Thông báo rút kinh nghiệm số 12/TB-VC2-V2 ngày 03/01/2020 của Viện kiểm sát nhân dân cấp cao tại Đà Nẵng vụ án dân sự “Tranh chấp về quyền sử dụng đất”
THÔNG BÁO RÚT KINH NGHIỆM SỐ 12/TB-VC2-V2 NGÀY 03/01/2020 CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN CẤP CAO TẠI ĐÀ NẴNG VỤ ÁN DÂN SỰ “TRANH CHẤP VỀ QUYỀN SỬ DỤNG ĐẤT”
Nội dung vấn đề cần rút kinh nghiệm:
1. Về thủ tục tố tụng
- Tòa án cấp sơ thẩm vi phạm về thụ lý vụ án: Ngày 30/6/2006, bà Hồ Thị Hiền có đơn khởi kiện vụ án dân sự, yêu cầu Tòa án buộc cụ Đặng Thị Lẹc, ông Lực và bà Thắm phải trả lại 15,4m² đất đã lấn chiếm. Vụ án đã được Tòa án nhân dân huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình xét xử sơ thẩm và Tòa án nhân dân tỉnh Quảng Bình xét xử phúc thẩm năm 2007, bác toàn bộ yêu cầu khởi kiện của bà Hiền. Như vậy, yêu cầu độc lập của ông Lộc về việc tranh chấp diện tích đất bị vợ chồng ông Lực, bà Thắm chiếm giữ trái phép đã được Tòa án giải quyết. Lẽ ra, Tòa nhân dân tỉnh Quảng Bình phải căn cứ điểm c khoản 1 Điều 192 Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015 trả lại đơn khởi kiện cho đương sự; trường hợp đã thụ lý vụ án thì ra quyết định đình chỉ giải quyết vụ án theo quy định tại điểm g khoản 1 Điều 217 Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015. Tòa nhân dân tỉnh Quảng Bình thụ lý giải quyết yêu cầu độc lập của ông Lộc, bà Hiền là vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tung.
- Tòa án cấp sơ thẩm xác định không đúng tư cách người tham gia tố tụng:
Tòa án cấp sơ thẩm xác định Phòng giao dịch Lý Hòa là người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan là không chính xác, vì Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam chưa có văn bản ủy quyền cho Phòng giao dịch Lý Hòa tham gia tố tụng tại Tòa án. Tòa án cấp sơ thẩm cũng xác định bà Hồ Thị Hiền là người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan có yêu cầu độc lập là không đúng, vì tại Đơn yêu cầu độc lập chỉ có chữ ký của ông Nguyễn Lộc.
Ngoài ra, Tòa án cấp sơ thẩm xác định Ủy ban nhân dân xã Hải Trạch và một số người sử dụng đất tại các thửa lân cận là những người tham gia tố tụng khác, cũng không đúng quy định của Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015.
2. Về nội dung
Trong vụ án này, các đương sự khởi kiện đòi lại quyền sử dụng đất. Tuy nhiên, trong quá trình giải quyết vụ án Tòa án cấp sơ thẩm chưa làm rõ vị trí đất bị đơn lấn chiếm của nguyên đơn và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan, nên không thể xác định chính xác diện tích đất tranh chấp, từ đó dẫn đến việc giải quyết vụ án không đúng.
Các đương sự cho rằng, nguồn gốc đất của bị đơn nằm trong diện tích 275m² của bà Đặng Thị Lẹc. Hiện nay gia đình bà Lẹc sử dụng 175m². Như vậy, sau khi thế chấp quyền sử dụng diện tích 100m² thì ông Lực, bà Thắm không còn diện tích đất. Điều này phù hợp với Bản đồ địa chính lập ngày 25/9/2007, theo đó thửa đất hộ bà Thái với hộ ông Lộc liền kề nhau, không có thửa đất hay khoảng đất trống xen giữa. Tuy nhiên, hiện nay bị đơn sử dụng thửa đất số 124, diện tích 37m² xen kẽ giữa thửa đất của bà Thái với ông Lộc, nhưng Tòa án cấp sơ thẩm không thu thập tài liệu chứng minh nguồn gốc thửa đất này. Bà Thái cho rằng, Bà không ký vào Giấy biên nhận diện tích ngày 11/3/2013 (diện tích giao nhận 95,3m²); năm 2017, Bà có khiếu nại về việc bàn giao đất bị thiếu và việc ông Lực xây dựng nhà trái pháp luật đến Uỷ ban nhân dân xã Hải Trạch, Uỷ ban nhân dân huyện Bố Trạch, nhưng không được giải quyết. Tòa án cấp sơ thẩm không làm rõ nguồn gốc và quá trình sử dụng thửa đất số 124 của bị đơn, nguyên nhân sự biến động về hình thể dẫn đến chênh lệch về diện tích; chưa tiến hành thu thập hồ sơ cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho bị đơn trước khi thế chấp để làm rõ tứ cận, diện tích thửa đất trên thực tế là thiếu sót.
Ngoài ra, Tòa án sơ thẩm xác định giá bồi thường 1.000.000 đồng/m² đối với diện tích đất lấn chiếm là không phù hợp với giá thị trường tại thời điểm xét xử sơ thẩm, làm ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của các đương sự.
Trên đây là vụ án “Tranh chấp về quyền sử dụng đất”, Tòa án cấp sơ thẩm vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng và thu thập tài liệu chứng cứ không đầy đủ, dẫn đến giải quyết vụ án không đúng, bị Tòa án cấp phúc thẩm hủy bản án sơ thẩm để xét xử lại. Viện kiểm sát nhân dân cấp cao tại Đà Nẵng thông báo để Viện kiểm sát nhân dân tỉnh, thành phố trong khu vực nghiên cứu rút kinh nghiệm, nhằm nâng cao chất lượng công tác kiểm sát giải quyết các vụ án dân sự./.