Thông báo rút kinh nghiệm số 77/TB-VKS-DS ngày 10/9/2020 của Viện kiểm sát nhân cấp cao tại Đà Nẵng về việc tranh chấp về yêu cầu giao quyền sử dụng đất và yêu cầu hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

THÔNG BÁO RÚT KINH NGHIỆM SỐ 77/TB-VKS-DS NGÀY 10/9/2020 CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN CẤP CAO TẠI ĐÀ NẴNG VỀ VIỆC TRANH CHẤP VỀ YÊU CẦU GIAO QUYỀN SỬ DỤNG ĐẤT VÀ YÊU CẦU HỦY GIẤY CHỨNG NHẬN QUYỀN SỬ DỤNG ĐẤT

Nội dung vấn đề cần rút kinh nghiệm:

Tại “Đơn xin chuyển nhượng đất” Ngày 12/11/2002, thể hiện vợ chồng ông Trung, bà Tỉnh chuyển nhượng cho mẹ của ông Nguyễn Văn Quý là cụ Trương Thị Nha và bà Nguyễn Thị Bính (con bà Nha) thửa đất có kích thước: “Bề ngang của khu đất dài 23m ngay cây mít phía nhà ông Tấn, phía trước từ góc rào nhà ông Chất đến cây Sầu Đâu thẳng đến bụi tre bờ hồ cá, chiều sâu hết khu đất trong vườn”; đến ngày 18/11/2002, vợ chồng ông Trung, bà Tỉnh tiếp tục ký với ông Quý “Hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất” theo mẫu quy định. Sau đó các bên làm thủ tục cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Tuy nhiên, khi đo vẽ sơ đồ vị trí khu đất chuyển nhượng ngày 16/12/2002, cán bộ địa chính lại xác định thửa đất chuyển nhượng có diện tích 715m² nằm trong thửa đất số 60, tờ bản đồ số 12, diện tích 852 m², trên thửa đất này có nhà ở của hộ ông Trung, đã được UBND huyện Hòa Vang cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số vào số 00869 QSDĐ ngày 09/12/1994 cấp cho hộ ông Nguyễn Viết Trung. Trên cơ sở hợp đồng chuyển nhượng nêu trên, ngày 20/3/2003, UBND huyện Hòa Vang cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số 03410 QSDD/3700/QĐ-UB cho hộ ông Nguyễn Văn Quý tại thửa đất số 584, tờ bản đồ số 12 với diện tích 715m² (gồm 400m² đất ở và 315 đất vườn).

Quá trình giải quyết vụ án, tại Biên bản xem xét thẩm định tại chỗ ngày 29/12/2016 và phiên tòa sơ thẩm ngày 11/6/2018, các bên đương sự thừa nhận mảnh đất thỏa thuận chuyển nhượng theo như “Đơn xin thỏa thuận chuyển nhượng đất” ngày 12/11/2002 là thửa đất số 107 (số mới là 05) liền kề thửa đất số 60 (nay là thửa 584), trên đất có nhà ở của vợ chồng ông Trung chứ không phải là thửa đất số 60 mà UBND huyện Hòa Vang đã cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho hộ ông Quý ngày 20/3/2003.

Như vậy, có đủ căn cứ để xác định diện tích đất mà vợ chồng ông Trung chuyển nhượng cho ông Quý là mảnh đất có số thửa 107, tờ bản đồ số 12, chứ không phải mảnh đất có số thửa 60, tờ bản đồ số 12; quá trình thực hiện thủ tục chuyển quyền sử dụng đất có sự nhầm lẫn về vị trí thửa đất chuyển nhượng, nên hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất nêu trên là vô hiệu.

Tại Công văn số 210/UBND ngày 05/12/2017, UBND xã Hòa Tiến, huyện Hòa Vang xác định: Thửa đất số 107 trước đây do HTX Nông nghiệp 1 Hòa Tiến quản lý, nay do Ủy ban nhân dân xã Hòa Tiến quản lý, gia đình ông Trung không quản lý, sử dụng thửa đất này. Đồng thời, tại Công văn số 1925/UBND-TNMT ngày 31/10/2018 của UBND huyện Hòa Vang xác định hộ ông Trung không kê khai đăng ký nên không thể cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho hộ ông Trung đối với thửa đất này. Thực tế, gia đình ông Trung cũng không có một trong các loại giấy tờ được quy định tại Điều 50 Luật Đất đai năm 2003 (nay là Điều 100 Luật Đất đai năm 2013); do đó, hộ ông Trung không phải là chủ sử dụng hợp pháp thửa đất số 107.

Tòa án cấp sơ thẩm tuyên bố Hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất ngày 18/11/2002 giữa vợ chồng ông Nguyễn Viết Trung và ông Nguyễn Văn Quý là vô hiệu và hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất mà UBND huyện Hòa Vang đã cấp cho hộ ông Nguyễn Văn Quý ngày 20/3/2003 là có căn cứ theo quy định tại Điều 141 BLDS năm 1995 (nay là Điều 126 và Điều 407 BLDS năm 2015).

Tuy nhiên, Tòa án cấp sơ thẩm lại căn cứ vào sự thỏa thuận trái pháp luật của hai bên về chuyển nhượng thửa đất số 107 (do UBND xã Hòa Tiến quản lý) để công nhận vợ chồng ông Quý được quyền sử dụng 708,4m² (đã trừ 20,6m² đất mộ) tại thửa đất số 5 (số củ là 107) là không đúng quy định tại khoản 2 Điều 5 của BLTTDS 2015, do vi phạm điều cấm của luật được quy định tại khoản 4 Điều 3 BLDS năm 2015.

Viện kiểm sát nhân dân cấp cao tại Đà Nẵng thấy cần thông báo để các Viện kiểm sát địa phương trong khu vực tham khảo, rút kinh nghiệm trong công tác kiểm sát việc giải quyết các vụ án dân sự./.