống với thực trạng nhưng lại nhận định do số liệu các cạnh tại vị trí đất có tranh chấp và giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã cấp cho hai hộ gia đình đều phù hợp nên đã lồng ghép trích lục trên giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lên sơ đồ hiện trạng để xác định diện tích đất đã lấn chiếm là không chính xác. Bởi trường hợp chưa xác minh, làm rõ được việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất có đúng quy định của pháp luật hay không thì không thể sử dụng giấy chứng nhận quyền sử dụng đất làm căn cứ duy nhất để xác định diện tích đất đã lấn chiếm. Đồng thời, bản án sơ thẩm nhận định diện tích đất của hộ ông Dư lấn chiếm sang diện tích đất của ông Ái là rất nhỏ, không đáng kể, không ảnh hưởng đến sinh hoạt và các công trình xây dựng của hộ ông Ái nên đã buộc bị đơn phải trả lại diện tích đất đã lấn chiếm cho nguyên đơn bằng giá trị nhưng tại phần quyết định của bản án lại tuyên buộc bị đơn phải trả cho bà Hiển, chị Hạnh, anh Toản phần diện tích đã lấn chiếm 0,7m² chứ không phải bằng giá trị là mâu thuẫn với phần nhận định của bản án sơ thẩm.

4. Vi phạm về thủ tục tố tụng: Một trong số yêu cầu phản tố của bị đơn là yêu cầu buộc nguyên đơn tháo dỡ các công trình xây dựng, vật dụng lấn chiếm khoảng không. Tòa án cấp sơ thẩm không đưa ra tài liệu, chứng cứ, không nhận định đánh giá về yêu cầu phản tố này nhưng lại quyết định không chấp nhận yêu cầu phản tố của bị đơn là thiếu căn cứ.

Xét thấy, việc thu thập chứng cứ và chứng minh của cấp sơ thẩm chưa được thực hiện đầy đủ mà tại cấp phúc thẩm không thể khắc phục và thực hiện bổ sung được. Đồng thời, Tòa án cấp sơ thẩm có vi phạm nghiêm trọng về thủ tục tố tụng, ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự. Vì vậy, Tòa án cấp phúc thẩm tuyên hủy bản án sơ thẩm và chuyển hồ sơ vụ án cho Tòa án cấp sơ thẩm giải quyết lại theo thủ tục sơ thẩm đúng quy định của pháp luật.