Thông báo rút kinh nghiệm số 159/TB-VKSTC ngày 09/3/2020 của Viện kiểm sát nhân dân tối cao về công tác kiểm sát việc giải quyết đối với vụ án hành chính liên quan đến khiếu kiện quyết định hành chính của Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh giải quyết khiếu nại trong trường hợp bồi thường, hỗ trợ đất bị thu hồi

THÔNG BÁO RÚT KINH NGHIỆM SỐ 159/TB-VKSTC NGÀY 09/3/2020 CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TỐI CAO VỀ CÔNG TÁC KIỂM SÁT VIỆC GIẢI QUYẾT ĐỐI VỚI VỤ ÁN HÀNH CHÍNH LIÊN QUAN ĐẾN KHIẾU KIỆN QUYẾT ĐỊNH HÀNH CHÍNH CỦA CHỦ TỊCH ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI TRONG TRƯỜNG HỢP BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ ĐẤT BỊ THU HỒI

Nội dung vấn đề cần rút kinh nghiệm:

Khi kiểm sát vụ án trên, Viện kiểm sát cần căn cứ Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007 của Chính phủ quy định bổ sung về việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự, thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai (có hiệu lực tại thời điểm giải quyết vụ án):

Điều 46: Bồi thường, hỗ trợ về đất khi Nhà nước thu hồi đối với đất được giao không đúng thẩm quyền trước ngày 01 tháng 7 năm 2004 nhưng đã nộp tiền để được sử dụng đất mà chưa được cấp Giấy chứng nhận:

“1. Đất được giao không đúng thẩm quyền trước ngày 01/7/2004 nhưng người đang sử dụng đất đã nộp tiền để được sử dụng đất mà chưa được cấp giấy chứng nhận thì việc bồi thường, hỗ trợ về đất được thực hiện theo quy định sau:

a. Trường hợp sử dụng đất trước ngày 15 tháng 10 năm 1993 thì người đang sử dụng đất được bồi thường, hỗ trợ về đất đối với diện tích và loại đất được giao

...”

Trong trường hợp hộ bà Giang thì Quyết định số 24/QĐ ngày 30/3/1991 về việc tạm giao đất của Trường Trung học sư phạm Minh Hải là không đúng thẩm quyền nhưng bà Giang được giao quản lý đất trước ngày 01/7/2004. Hồ sơ vụ án thể hiện có các Biên lai thu thuế nhà, đất của ông Đoàn Đình Đời. Như vậy, hộ bà Giang có thực hiện việc nộp tiền thuế nhà, đất, có sự theo dõi quản lý của Nhà nước. Tuy nhiên, trong hồ sơ vụ án chưa thể hiện hồ sơ kê khai và sử dụng đất và bà Giang đã nộp tiền để sử dụng đất hay chưa? Tòa án hai cấp chưa làm rõ việc nộp tiền theo Quyết định số 24/QĐ ngày 30/3/1991 của bà Giang, quá trình quản lý đất đai của Ủy ban nhân dân phường, thị xã như thế nào? Nếu bà Giang đã nộp tiền để được sử dụng đất thì được bồi thường về đất theo quy định tại Điều 46 Nghị định số 84/NĐ-CP ngày 25/5/2007 của Chính phủ.

Trường hợp hộ bà Giang được xác định là chưa nộp tiền sử dụng đất thì hộ bà Giang vẫn được bồi thường về đất theo quy định tại khoản 1 Điều 44 Nghị định số 84/NĐ-CP ngày 25/5/2007 của Chính phủ quy định bồi thường, hỗ trợ về đất khi Nhà nước thu hồi đất đối với đất sử dụng trước ngày 15 tháng 10 năm 1993 mà không có giấy tờ về quyền sử dụng đất:

“1. Trường hợp thu hồi đất với đất sử dụng trước ngày 15/10/1993 nhưng không có Giấy chứng nhận hoặc một trong các loại giấy tờ quy định tại khoản 1 Điều 50 của Luật Đất đai và được Ủy ban nhân dân cấp xã xác nhận đất đó không có tranh chấp thì việc bồi thường, hỗ trợ về đất thực hiện theo quy định sau:

a) Trường hợp đất đang sử dụng là đất có nhà ở và không thuộc một trong các trường hợp sử dụng đất quy định tại khoản 4 Điều 14 Nghị định này (các trường hợp do lấn chiếm, vi phạm quy hoạch) thì người đang sử dụng đất được bồi thường đối với diện tích thực tế đang sử dụng nhưng diện tích được bồi thường không vượt quả hạn mức giao đất ở theo quy định tại khoản 2 Điều 83 và khoản 5 Điều 84 của Luật Đất đai tại thời điểm có quyết định thu hồi đất. Đối với phần diện tích vượt hạn mức giao đất ở và phần diện tích đất vườn, ao trên cùng thửa đất có nhà ở nhưng không được công nhận là đất ở (nếu có) thì được bồi thường, hỗ trợ về đất theo quy định đối với đất nông nghiệp xen kẽ trong khu dân cư”.

Phần đất bà Giang sử dụng chưa được cấp Giấy chứng nhận quyền sửdụng đất, Quyết định số 24/QĐ ngày 30/3/1991 của Trường Trung học sư phạm Minh Hải không phải là một trong các giấy tờ quy định tại khoản 1 Điều 50 Luật Đất đai năm 2003, nhưng đã được Thanh tra thị xã Bạc Liêu, UBND phường 1 xác nhận đất không có tranh chấp thì được bồi thường đối với diện tích thực tế đang sử dụng. Cụ thể tại Báo cáo kết quả xác minh số 29 ngày 12/3/2009 của Thanh tra thị xã Bạc Liêu kết luận “năm 1991 Trường Trung học sư phạm tạm giao cho ông Đoàn Đình Đời (chồng bà Giang) diện tích đất 1.612m² để canh tác và cất nhà ở, bà Giang sử dụng đến nay không ai tranh chấp". Tại Biên bản kiểm định khối lượng, chất lượng đất và tài sản trên đất thuộc phạm vi giải tỏa của Ban giải phóng mặt bằng Ủy ban nhân dân thị xã Bạc Liêu ngày 24/7/2006 có sự tham gia và xác nhận của Ủy ban nhân dân phường 1 đã xác định đất bà Giang canh tác và cất nhà ở đã sử dụng ổn định, không có tranh chấp từ năm 1991 đến nay. Theo Hồ sơ kỹ thuật thửa đất của bà Giang do Trung tâm kỹ thuật Tài nguyên và Môi trường thuộc Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Bạc Liêu lập năm 2004 thì thửa đất của bà Giang được xác định là đất vườn và đất ở. Như vậy, hộ gia đình bà Giang đáp ứng được điều kiện để được bồi thường về đất theo quy định tại khoản 1 Điều 44 Nghị định 84/NĐ-CP ngày 25/5/2007 của Chính phủ.

Đối với vụ án cụ thể trên, Tòa án cấp sơ thẩm và Tòa án cấp phúc thẩm bác toàn bộ yêu cầu khởi kiện, kháng cáo của bà Giang về hủy Quyết định số 213/QĐ-UBND ngày 03/02/2010 của Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Bạc Liêu là không có cơ sở, gây thiệt hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của bà Giang.

Sau khi nhận được đơn đề nghị kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm của bà Trần Thị Thanh Giang, Viện kiểm sát nhân dân tối cao đã xem xét, nghiên cứu. Ngày 11/10/2019 Viện trưởng VKSND tối cao đã ban hành Quyết định kháng nghị giám đốc thẩm số 03/2019/KN-HC đối với Bản án phúc thẩm số 134/2016/HC-PT ngày 11/10/2016 của Tòa nhân dân cấp cao tại Thành phố Hồ Chí Minh. Đề nghị Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao xét xử giám đốc thẩm, hủy toàn bộ Bản án hành chính phúc thẩm số 134/2016/HC-PT ngày 11/10/2016 của Tòa án nhân dân cấp cao tại Thành phố Hồ Chí Minh và Bản án hành chính sơ thẩm số 15/2013/HC-ST ngày 26/4/2013 của TAND tỉnh Bạc Liêu; giao hồ sơ về TAND tỉnh Bạc Liêu giải quyết lại theo đúng quy định của pháp luật.

Ngày 17/02/2020, Hội đồng toàn thể Thẩm phán TANDTC đã đưa ra xét xử vụ án trên theo thủ tục giám đốc thẩm. Sau khi xét xử, 17/17 thành viên Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao đã chấp nhận toàn bộ Quyết định kháng nghị giám đốc thẩm của Viện trưởng VKSND tối cao, hủy toàn bộ Bản án sơ thẩm và Bản án phúc thẩm, giao hồ sơ về TAND tỉnh Bạc Liêu giải quyết lại đúng theo quy định của pháp luật.

Trên đây là một số vấn đề cần rút kinh nghiệm trong quá trình kiểm sát việc giải quyết vụ án hành chính “Khiếu kiện quyết định hành chính của Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh giải quyết khiếu nại trong trường hợp bồi thường, hỗ trợ đất bị thu hồi”. Viện kiểm sát nhân dân tối cao thông báo đến các Viện kiểm sát nhân dân cấp cao, Viện kiểm sát nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương để tham khảo trong quá trình thực hiện chức năng kiểm sát./.