Thông báo rút kinh nghiệm số 27/TB-VC1-V2 ngày 24/5/2021 của Viện kiểm sát nhân dân cấp cao tại Hà Nội về việc tranh chấp quyền sử dụng đất; yêu cầu tuyên bố Hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất vô hiệu và hủy quyết định cá biệt

THÔNG BÁO RÚT KINH NGHIỆM SỐ 27/TB-VC1-V2 NGÀY 24/5/2021 CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN CẤP CAO TẠI HÀ NỘI VỀ VIỆC TRANH CHẤP QUYỀN SỬ DỤNG ĐẤT; YÊU CẦU TUYÊN BỐ HỢP ĐỒNG CHUYỂN NHƯỢNG QUYỀN SỬ DỤNG ĐẤT VÔ HIỆU VÀ HỦY QUYẾT ĐỊNH CÁ BIỆT

Nội dung vấn đề cần rút kinh nghiệm:

1. Vi phạm về xác định tư cách tố tụng của nguyên đơn

Khi khởi kiện vụ án, các ông Thiềng, Kỳ, Ngân, Hoài, Quản, Thức xuất trình hai bản danh sách có để tên, chữ ký của nhiều người và cho rằng đây là danh sách các thành viên của Dòng họ Nguyễn Công, chỉ phái Can Phan đã ủy quyền cho . các ông khởi kiện vụ án. Hai bản danh sách nêu trên đều không thể hiện rõ nội dung ủy quyền, phạm vi ủy quyền cũng như tính hợp pháp của việc ủy quyền. Theo Biên bản xác minh ngày 23/8/2018, ông Đặng Hữu Phú (Công chức tư pháp xã Thái Sơn) xác định: “... Trong giấy ủy quyền 47 người kỷ trước mặt ông Phú không có nội dung ủy quyền, phạm vi ủy quyền và trách nhiệm ủy quyền mà họ chỉ yêu cầu Ủy ban nhân dân xã xác nhận 47 người có chữ ký trong danh sách là con cháu trực hệ chỉ phái Can Phan dòng họ Nguyễn Công...”. Do đó, không có cơ sở xác định các ông nêu trên là người đại diện theo ủy quyền tham gia tố tụng, Tòa án cấp sơ thẩm xác định họ là đại diện của nguyên đơn Dòng họ Nguyễn Công chỉ phái Can Phan và đưa họ vào tham gia tố tụng là không chính xác.

Quá trình giải quyết vụ án các bên đương sự không có sự thống nhất về số lượng thành viên của Dòng họ. Tòa án cấp sơ thẩm không tiến hành đối chất, lấy lời khai hoặc sử dụng biện pháp thu thập chứng cứ khác để làm rõ tập quán tại địa phương, các thỏa thuận, quy ước của Dòng họ trong việc xác định tư cách thành viên Dòng họ để có cơ sở xác định chính xác số lượng thành viên dòng họ, xác định địa chỉ của họ và đưa họ hoặc người đại diện của họ vào tham gia tố tụng là vi phạm nghiêm trọng về tố tụng.

Mặt khác, Nghị quyết số 01/2020/NQ-HĐTP ngày 05/3/2020 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn áp dụng một số quy định của pháp luật trong việc giải quyết tranh chấp về tài sản chung của dòng họ thì “Dòng họ” không thể trở thành đương sự mà chỉ các thành viên trong dòng họ mới có thể trở thành đương sự trong vụ án dân sự. Tòa án sơ thẩm xác định “Dòng họ Nguyễn Công chỉ phải Can Phan” là nguyên đơn tham gia tố tụng trong vụ án là không đúng hướng dẫn nêu trên, cần phải xác định nguyên đơn trong vụ án là thành viên của Dòng họ và là người khởi kiện yêu cầu giải quyết tranh chấp về tài sản chung của Dòng họ mới chính xác.

2. Vi phạm trong xác định quan hệ pháp luật tranh chấp và áp dụng pháp luật để giải quyết vụ án không đúng.

Nguyên đơn khởi kiện yêu cầu buộc ông Châu (trưởng họ) và những người có liên quan phải trả lại cho Dòng họ khối tài sản thuộc quyền sở hữu, sử dụng chung của Dòng họ là thửa đất có diện tích 897,7m² và ngôi nhà thờ tọa lạc trên đất; Yêu cầu hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đứng tên vợ chồng ông Châu, bà Tuất đối với thửa đất nêu trên; Yêu cầu hủy các Hợp đồng chuyển nhượng, tặng cho quyền sử dụng đất do vợ chồng ông Châu, bà Tuất ký kết có liên quan đến thửa đất là tài sản chung của Dòng họ. Do đó, quan hệ pháp luật trong vụ án này là “Tranh chấp về tài sản chung của dòng họ”. Việc Tòa án cấp sơ thẩm xác định quan hệ pháp luật tranh chấp trong vụ án là “Tranh chấp quyền sử dụng đất; Yêu cầu tuyên bố hợp đồng chuyển nhương quyền sử dụng đất vô hiệu và huy Quyết định cá biệt” là không đúng, dẫn đến việc áp dụng pháp luật để giải quyết vụ án của Bản án không đúng pháp luật.

Những vi phạm nêu trên là nghiêm trọng và không thể khắc phục ở cấp phúc thẩm, do đó Hội đồng xét xử phúc thẩm - Tòa án nhân dân cấp cao tại Hà Nội xử hủy toàn bộ bản án sơ thẩm để giải quyết lại. Viện kiểm sát nhân dân cấp cao tại Hà Nội nêu lên để Viện kiểm sát nhân dân địa phương nghiên cứu rút kinh nghiệm chung nhằm nâng cao chất lượng giải quyết vụ án dân sự.