Đề xuất Án lệ về việc xác định di sản thừa kế và quyền thay đổi việc từ chối nhận di sản thừa kế
ĐỀ XUẤT ÁN LỆ VỀ VIỆC XÁC ĐỊNH DI SẢN THỪA KẾ VÀ QUYỀN THAY ĐỔI VIỆC TỪ CHỐI NHẬN DI SẢN THỪA KẾ
Tình huống pháp lý:
Theo Điều 620 BLDS 2015, người thừa kế được quyền từ chối nhận di sản nếu việc từ chối không nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài sản, được lập thành văn bản và thực hiện trước thời điểm phân chia di sản. Tuy nhiên, pháp luật chưa quy định cụ thể về việc có được thay đổi ý chí từ chối hay không. Trong thực tiễn xét xử, để bảo đảm sự ổn định của quan hệ thừa kế, Tòa án chỉ xem xét chấp nhận việc thay đổi ý chí từ chối nhận di sản khi di sản chưa được phân chia và việc thay đổi đó không xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người khác, đặc biệt là người thứ ba.
Nội dung đề xuất án lệ:
“Xét yêu cầu thay đổi quyền từ chối nhận di sản của ông Nguyễn Thế H và bà Nguyễn Thị N:
Ngày 12/7/2023 tại UBND xã B tiến hành hoà giải thì bà Nguyễn Thị N, ông Nguyễn Thế H1, ông Nguyễn Thế H thống nhất thoả thuận nội dung: ông H1 có toàn quyền quản lý thửa đất số 133 tờ bản đồ 30 diện tích 520,3m2 (đo đạc năm 2012) ; thửa 140 tờ bản đồ 03 (đo đạc năm 2002) diện tích 463,4m2 thì ông H1, ông H mỗi người được ½. Sau khi hoà giải thành, do ông H và Bà N ở xã cũng muốn sau này làm thủ tục cấp Giấy CNQSD đất nên ngày 13/7/2023 Bà N có văn bản từ chối nhận di sản là thửa 140 tở bản đồ 03 tại Văn phòng công chứng L và ngày 14/7/2023, Bà N và ông H có văn bản từ chối nhận di sản thửa đất 133 tờ bản đồ 30 nếu trên tại UBND xã B. Nhưng sau khi ông H, Bà N từ chối nhận di sản nêu trên thì ông H1 và các thành viên gia đình ông H1 không làm thủ tục pháp lý tách thửa 140 tờ bản đồ 03 cho ông H theo thuận tại UBND xã B nên buộc ông H có đơn khởi kiện chia di sản thừa kế theo pháp luật. Vì vậy, tại phiên toà ông H và Bà N có quan điểm thay đổi quyền từ chối nhận di sản và đề nghị Toà huỷ các văn bản từ chối nhận di sản của hai ông bà trước đây tại Văn phòng công chứng L và UBND xã B.
Xét thấy, việc hoà giải tại UBND xã B ngày 12/7/2023 là sự thoả thuận thống nhất của các đương sự; không trái đạo đức; không trái pháp luật. Vì lẽ đó, ông H, Bà N đã lập văn bản từ chối nhận di sản vào ngày 13/7/2023 và ngày 14/7/2023 nhưng sau khi có Văn bản từ chối nhận di sản thì ông H1 và các thành viên hộ gia đình ông H1 gốm có bà V, chị H3, anh H2 (là vợ con ông H1) không đến các cơ quan nhà nước có thẩm quyền để làm thủ tục khai nhận thừa kế, tách thửa đất đối với thửa 140 nêu trên và cho rằng 02 thửa đất là của ông H1. Di sản chưa được phân chia theo pháp luật nên người thừa kế vẫn có thể thay đổi quyết định sau khi từ chối nhận di sản là phù hợp với Điều 620; 614, 239 BLDS năm 2015 và khoản 1 Điều 51 Luật Công chứng năm 2014. Đồng thời, ông H1 cũng tôn trọng quyết định đề nghị Huỷ các văn bản từ chối nhận di sản của ông H, Bà N. Văn phòng công chứng L và UBND xã B không có Y kiến gì.
Vì vậy, việc thay đổi quyết đinh từ chối nhận di sản của ông H, Bà N không trái đạo đức, không trái pháp luật nên việc hai ông bà đề nghị Huỷ 04 Văn bản từ chối nhận di sản: Văn bản từ chối nhận di sản của bà Nguyễn Thị N được công chứng số: 1521/3.1/2023; 1521/3.1/2023; 1521/3.1/2023 đều quyển số 03/2023TP/CC-SCC/HĐGD ngày 13/7/2023 của Văn phòng công chứng L cung cấp; Văn bản từ chối nhận di sản của ông Nguyễn Thế H, bà Nguyễn Thị N ngày 14/7/2024 được xác nhận của UBND xã Tảo Dương Văn được chấp nhận. Vì vậy, Thông báo về việc phân chia/khai nhận di sản thừa kế ngày 22/8/2024 của Văn phòng công chứng L không còn giá trị pháp lý nên di sản của cụ D, cụ T được chia thừa kế theo pháp luật cho các Bà N, ông H1 và ông H.”.